Զազա Վաշակմաձեն Առաջնորդ Հորը տեղեկատվություն է տրամադրել Կրոնի գործակալության գործունեության, ինչպես նաև վերջին տարիներին Վրաստանի պետության կողմից իրականացված կրոնական քաղաքականության և ծրագրերի մասին, որոնք նպաստում են երկրում կրոնական կազմակերպությունների հաջող գործունեությանը։
Առաջնորդը գործակալության ղեկավարին ներկայացրել է Վրաստանում Հայ Կաթողիկէ Առաջնորդության գործունեությունը և զրույցի ընթացքում որոշ մեկնաբանություններ տվել Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցու վարդապետության և կառուցվածքի մասին: Հանդիպման ավարտին Սրբազանը շնորհակալություն է հայտնել Կրոնի գործակալության նախագահին՝ հյուրընկալության համար և հայտնել իր պատրաստակամությունը համագործակցելու՝ ի բարօրություն Վրաստանում բնակվող հայ կաթողիկէ հավատացյալ ժողովրդի։
Տեղեկությունները և լուսանկարը՝ Վրաստանի Կառավարության Կրոնի հարցերով գործակալության ՖԲ էջից
Դիվան Առաջնորդության Կաթողիկէ Հայոց
10 սեպտեմբերի, 2026թ.
]]>
Հետևաբար, Պսակի խորհուրդը չի կարող կատարվել միայն զույգի ցանկությամբ կամ որևէ եկեղեցում հարմար պայման գտնելու սկզբունքով։ Եկեղեցին սահմանել է որոշակի կանոնական պայմաններ, նախնական պատրաստություն, անհրաժեշտ փաստաթղթեր, քննություն և հնարավոր արգելքների ստուգում, որպեսզի ապահովվի ամուսնության թե՛ վավերությունը, թե՛ օրինավորությունը և թե՛ հոգևոր արժանապատվությունը։ Կանոնական իրավունքը հստակ պահանջում է, որ Պսակի Խորհրդի կատարումից առաջ պարզ լինի, որ ամուսնության վավեր և օրինավոր կատարմանը որևէ խոչընդոտ չկա։
Այս կանոնները սահմանված չեն հավատացյալներին դժվարություն պատճառելու կամ նրանց Պսակի խորհուրդից հեռացնելու համար։ Ընդհակառակը՝ դրանք կոչված են պաշտպանելու ամուսնության սրբությունը, ապագա ընտանիքը և հենց ամուսնացողների իրավունքները։
Վերջին շրջանում, սակայն, հանդիպում են իրավիճակներ, երբ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցու հավատացյալները, չիմանալով Պսակի խորհրդին վերաբերող կանոնական պահանջները, դիմում են մեկ այլ եկեղեցի՝ հատկապես այն դեպքում, երբ իրենց ծխում չեն ցանկանում կամ չեն կարողանում կատարել անհրաժեշտ նախապատրաստությունը։
Կան նաև դեպքեր, երբ ստեղծվում են այնպիսի հանգամանքներ, որոնց հետևանքով քահանան հայտնվում է դժվար իրավիճակում և, զույգի ցանկությանը ընդառաջելով, կարող է փորձել կատարել Պսակի խորհուրդը՝ առանց բոլոր անհրաժեշտ կանոնական պահանջների պատշաճ կատարման։
Այստեղ անհրաժեշտ է ընդգծել մեկ կարևոր սկզբունք. քահանայի անձնական ցանկությունը կամ զույգի խնդրանքը չի կարող փոխարինել Եկեղեցու կանոնական կարգին։ Եթե առկա է կանոնական արգելք կամ պահանջվում է իրավասու եկեղեցական իշխանության թույլտվություն կամ դիսպենսա, այդ հարցը պետք է լուծվի սահմանված ընթացակարգով։ Արևելյան Եկեղեցիների Կանոնների համաձայն՝ որոշակի դեպքերում քահանան չի կարող Պսակի Խորհուրդը շնորհել առանց իրավասու եկեղեցական իշխանության թույլտվության։
Ուստի կարևոր է, որ յուրաքանչյուր Հայ Կաթողիկէ հավատացյալ նախապես իմանա, թե ինչ պայմաններով է կատարվում Պսակի խորհուրդը, ինչպիսի պատրաստություն է պահանջվում, որոնք են հնարավոր արգելքները, երբ է անհրաժեշտ դիմել եկեղեցական իշխանությանը և ինչու չի կարելի պարզապես մեկ եկեղեցուց մյուսը տեղափոխվել՝ կանոնական պահանջները շրջանցելու նպատակով։
Այս թեմայի վերաբերյալ առաջիկայում կներկայացվեն առանձին և պարզաբանող նյութեր՝ կետ առ կետ անդրադառնալով.
