Binisaya ! blogs

Sugilanon: Usa ka Lugas

Arjuna Dalakilat — Sat, 03 Oct 2026 06:27:07 +0000

Kaniadto, diha sa pagbuklad sa bag-ong katuigan liwas sa banos-banos nga hulaw sa katalagman ug gubat. Buhong ug madagayaon ang abot nianang panahon. Bunga, utanon, lagotmon, katamnang banikanhon, ubay-ubay nga pagturok sa banwang tabunok. Taliwala sa tanan mahinungdanon ug dili kabilhan, ang kalan-on sa tutulo ka higayon, sa kasadpan ngadto sa sidlakan diha ang halapad uyamot nga kapatagan sa pilapilan nga daw walay kinutoban diin sa usa ka sa baryong hamugaway may puluy-anan nga yano ug tawhay. Bulahan kining dapita nga gikasalohan sa mga lungsoranong lumulupyo. Dihay usa ka dalagiting niining panimalaya, ang bugtong bunga nga pinalangga ug umaabot sa pagkanapulo. Gumikan niini, gitahasan siya sa iyang inahan sa paglung-ag og kalan-on sanglit aduna may usa ka hikay alang sa kasumaran sa nasodnong kagawasan.

Mangtara sa pangkaugalingong kapagkamaohan

Arjuna Dalakilat — Sun, 20 Sep 2026 19:01:47 +0000

Usa kini ka balaknon ug kapagkamaohanong pulongan nga haom ug angay gayod pamalandongan:

Ako mao ang ginhawa, ang dungan sangatanan, diha sa galamhan maingon sa kalibotan.

Ako mao ang pagsidlak ug pagsalop, mosalumsom man ang adlaw apan mosubang gayod kini pag-usab.

Ako mao ang balod sa kadagatan, lumalabay apan tiunay, managmao gayod niini hangtod sa hangtod.

Mga pulong minugna iglabot sa Alamdag (Siyensya)

Arjuna Dalakilat — Thu, 10 Sep 2026 08:24:58 +0000

Ania ang pipila ka mga lugpong nga akong gibalay isip hubad sa mga termino nga sagad natong masugatan sa natad sa alamdag

alamdag (kaalam + lamdag) = science
kaalamdagan = sciences

kaalambuhi (kaalam sa kinabuhi) = biology
kaalambuhianon = biological

kaalamyuta (kaalam sa yuta) = geology
kaalamyutan-on = geological

kaalamtubig (kaalam sa tubig) = hydrology
kaalamtubignon = hydrological

kaalambáto (kaalam sa bato) = petrology
kaalambát-on = petrological

kaalamiya (kaalam sa kinaiya) = physics
kaalamiyanhon = physical (kini kon iglabot sa higpit ug alamdagon nga kahulogan, apan kon mahitungod sa literal ug mahikap nga butang, "lawasnon" ang pulong nga labing haom pagagamiton)

kaalam-únod (kaalam sa unod) = chemistry
kaalam-undon = chemical

kaalamdila (kaalam sa dila) = linguistics
kaalamdilan-on = linguistical

kaalamkaraanan (kaalam sa kakaraanan) = archeology
kaalamkaraanon = archeological

kanhibuhi (kaalam sa kanhi kinabuhi) = paleontology

Mga pulong minugna iglabot sa Gumaran (Pilosopiya)

Arjuna Dalakilat — Thu, 10 Sep 2026 05:39:02 +0000

Ania ang pipila ka mga lugpong nga akong gibalay isip hubad sa mga termino nga sagad natong masugatan sa natad sa gumaran.

gumaran = philosophy
gumaranon = philosophical
makigumaran = philosopher

pamahayag = premise
pangataposan = conclusion

pagkamao = essence
pagkamaohanon = essential
kapagkamaohan = ontology
kapagkamaohanon = ontological

kapagkawalaan = meontology
kapagkawalan-on = meontological

kapangkataposanan = eschatology
kapangkataposanon = eschatological

kapangkatuyoanan = teleology
kapangkatuyoanon = teleological

kapangkalingkawasnan = soteriology
kapangkalingkawasnon = soteriological

kapangkamatayonan = thanatology
kapangkamatayonon = thanatological

kapangpamaagihan = methodology
kapangpamaagihon = methodological

kapangkahibal-an = epistemology
kapangkahibal-anon = epistemological

kapangbathalan-an = theology
kapangbathalan-on = theological

kapangmalukpan-onan = cosmology
kapangmalukpan-onon = cosmological

Sinehan

Arjuna Dalakilat — Mon, 07 Sep 2026 11:32:16 +0000

"Abi nimo day, si Guntoy usa ka ambongan, mahigalaon, maalagaon ug kanunay siya magpakaban sa iyang isig ka ingon. Laraw nako siyang panalagahan kon tugotan ko sa iyang ginikanan." Segun pa ni Abyang.

Dihang nakaangay man upod kaniya si Kasadya ang igsuon ni Abyang.

"Akoa da na si Guntoy, unhan ko siya pagdapit. Mangadto kami sa sine ug adto nako ipahungaw nga way paglurang akoang bug-os nga balati-an ngadto kaniya."

Madagwayon unta si Guntoy apan huyang iyang kinaiya nan wala siya makabalibad bisan supak tuod sa iyang kabubut-on nga makighugoy uban kang Kasadya.

Midangat sila ngadto sa sinehan diin sila misulod sa ngingit ug mingaw nga palko.. nabati ni Guntoy ang pagkulo sa iyang palibot, nabati niya ang paghugot sa kupot ni Kasadya, wa madugay midagaday ang singot sa iyang kalawasan.. "gisampit ko kamo mga kalangitan...palingkawasa intawon ko aning bayhana. Sakmiton sa yawa akong kinatawo..!!" Miampo siya sa iyang salabotan..