- Ովքեր կարող են ստանալ Պսակի խորհուրդը։
- Ինչպիսի նախնական պատրաստություն է պահանջվում։
- Ինչ քննություն և փաստաթղթեր են անհրաժեշտ Պսակից առաջ։
- Որոնք են ամուսնության կանոնական արգելքները։
- Որ դեպքերում է անհրաժեշտ եկեղեցական իշխանության թույլտվությունը կամ դիսպենսան։
- Ի՞նչ է նշանակում ամուսնության կանոնական ձևը։
- Ի՞նչ պայմաններով կարող է Հայ Կաթողիկէ հավատացյալը Պսակվել այլ եկեղեցում։
- Ինչու չի կարելի մեկ եկեղեցուց մյուսը տեղափոխվել՝ Եկեղեցու սահմանած նախապատրաստությունը կամ կանոնական պահանջները շրջանցելու համար։
- Ի՞նչ պարտականություններ ունեն քահանան, զույգը և համայնքը Պսակի խորհրդի նախապատրաստության ընթացքում։
- Ինչ անել, երբ կանոնական որևէ խոչընդոտ կամ անորոշություն է առաջանում։
Այս պարզաբանումների նպատակն է ոչ թե որևէ մեկին քննադատելը, այլ մեր հավատացյալներին տեղեկացնելը, կրթելը և օգնելը, որպեսզի Պսակի խորհուրդը կատարվի Եկեղեցու հավատքի, կանոնական կարգի և սրբության պահանջներին համապատասխան։
Քանի որ Պսակի խորհուրդը կապված է մարդու ամբողջ կյանքի և ընտանիքի ապագայի հետ, դրա նկատմամբ պատասխանատու մոտեցումը ոչ միայն եկեղեցական պարտականություն է, այլև սիրո և հոգատարության դրսևորում ապագա ամուսինների և նրանց ընտանիքի նկատմամբ։
Հարգելի հավատացյալներ, այս շարքի ընթացքում ներկայացված յուրաքանչյուր կետի վերաբերյալ հարցերի, պարզաբանումների կամ կոնկրետ իրավիճակների դեպքում կարող եք դիմել ինձ։ Սիրով և հնարավորինս հստակ կերպով կպատասխանեմ ձեր հարցերին նաև առցանց ձևաչափով։
Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի և Արևելյան Եվրոպայի Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցու Կանոնական Հարցերով Առաջին Ատյանի Դատավոր
Գերհ. Հ. Ներսես Ծ. Վրդ. Գալստյան
Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի և Արևելյան Եվրոպայի Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցու Կանոնական Հարցերով Առաջին Ատյանի Դատավոր
2 սեպտեմբերի, 2026թ․
]]>
Երիտասարդները տեսասահիկներով պատմեցին Սուրբ Կույսի Ծննդյան, Վարդարանի աղոթքի, Սուրբ Կույսի Լուրդում երևումների և Տիրամոր Հրաշագործ մեդալյոնի մասին, իսկ Աշոցքի ժողովրդապետ Տ. Հովսեփ Քհն. Գալստյանը խոսեց Մարիամի Լեգեոնի 105 ամյա պատմության և հոգևոր ժառանգության մասին:
Ներկա երիտասարդներից շատերը Մարիամի լեգեոնականներ են՝ ներգրավված լինելով զանազան կամավորական աշխատանքների մեջ, որոնք կատարում են որպես Մարիամի առաքյալներ և զինվորներ, որպես աշխարհականների առաքելություն: Աշոցքի երիտասարդները՝ Տ. Հովսեփի հետ միասին, ջանում են իրենց գործունեության մեջ առավել շեշտել առաքելագործությունը և, որտեղ հնարավոր է, աշխատել հատկապես Մարիամի Լեգեոնի 105-ամյա փորձառության միջոցով՝ որպես կանոնավոր գործող լեգեոնի մասնաճյուղեր՝ ամենաշաբաթյա ժողովների և առաքելությունների միջոցով, որը թեև բարդ է, քանի որ մշտական ջանքեր և նվիրում է պահանջում երիտասարդներից, բայց ձևավոևում է առաքելագործ մտածողություն և մնայուն արժեքներ, որոնք Սուրբ Հոգու ներգործությամբ և Սուրբ Կույսի հովանու ներքո անպայման ունենալու են գեղեցիկ պտուղներ՝ Աշոցքի համայնքների հոգևոր նկարագիրը բարեփոխելու համար, ինչը ցույց է տալիս Լեգեոնի վերջին տարիների աշխատանքը այս համայնքներում: Լեգոնի առաքելագործ մտածողությունը և ջանքերն իրենց հերթին օգնում են կայացնել ՀԿԵՄԸ՝ Հայ Կաթողիկէ Երիտասարդների միությունը, որը հիմնվեց անցած տարի՝ հստակ ռազմավարությամբ և տեսլականով և որի զարգացման պատասխանատվությունը սիրով ստանձնել են նվիրյալ մի խումբ երիտասարդներ:
Հանդիպման երկրորդ հատվածում երիտասարդները խաղացին ինտելլեկտուալ խաղ, ապա դիտեցին և քննարկեցին Սբ. Քարլո Աքութիսի մասին վերջերս ՀԿԵՄ-ի և Ռադիո Մարիամի ջանքերով հայերեն թարգմանված, netforGod կազմակերպության կողմից նկարահանած փաստավավերագրական ֆիլմը:
Տ. Հովսեփ Քհն. Գալստյան
Դիվան Առաջնորդության Կաթողիկէ Հայոց
7 սեպտեմբերի, 2026թ.
Տոն հիմնադրման Մարիամի Լեգեոնի
Երբ խոսում ենք սինոդականության մասին, երբեմն վտանգ կա այն դիտարկելու որպես Եկեղեցու այսօրվա կյանքը հուզող բազմաթիվ թեմաներից մեկը՝ հովվական մեթոդաբանության, համայնքները կազմակերպելու կամ որոշումներ կայացնելու այլընտրանքային ձև։ Իրականում սինոդականությունը մեզ տանում է շատ ավելի խորը, որովհետև այն վերաբերում է Եկեղեցի լինելու և, նախևառաջ, Քրիստոսի աշակերտ լինելու մեր կերպին։
Հենց բառն ինքնին օգնում է մեզ հասկանալ դա՝ syn-hodós՝ միասին ճանապարհ։ Սինոդականությունը Աստծո Ժողովրդի միասին քայլելն է՝ Քրիստոսի հետ, Սուրբ Հոգու առաջնորդությամբ, դեպի Աստծո Արքայություն։
Այս պարզ սահմանման մեջ մենք արդեն գտնում ենք երեք հիմնարար հարց․
ո՞վ է քայլում, ու՞մ հետ է քայլում, դեպի ու՞ր է քայլում։
Մենք մենակ չենք քայլում։ Ճանապարհը ինքնուրույն չենք ընտրում։ Եվ, ամենակարևորը, մենք չենք ճանապարհի նպատակակետը։
Հենց այստեղից էլ կուզենայի սկսել՝ մասնավորապես մտածելով ձեր՝ ճեմարանականներիդ մասին։ Որովհետև սինոդականությունը մի բան չէ, որը վերաբերելու է միայն ձեր ապագա ծառայությանը։ Այն չի սկսվելու այն օրը, երբ դուք քահանա ձեռնադրվեք կամ երբ ձեզ համայնք վստահվի։ Այն ձևը, որով դուք այսօր սովորում եք քայլել մյուսների հետ, նախապատրաստում է այն ձևը, որով վաղը կարողանալու եք ծառայել նրանց։
Հաղորդություն, մասնակցություն, առաքելություն
Երեք բառ օգնում են մեզ հասկանալ սինոդական ճանապարհը․ հաղորդություն (համայնք), մասնակցություն և առաքելություն։
Հաղորդությունը մեզ հիշեցնում է, որ Եկեղեցին անհատների գումար չէ։ Այն Աստծո Ժողովուրդն է, Քրիստոսի Մարմինը, հաղորդությունը Սուրբ Հոգու մեջ։ Սա նշանակում է, որ կոչումների, ծառայությունների, մշակույթների, զգացմունքայնության և նույնիսկ բնավորությունների բազմազանությունը չպետք է վերացվի, այլ ընդունվի և ներդաշնակեցվի հաղորդության մեջ։
Ուրեմն, հարցը պարզապես այն չէ, թե ինչպես կարող ենք միասին լինել առանց խնդիրներ ունենալու. քրիստոնեական հարցն ավելի պահանջկոտ է․ ինչպե՞ս կարող ենք պատկանել մեկ Մարմնին՝ մնալով տարբեր։
Մասնակցությունը ծնվում է այս հաղորդությունից։ Մկրտության շնորհիվ յուրաքանչյուր քրիստոնյա մասնակցում է Եկեղեցու կյանքին և առաքելությանը։ Անշուշտ, ոչ բոլորն են անում ամեն ինչ, և սինոդականությունը չի վերացնում ծառայությունների ու պատասխանատվությունների տարբերությունը։ Բայց այն կանխում է, որ որևէ մեկը մտածի, թե ինքը միայնակ ամբողջ Եկեղեցին է։
Եկեղեցու Առաքելության մասին. Եկեղեցին միասին չի քայլում ինքն իրեն նայելու համար։ Եկեղեցին քայլում է՝ ուղարկվելու համար։ Հետևաբար, վերջնական հարցն այն չէ, թե որքանով ենք ընդունակ ինքներս մեզ կազմակերպելու, այլ թե ինչպե՛ս կարող ենք միասին ավետարանել Քրիստոսին այսօրվա աշխարհում։
Համա-պատասխանատվությունը (co-responsibility) չի ջնջում ծառայությունները. այն դրանք դնում է իրենց ճշմարտության մեջ: Ոչ ոք չունի ամեն ինչ, ոչ ոք չի կարող անել ամեն ինչ, բայց յուրաքանչյուրն ստացել է մի բան, որը պետք է դնի բոլորի ծառայության մեջ։
Սովորել լսել
Եթե սինոդականության քարտեզ գծելու լինեինք, առաջին բառը վստահաբար կլիներ լսելը։
Լսել Աստծուն, նախևառաջ, աղոթքի և Խոսքի մեջ։ Առանց այս առաջին լսման, եկեղեցական ճանապարհը ռիսկ ունի վերածվելու պարզապես կարծիքների բախման։
Ապա լսել Եկեղեցուն՝ նրա կենդանի Ավանդությանը, հովիվներին, համայնքներին, մեզանից առաջ անցածների ճանապարհին։
Եվ լսել մարդկանց։ Լսել նրանց կյանքը, ուրախություններն ու դժվարությունները, հարցերն ու երբեմն նույնիսկ քննադատությունները։ Ոչ միայն նրանց, ովքեր մոտ են մեզ կամ մտածում են մեզ նման։
Բայց վճռորոշ տարբերություն կա լսելու (լսողությամբ ընկալելու) և ականջ դնելու (ըմբռնմամբ լսելու) միջև։ Մենք կարող ենք լսել մեկին՝ սպասելով միայն այն պահին, թե երբ ենք պատասխանելու։ Մինչդեռ քրիստոնեական լսումը, նախևառաջ, ձգտում է հասկանալ։
Դրա համար լսելը խոնարհություն է պահանջում։ Նա, ով իսկապես լսում է, ընդունում է, որ մյուսը կարող է իրեն ցույց տալ մի բան, որն ինքը դեռ չի տեսնում։
Եվ հենց այստեղ էլ սկսվում է զատորոշումը (discernment)։
Զատորոշել՝ նշանակում է միասին փնտրել Աստծո կամքը։ Ոչ թե պարտադրել մեր գաղափարները կամ պարզապես փոխզիջում փնտրել տարբեր դիրքորոշումների միջև, այլ հարցնել ինքներս մեզ․ ի՞նչ է Սուրբ Հոգին ասում Եկեղեցուն։ Ի՞նչ է Սուրբ Հոգին պահանջում մեզանից այստեղ և հիմա։
Լսում են, զատորոշում, որոշում և ապա ճանապարհ ընկնում։ Որովհետև այն զատորոշումը, որը չի տանում դեպի կյանք, մնում է անավարտ։
Ոչ բոլորն են անում ամեն ինչ, բայց բոլորն ունեն նվիրելու որևէ բան