Pag-ila sa Pansa Sarada

Arjuna Dalakilat — Sun, 06 Sep 2026 14:39:15 +0000

OM.
Ang Ginoo mao lamang ug wala na ing lain, Siya ang Brahman nga nagabusilak sa kadiwatahan ug katawhan. Walay panagway apan anaa sa tanan nga pamayhon. Ang tinubdan nga wala ing gigikanan.

Ang Diwa mao ang kalayo sa kinahiladman, kini ang Atman nga dili bulag sa Brahman hinunoa baga niana nga nagadilaab sa pusod sa matag kinabuhi.

Molipang ang Karma ingon man sa pagkahinog sa bunga, sanglit ang matag buhat man nga gipugas pupoon gayod unya sa malukpanong alanihon. Kinaiyanhon, maangayon, wala ipangayo ug wala ing sipyat.

Kay mopakalawas man pag-usab ang Diwa nga wala pa mobuklad, kini ang Subli nga Pagkahimugso nga mao ang pagbilik sa Sangsara, ang pagkatawo liwas sa kamatayon nga nagtapos sa kinabuhi.

Saylo niana atua ang Moksa, ang pagkahiluna sa baga ngadto sa kahayag sa kalayo. Kini ang hingpit nga paghunong sa Sangsara. Ang panapos sa mabalik-balikong kasublian.

CEBUANO RECKONING AND DIVISIONS OF THE DAY.

JCH — Wed, 03 Jun 2026 09:19:01 +0000

(Sinulat ni John Clement Husain sa 2026 sa Opon sa Sugbu.)

Proemium.

The reckoning of the day in Cebuano had always been based on the events in the sky, as the rest of the world did before the advent of dials and clocks. Henceforth, see the 00:00 xx as approximations only and not actual days.

Adlaw. The sun. The day.

Kaadlawun. Refers to the recession of the current day and before the beginning of the next day.

The divisions of a day.

Kabontagun. Refers to the recession of the night and before the buntag which is the full morning after the sunrise. This is the dawn. This overlaps with kaadlawun, as both begin at the same time. This is also referred to as bolobuntag. It is therefore said of this time kabuntagun na, bolobuntag na, or nagakaadlaw na, nagakaaga na.

How Two Websites Helped Me Finally Start Speaking Bisaya

hachivis — Thu, 07 May 2026 06:30:00 +0000

I grew up hearing Bisaya all around me.

At family gatherings, my relatives would slip in and out of it mid-sentence — laughing at jokes I couldn't follow, telling stories I could only half-understand. I'd nod along, catching a word here and there. Maayo. Unsa. Ambot.

But speaking it? That felt like a different world entirely.

The Problem with Learning Bisaya Online

When I finally decided to seriously learn, I did what everyone does — I Googled it.

What I found was... scattered. YouTube videos with no structure. Facebook groups full of inside jokes I wasn't in on yet. A few PDF files from the 1990s. Nothing that felt like a real starting point for someone who genuinely wanted to learn.

That's when I stumbled onto two sites that changed everything for me.

Binuang uyamot ang konsepto sa creatio ex nihilo

Arjuna Dalakilat — Sat, 02 May 2026 07:33:05 +0000

dili mahimo kun imposible ang creatio ex nihilo nga buot ipasabot "pagmugna gikan sa wala"

1. pinasunod sa gumaranong panabot, "walay wala nga anaa kun ang wala gani dili gayod mahimong anaa"

2. pinasikad sa pisika, misupak kini sa unang balaod sa termodinamika

sumala pa sa usa ka ang teyista nga nagsunod sa klasikang o kukaraang griyegohanong pagsabot sa diyos, mahimo kuno sa diyos ang tanan apan matod usab kanila dili usab makabuhat ang diyos og mga kasukwahian sa lohika/pangatarongan

pananglit, ang 2+2 dili gayod mahimong motumbas sa 5, dili mahimong wad-on sa diyos ang iyang pagkadiyos ingon man nga dili siya makabuhat og bug-at uyamot nga bato nga dili nila mahimong aswaton.

nan tataw gayod nga may kinutoban ang diyos sulod sa lohika. wala gayoy kawalaan sa kahulogan niana daan busa dili gayod kana mahimong usa ka butang nga anaa sanglit sukwahi kana sa lohika.

Sugilanon: Ang Hakog Nga Datu

Arjuna Dalakilat — Sat, 04 Apr 2026 12:59:45 +0000

Sa panahon nga kakaraanon,

Didto sa usa ka balangay sa sidlakang kapupud-an. May usa ka hakog nga agalon nga si Datu Mahangul. Madagmalon kini niyang gipamunoan iyahang baybayonong banwa diin kanunay siyang nagpangikil sa alaot nga mga timawa. Hilabi na niini ang mga mangingisda. Nagpakabuhong siya pag-ayo sa mga sinakmit nga kuha sanglit nihit man uyamot ang ilang napukot. Kay kining ilang kuha dili ingon sa sagad nga kaisdaan. May bulawanong himbis nga matuod ug iyahang kining giangkon ang tanan. Miabot ang panahon sa kalisdanan ug diyotay ra ang kuha sa mga mananagat, sa pagkasayod kaniya niini, misurok ang kapungot ni Datu Mahangul ug gisakmit niya ang pipila ra tawong kuha sa mga mangigisda. Sa laktod daw gipatumbaya lamang niya iyang mga sakop sa kagusla ug kalisod. Busa walay laing mabuhat ang mga makaluluoy nga mangingisda.