Սա հատկապես կարևոր է դառնում, երբ խոսում ենք կոչումների, ծառայությունների և շնորհների (քարիզմաների) մասին։ Սուրբ Հոգին բոլոր պարգևները չի բաշխում մեկ անձի։ Նա դրանք բաշխում է համայնքի մեջ, որպեսզի դրանք դառնան բարիք բոլորի համար։
Դրա համար քրիստոնեական համայնքը աճում է ոչ թե այն ժամանակ, երբ մեկ մարդ կարողանում է անել ամեն ինչ, այլ երբ յուրաքանչյուրին օգնում են բացահայտել ստացած պարգևը և այն դնել ծառայության մեջ։
Այստեղ է գտնվում ապագա քահանայի համար ամենակոնկրետ մարտահրավերներից մեկը․ «Կարողանալու՞ եմ ճանաչել այն բարին, որն Աստված գործում է առանց ինձ։ Կարողանալու՞ եմ ուրախանալ, երբ մեկ ուրիշն ունի մի պարգև, որը ես չունեմ։ Կարողանալու՞ եմ ուղեկցել նրան, ձևավորել, թույլ տալ, որ աճի»։
Իշխանությունն ու ծառայությունը գոյություն ունեն հենց հաղորդությանը ծառայելու համար։ Քրիստոս Ի՛նքն է մեզ առաջարկում քրիստոնեական իշխանության չափանիշը․ «Ես ձեր մեջ եմ որպես ծառայող»։
Ուստի Եկեղեցում իշխանությունը ուժ չէ։ Այն պատասխանատվություն է։ Նշանակում է լսել, զատորոշել, որոշել, ուղեկցել և նաև ստուգել. որոշումներ կայացնել, երբ անհրաժեշտ է, բայց միշտ՝ համայնքի և առաքելության բարօրության համար։
Քրիստոս լվանում է աշակերտների ոտքերը և մնում է Ուսուցիչ ու Տեր։ Ծառայությունը չի թուլացնում իշխանությունը. այն հայտնում է, թե որ իշխանությունն է պատկանում Ավետարանին։
Մնալ հաղորդության մեջ՝ տարբերություններով հանդերձ:
Միասին քայլել չի նշանակում, թե բոլորը պետք է մտածեն նույն ձևով։
Թերևս, սինոդականության ամենաիսկական փորձություններից մեկը գալիս է հենց այն ժամանակ, երբ ի հայտ են գալիս տարբերությունները։ Համեմատաբար հեշտ է խոսել հաղորդության մասին, երբ համաձայն ենք։ Շատ ավելի դժվար է պահպանել այն, երբ կարծիքները, զգացմունքայնությունը կամ նույնիսկ վերքերը բաժանում են մեզ։
Դրա համար սինոդական ճանապարհն ունի երկխոսության, համբերության, խոնարհության, ներման և հաշտության կարիք։
Եկեղեցական հասունությունը կոնֆլիկտների բացակայությունը չէ, այլ դրանց միջով անցնելու կարողությունը՝ առանց դրանք պարտադիր բաժանման վերածելու։
Սա վերաբերում է թեմին, ծխական համայնքին, ընտանիքին․ և վերաբերում է նաև ճեմարանին։ Սինոդականության դաստիարակությունը (ձևավորումը) տեղի չի ունենում միայն սինոդականության մասին դասախոսությունների միջոցով։ Այն տեղի է ունենում՝ գործնականում սովորելով միասին ապրել, միմյանց լսել, ուղղվել, ներողություն խնդրել, նորից սկսել։
Որովհետև այն Եկեղեցին, որը քայլում է միասին, պետք է նաև ձևավորվի (կրթվի) միասին։
Հասնելով այս կետին, սակայն, պետք է ինքներս մեզ ուղղենք հետևյալ հարցերը.
կարո՞ղ ենք լսել, կարո՞ղ ենք զատորոշել, կարո՞ղ ենք մասնակցել։ Կարող ենք արժևորել շնորհները, կիսել պատասխանատվությունները, բարելավել մեր կառույցները, սովորել ավելի լավ կառավարել տարբերություններն ու կոնֆլիկտները։ Եվ արդյո՞ք այս ամենը բավարար է։ Ո՛չ։
Որովհետև սինոդականությունը Եկեղեցու նպատակակետը չէ։
Նպատակակետը սրբությունն է։
Եթե մոռանայինք սա, ռիսկ կունենայինք սինոդականությունը վերածելու տեխնիկայի, կազմակերպչական մոդելի կամ նույնիսկ ինքնաբավ եկեղեցական իդեալի։
Եկեղեցին միասին քայլում է, որովհետև քայլում է դեպի Մեկը։
Սրբությունը, մյուս կողմից, անհատական նպատակակետ չէ։ Այն պատասխանն է Աստծո սիրուն, Ով յուրաքանչյուրին կանչում է անունով, այն հաղորդություն է, որովհետև ոչ ոք մենակ չի սրբանում, այն ճանապարհ է, որովհետև կառուցվում է ամեն օր՝ դարձի և հավատարմության միջոցով և այն հնազանդություն է Հոգուն, Ով ձևափոխում է սիրտը և պտղաբեր դարձնում մեր կյանքը։
Այնժամ կարող ենք նայել սրբերին ոչ միայն որպես առաքինության մոդելների, այլ որպես Եկեղեցու՝ միասին քայլելու պատմական իրականացում։ Նրանց կյանքը մեզ ցույց է տալիս, որ սրբությունը հնարավոր է, երբ լսում ես, քայլում ես, ծառայում ես, վկայում ես և հույս ես ծնում։
Երեք վկա, երեք հարց
Այժմ կուզենայի ձեզ առաջարկել ոչ թե պարզապես երեք կենսագրություն, այլ՝ երեք վկա և երեք հարց։
Ընտրել եմ երեք կերպար, որոնց Եկեղեցին վերջերս է առաջադրել համընդհանուր հարգանքի՝ սրբադասման միջոցով․ Սուրբ Պիեռ Ջորջո Ֆրասսատի, Սուրբ Պետեր Տո Ռոտ և Սուրբ Իգնատիոս Մալոյան։ Երեք շատ տարբեր կերպարներ՝ ըստ ծագման, կոչման, մշակույթի և կյանքի ձևի, բայց որոնք թույլ են տալիս մեզ գործնականում տեսնել, թե ինչպես սրբությունը կարող է ընդունել տարբեր դեմքեր և, միևնույն ժամանակ, թե ինչպես ոչ ոք մենակ սուրբ չի դառնում։
Այս ընտրությունն ինձ համար ունի նաև հատուկ իմաստ։ Այս սրբադասման գործընթացներից երկուսին ես առիթ եմ ունեցել ճանաչելու և մոտիկից հետևելու իմ աշխատանքի միջոցով, իսկ դրանցից մեկը մեզ վերաբերում է է՛լ ավելի ուղղակիորեն․ Սուրբ Իգնատիոս Մալոյանը մեր Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցու եպիսկոպոսն ու մարտիրոսն է։ Նրա սրբադասումը մեզ ավանդում է ոչ միայն տիեզերական Եկեղեցու մի սուրբ, այլև՝ մի վկա, որը պատկանում է մեր պատմությանը, մեր եկեղեցական ավանդությանը և մեր ժողովրդի հիշողությանը։
Չէի ցանկանա, սակայն, պարզապես պատմել նրանց կյանքը։ Ավելի շուտ կուզենայի թույլ տալ, որ նրանցից յուրաքանչյուրը մեզ մի հարց ուղղի։ Որովհետև սրբերը չեն պատկանում միայն անցյալին․ երբ մենք իսկապես հանդիպում ենք նրանց, նրանք հարցականի տակ են դնում մեր ներկան և կարող են ձև տալ մեր ապագային։
Սուրբ Պիեռ Ջորջո Ֆրասսատի․ «Ու՞մ հետ եմ քայլում»
Առաջին հարցը շատ պարզ է․ ու՞մ հետ եմ քայլում։
Պիեռ Ջորջո Ֆրասսատին մեզ ցույց է տալիս մի սրբություն, որն արմատացած է հարաբերությունների մեջ․ ընկերություն, եղբայրություն, եկեղեցական պատկանելություն, աղոթք և ծառայություն աղքատներին։
Նրա կյանքը մեզ հիշեցնում է, որ ոչ ոք սուրբ չի դառնում մենակ։
Սրբությունը ծնվում և աճում է կոնկրետ հարաբերությունների ներսում։ Մենք ունենք մարդկանց կարիք, որոնց հետ կկիսենք հավատքը, որոնք կաջակցեն մեզ, որոնք կկարողանան նաև ուղղել մեզ, կօգնեն մեզ ոտքի կանգնել և ճանաչել Աստծո ներկայությունը մեր կյանքում։
Ճեմարանականի համար այս հարցը կարևոր է արդեն այսօր․ ովքե՞ր են այն մարդիկ, որոնց հետ ես սովորում եմ սուրբ դառնալ։ Կարողանու՞մ եմ ճանաչել, որ նույնիսկ այն եղբայրը, ով երբեմն ջղայնացնում է ինձ կամ դժվարության մեջ դնում, կարող է լինել այն ճանապարհի մաս, որով Աստված ձևավորում է ինձ։
Հաղորդությունը սրբությանն հավելում չէ. հաղորդությունն այն վայրերից կամ հնարավորություններից մեկն է, որտեղ ծնվում է սրբությունը։
Երկրորդ հարցը մեզ գալիս է Սուրբ Պետեր Տո Ռոտից․ կարողանու՞մ եմ ճանաչել այն, ինչ Աստված գործում է մյուսների մեջ։
Պետեր Տո Ռոտը աշխարհական էր, կրոնուսույց, ամուսին և հայր։ Նա չէր ստացել ձեռնադրված ծառայության շնորհը, բայց Աստծուց ստացել էր պարգևներ՝ իր համայնքի ծառայության մեջ դնելու համար, և կարողացավ քաջությամբ ստանձնել իր պատասխանատվությունը Եկեղեցու կյանքում։
Նրա վկայությունը մեզ ստիպում է լրջորեն ընդունել մի հիմնարար համոզմունք․ Եկեղեցին աճում է, երբ բոլոր մկրտվածները բացահայտում և պտղաբեր են դարձնում իրենց պարգևները։
Եվ ուրեմն, կուզենայի ձեզ թողնել մի շատ կոնկրետ մարտահրավեր կամ խթան․
եթե ձեր ապագա ծխական համայնքում հանդիպեիք մի Պետեր Տո Ռոտի, կկարողանայի՞ք թույլ տալ, որ նա աճի։
Կկարողանայի՞ք ճանաչել ճշմարիտ շնորհ ունեցող աշխարհականին, վստահել նրան, կրթել նրան, նրան պատասխանատվություն վստահել։
Թե՞ նրա կարողությունը կարող էր սպառնալիք թվալ ձեր իշխանությանը։
Իսկական համա-պատասխանատվությունը վստահություն է պահանջում։ Ուրիշներին տեղ թողնելը չի նվազեցնում քահանայական ծառայությունը։ Ընդհակառակը, հայտնում է նրա պտղաբերությունը, որովհետև քահանան կանչված չէ փոխարինելու Սուրբ Հոգու պարգևները, այլ նաև՝ ճանաչելու, պահպանելու և օգնելու դրանց, որ աճեն։
Սուրբ Իգնատիոս Մալոյան․ «Իսկապես պատկանու՞մ եմ ինձ վստահված ժողովրդին»:
Երրորդ հարցը մեզ դիպչում է է՛լ ավելի ուղղակիորեն․ իսկապես պատկանու՞մ եմ ինձ վստահված ժողովրդին։
Սուրբ Իգնատիոս Մալոյանը՝ մեր Եկեղեցու եպիսկոպոսն ու մարտիրոսը, միայն մի ժողովրդի առաջնորդության գլուխ դրված մարդ չէր։ Նա մի հովիվ էր, ով քայլեց իր ժողովրդի հետ՝ կիսելով նրա տառապանքն ու հույսը և մնալով նրան հավատարիմ մինչև վերջ։
Մալոյանի կյանքը մեզ հիշեցնում է, որ հաղորդությունը միայն եկեղեցական գեղեցիկ բառ չէ։ Այն կարող է գին ունենալ․․․
Հովիվը պատկանում է ոչ միայն ինքն իրեն։ Նա համայնքը չի դիտարկում որպես մի վայր, որտեղ պետք է իրականացնի որևէ պաշտոն։ Նա սովորում է պատկանել իրեն վստահված ժողովրդին, ճանաչել նրա պատմությունը, վերքերը, հավատքը, սպասումները։
Մեզ՝ հայերիս համար, այս վկայությունը ստանում է է՛լ ավելի խորը ուժ։ Մալոյանի մեջ, իրոք, հավատարմությունը Քրիստոսին, եպիսկոպոսական ծառայությունը և պատկանելությունն իր ժողովրդին համընկնում են ամենադժվար պահին։ Նա չի լքում իր ժողովրդին, այլ մինչև վերջ կիսում է նրա ճակատագիրը։
Եվ ուրեմն հարցը յուրաքանչյուրի համար կարող է դառնալ շատ կոնկրետ․ այն ժողովուրդը, որը մի օր ձեզ կվստահվի, լինելու է միայն ձեր ծառայության վա՞յրը, թե՞ դառնալու է ձեր կյանքի մասը։
Քահանան կարող է բազմաթիվ գործունեություններ իրականացնել համայնքի համար՝ առանց երբևէ իսկապես նրան պատկանելու։ Հովիվը, ընդհակառակը, քայլում է իր ժողովրդի հետ։
Եվ հենց այս պատկանելությունն է, որ վստահելի է դարձնում իշխանության ծառայությունը։
Մխիթար Սեբաստացի․ հավատարմության նախակարապետ և Ավետարանի պայծառ վկա
Այս երեք սրբերին կուզենայի ավելացնել մի վերջին կերպար․ Մխիթար Սեբաստացին, թեև նա դեռևս Եկեղեցու կողմից հռչակված սուրբ չէ։ Նրա երանացման դատը ընթացքի մեջ է, և ես՝ որպես պոստուլատոր (աղերսարկու), ով ունի պատիվն ու պատասխանատվությունը առաջ տանելու այն, և հատկապես Նորատունկյան Սրբազանի քաջալերանքով, պարտքս եմ համարում նրան ներկայացնել ձեզ։
Բնականաբար, սա մի կերպար է, որն ինձ համար հատկապես հարազատ է՝ ոչ միայն այն պատճառով, որ նրա սրբադասման գործի վրա աշխատանքը թույլ է տալիս ինձ ավելի ու ավելի մոտենալ նրա կյանքին, նրա գրվածքներին և նրա հոգևոր փորձառությանը, այլ որովհետև համոզված եմ, որ Մխիթար Աբբահայրը դեռ շատ բան ունի ասելու մեր Եկեղեցուն և, մասնավորապես, ձեզ, որ պատրաստվում եք ծառայել Քրիստոսի Եկեղեցուն։
Մեր Եկեղեցու եպիսկոպոս և մարտիրոս Մալոյանին նայելուց հետո, Մխիթարի հետ մենք նույնպես մնում ենք մեր հայոց պատմության ներսում, բայց հանդիպում ենք վկայության մեկ այլ ձևի։ Ոչ թե արյան մարտիրոսություն, այլ մի ամբողջ կյանք՝ նվիրված Քրիստոսին հավատարմության, սեփական ժողովրդին ծառայության և Եկեղեցում հաղորդության ճանապարհ փնտրելուն։
Եվ թերևս հենց այստեղ է, որ Մխիթարը դառնում է հատկապես նշանակալից այն թեմայի համար, որին անդրադառնում ենք։ Նրա փորձառության մեջ մենք միասին գտնում ենք չափումներ, որոնք երբեմն վտանգ կա հակադրելու միմյանց․ հայկական ինքնություն և բացվածություն, հավատարմություն և նորոգություն, պատկանելություն սեփական ժողովրդին և Եկեղեցու տիեզերականություն, հաղորդություն և առաքելություն։
Մխիթարը չհրաժարվեց իր հայկական ինքնությունից՝ կաթողիկէությանը բացվելու համար։ Ընդհակառակը, հենց նրա հայկական պատկանելության խորությունն ընդունակ դարձրեց նրան ծնելու հանդիպում, մշակույթ, երկխոսություն և առաքելություն։
Բայց այս ամենի կենտրոնում մարդկային ծրագիր չէր. Քրիստոսն էր։
Մխիթարը նախևառաջ նոր ճանապարհ չփնտրեց։ Նա փնտրեց հետևել Քրիստոսին։ Եվ հենց Քրիստոսին հետևելով է, որ նա ճանապարհ բացեց։
Սա թերևս ամենակարևոր ուսուցումներից մեկն է նաև մեզ համար։ Մենք կանչված չենք նախևառաջ անդադար նոր բան հնարելու։ Մենք կանչված ենք ճանաչելու, թե որտեղ է Քրիստոս մեզնից առաջ անցնում, և քաջություն ունենալու հետևելու Նրան։
Ավելի քան երեք դար Եկեղեցին շարունակում է ճանաչել այդ ճանապարհի պտուղները։ Եվ հենց այս պտղաբերությունն է ժամանակի մեջ, որ մեզ հիշեցնում է․ երբ կյանքը իսկապես արմատացած է Քրիստոսի մեջ, այն կարող է պարգև դառնալ ոչ միայն իր ժամանակի, այլև գալիք սերունդների համար, որոնց այդ մարդը երբեք չի տեսնի։
Սինոդականությունը սկսվում է ծառայությունից առաջ
Վերադառնանք ուրեմն այն կետին, որտեղից սկսեցինք։ Այս ամենը վերաբերում է ոչ միայն նրան, թե ինչ եք անելու մի օր որպես քահանաներ։
Այն սովորում են այսօր՝ հարաբերությունների մեջ, լսելու մեջ, ուղղվել թույլ տալու մեջ, դիմացինի պարգևը ճանաչելու մեջ, միշտ վերջին խոսքն ասողը չլինելու մեջ։ Մենք չենք կարող պատկերացնել, թե մի օր լսել կարողացող քահանաներ կլինենք, եթե այսօր չենք սովորում լսել։ Հաղորդություն կերտող հովիվներ չենք լինի, եթե այսօր չենք սովորում ապրել հաղորդության մեջ։ Չենք կարողանա արժևորել Աստծո Ժողովրդի շնորհները, եթե այսօր դժվարանում ենք ճանաչել մեր կողքին քայլող եղբոր պարգևները։
Այն ձևը, որով այսօր սովորում ենք քայլել մյուսների հետ, նախապատրաստում է այն ձևը, որով վաղը կարողանալու ենք ծառայել նրանց։
Եվ թերևս հենց այստեղ կարող ենք ամփոփել այն երեք հարցերը, որոնք ընկերակցեցին մեզ․
1.Ու՞մ հետ եմ քայլում։
2.Կարողանու՞մ եմ ճանաչել այն, ինչ Աստված գործում է մյուսների մեջ։
3.Իսկապես պատկանու՞մ եմ ինձ վստահված ժողովրդին։
Սրանք հարցեր են սինոդականության մասին, անշուշտ։ Բայց, ի վերջո, դրանք հարցեր են հենց ծառայության ձևի մասին։
Քահանան կանչված չէ ժողովրդին տանելու դեպի իրեն, այլ ժողովրդի հետ միասին քայլելու դեպի Քրիստոս։ Դրա համար կարող էինք ամեն ինչ ամփոփել մի շատ պարզ արտահայտությամբ․
Չլինել կենտրոնը, այլ ցու՛յց տալ Կենտրոնը։
Քայլել մյուսների հետ՝ առանց ընտրելու միայն նրանց, որոնք նման են մեզ։ Ճանաչել այն, ինչ Աստված գործում է մյուսների մեջ՝ առանց սպառնալիք զգալու նրանց պարգևներից։ Պատկանել վստահված ժողովրդին՝ առանց նրան համարելու պարզապես մեր ծառայության հասցեատեր։
Սա՛ է ծառայության ավետարանական տրամաբանությունը․ «Ով կամենում է ձեր մեջ մեծ լինել, ձեր ծառան պիտի լինի. և նա, ով կամենում է ձեր մեջ առաջին լինել, բոլորի ծառան պիտի լինի» (Մարկ. 10:43-44)։
Նպատակակետը սրբությունն է
Վերջում, ուրեմն, վերադառնում ենք վճռորոշ բառին։
Սինոդականությունը պարզապես Եկեղեցու մեթոդ չէ։ Այն լսելու, հաղորդության և համա-պատասխանատվության (co-responsibility) եկեղեցական ոճ է, որտեղ յուրաքանչյուրն օգնում է մյուսին ճանաչել և հետևել Քրիստոսին։
Բայց նպատակակետը սրբությունն է։ Եվ ուղին միասին քայլելն է։
Ոչ թե պարզապես միասին՝ միասին լինելու համար։ Ոչ թե միասին՝ որպեսզի ավելի հեշտ լինի։ Ոչ թե միասին՝ որպեսզի բոլորը մտածեն նույն ձևով։
Միասին՝ դեպի Քրիստոս։
Քրիստոս Նա է, Ով կանչում է մեզ, Նա է, Ով մեզնից առաջ է անցնում, Նա է, Ով իմաստ է տալիս ճանապարհին։
Եվ թերևս հենց սա՛ է քրիստոնեական սինոդականության ամենապարզ և ամենախոր ձևը․
ոչ ոք մենակ չի քայլում, ոչ ոք մենակ չի սրբանում։
Քայլում ենք միասին, դեպի Քրիստոս։
Դոկտոր Վալենտինա Կարախանյան՝
Սուրբ Աթոռի Ավետարանման Վերատեսչության «Պրոպագանդա Ֆիդե» պատմական արխիվի հետազոտող-արխիվավար և Սրբադասման գործերի գերատեսչության աղերսարկու
Երևան, 3 սեպտեմբերի, 2026թ.
]]>
1.Առաջին օրվա թեման Եկեղեցու սոցիալական վարդապետությունն էր և դրա գործնական կիրառության ձևերը Առաջնորդության առաքելության մեջ` ներառյալ «Հայկական Կարիտաս» բարեսիրական կազմակերպության գործունեությունը: Սոցիալական վարդապետության հիմնական սկզբունքների մասին բանախոսեց Հայաստանի հայ կաթողիկէ համայնքների Ավագերեց Գերհ. Հ. Ներսես Ծ. Վրդ. Գալստյանը: Իր ներածական խոսքում նա բացատրեց, թե «Սոցիալական վարդապետությունը պարզապես տեսություն չէ. դա Եկեղեցու կենդանի հավատքի արտահայտությունն է հասարակության մեջ»: Նա կենտրոնացավ Եկեղեցու սոցիալական ուսմունքի հիմնական սկզբունքների բացատրության վրա, որոնք են`
1.մարդկային անհատի արժանապատվության հարգանքն ու պաշտպանությունը,
2.համընդհանուր բարիքը,
3.համերաշխությունը,
4.փոխօգնությունը կամ առավել միմյանց զորացնելը` ինքնուրույն գործելու հմտությունները զարգացնելու նպատակով (subsidiarity),
5.մասնակցությունը:
Հ. Ներսեսը ուշադրություն հրավիրեց մարդկային կարողությունները զարգացնելու անհրաժեշտության վրա և այն համեմատեց պասսիվ աջակցության հետ: Մինչ պասսիվ նյութական աջակցությունը մարդուն վիրավում է և կախվածության մեջ գցում, կարողությունների զարգացումն օգնում է դառնալ ինքնուրույն և սեփական ուժերով բարելավել իր կյանքի որակը: Եկեղեցու սոցիալական առաքելության հիմնական ուղղությունը պետք է լինի հենց այս բաղադրիչը:
«Հայկական Կարիտասի»` որպես Կաթողիկէ Եկեղեցու սոցիալական առաքելության դրսևորման մասին, ճեմարանականների հետ զրուցեց նույն կազմակերպության Ծրագրերի ղեկավար տկն. Անահիտ Գևորգյանը, ով 29 տարվա աշխատանքային փորձառություն ունի Կարիտասում: Նա բացատրեց, թե ինչ է Կարիտաս միջազգային կազմակերպությունն ընդհանրապես, երբ է հիմնադրվել, ինչ առաքելություն է կատարում` մասնավոր անդրադարձ կատարելով «Հայկական Կարիտաս ԲՀԿ»-ի հիմնադրմանը և գործունեությանը Հայաստանում: Հայկական Կարիտասը տարաբնույթ սոցիալական ծրագրեր է իրականացնում Հայաստանի հինգ մարզերում և Երևանում: Տկն. Գևորգյանը պատմեց 1995թ. Գյումրիում կենտրական գրասենյակի հիմնադրման մասին, որն իրականություն դարձավ Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցու հովանավորությամբ, ԱՄՆ CRS կազմակերպության և մի խումբ հայ կամավորականների ու աշխատակիցների ջանքերով: Տկն. Գևորգյանը նաև խոսեց Կարիտասի համար հիմնարար փաստաթղթերի և սկզբունքների մասին, որոնք պապական շրջաբերական նամակներն են, Կաթողիկէ Եկեղեցու սոցիալական ուսմունքը և Կարիտասի միջազգային ընտանիքի համար համընդհանուր կանոններն ու քաղաքականությունները:
2․Երկրորդ օրվա խորհրդածության թեման էր` սինոդականությունը Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցում. ներկայացրեց Առաջնորդ Հոր կողմից հրավիրված Սուրբ Աթոռի Ավետարանման Վերատեսչության «Պրոպագանդա Ֆիդե» պատմական արխիվի հետազոտող-արխիվավար և Սրբադասման գործերի գերատեսչության աղերսարկու (պոստուլատոր) դոկտոր տկն. Վալենտինա Կարախանյանը: Նրա բացատրությամբ, սինոդականությունը միայն ուսմունք կամ տեսական գաղափար չէ, այլ` Եկեղեցու կյանքի փորձառություն, որը հիմնված է համատեղ ճանապարհի, եկեղեցական հաղորդության և բոլոր անդամների մասնակցության վրա։ Այս սկզբունքը կարևորում է ծխական համայնքներից, ընտանիքներից ու թեմերից եկող ձայները լսելի դարձնելու անհրաժեշտությունը, որպեսզի որոշումները չլինեն լոկ «վերևից պարտադրված»։ Այս իմաստով երբեմն նկատելի է նուրբ բախում` եկեղեցական ավանդական վերևից ներքև աստիճանակարգության և հավատացյալների հորիզոնական մասնակցության աճման գաղափարի միջև: Վերջինս առավել ցայտուն է արտահայտվում արևելյան և հայկական միջավայրում, որտեղ պատմականորեն արմատացած է ուղղահայաց ղեկավարման մոդելը: Տկն. Կարախանյանի համոզմամբ, որպեսզի Կաթողիկէ Եկեղեցու բարձրագույն իշխանության կողմից որդեգրված սինոդականության սկզբունքը դառնա իրականություն մանավանդ հայ իրականության մեջ, անհրաժեշտ են մտածելակերպի արմատական փոփոխություններ, որոնք արդեն սկսվել են:
3․Երրորդ օրվա խորհրդածության թեման էր` «Ինքնուրույն աշխատանք, արհեստական բանականություն և հոգևոր կյանք», որը ներկայացրեց Արժ. Տ. Հայկ Քհն. Շահինյանը, ով Տորոնտոյի հայ կաթողիկէ համայնքի ժողովրդապետն է և այս օրերին գտնվում է Հայաստանում: Նա խոսեց նախ ճեմարանականի և արդեն ձեռնադրված հոգևորականի անձնական աճման կարևորության մասին, որին կարելի է հասնել ինքնուրույն աշխատանքի միջոցով: Միայն այսպես կարելի է ունենալ նախաձեռնող, պատասխանատու հոգևոր առաջնորդներ, որոնք ունեն խնդիրներին ճիշտ արձագանքելու և լուծումներ գտնելու կարողություններ: Նա որպես օրինակ բերեց աստվածաշնչյան Նեեմիայի կերպարը, ով նախաձեռնեց Երուսաղեմի ավերված պարիսպների վերականգնումը: Տ. Հայկը խոսեց նաև արհեստական բանականության գործիքները հոգևոր ծառայության մեջ կիրառելու մասին, որի հիմքում պետք է լինի մարդկային արժանապատվության պաշտպանությունը և նոր տեխոնոլոգիաները կառավարելու դրդապատճառը և նպատակը հստակեցնելը. «Հարցը գործիքին «այո» կամ «ոչ» ասելը չէ, այլ այն, թե ո՞ր քաղաքն ես կառուցում դրանով` մի նոր Բաբելո՞ն, թե՞ այն քաղաքը, որտեղ Աստված և մարդկությունը բնակվում են միասին)», ասաց Տ. Հայկը:
4․Չորրորդ օրվա բանախոսությունը քահանայական կոչումը ավելի խորությամբ հասկանալու և վերագնահատելու մասին էր, որ վարեց Արհ. Տ. Գևորգ Արքեպս. Նորատունկյանը: Սրբազանը խոսեց հայ կաթողիկէ եկեղեցականների հոգևոր, մտավոր և կազմակերպչական ճանապարհի մասին` վերլուծելով նրանց գործունեության արդյունավետությունն ու մարտահրավերները կյանքի տարբեր փուլերում։ Քահանայի կյանքում երիտասարդական սկզբնական խանդավառությունն ու բարձր արտադրողականությունը կարող են նվազել տարիքի հետ մեկտեղ, դրան կարող է գումարվել նաև նյութական և ֆինանսական մտահոգությունը: Հարկավոր է ճիշտ հարաբերակցություն կառուցել հոգևորի և նյութականի միջև` միշտ առաջնայությունը տալով հոգևոր ծառայությանը. «Եկեղեցական առաքելությունը չի կարող նմանեցվել ֆինանսական կամ բորսայական ռիսկային ներդրումների․ չափից շատ նյութականացումը վնասում է հոգևոր կոչմանը: Քահանայի իսկական հաջողությունը նյութական կուտակումների կամ բորսայական «հնարքների» մեջ չէ, այլ` անբասիր ծառայության, հոգևոր արժեքների պահպանման և ժողովրդին նվիրվելու կարողության մեջ», շեշտեց Սրբազանը։
Ճեմարանականներին նաև հնարավորություն տրվեց իրենց հարցերն ուղղելու Սրբազանին և ստանալու պատասխաններ` թեմական, միաբանական ծառայության տարբերությունների, Առաջնորդության ներկայիս մարտահրավերների պայմաններում իրենց սպասվող քահանայական ծառայության առանձնահատկությունների մասին:
Բանախոսություններն ու քննարկումներն ուղեկցվում էին ամենօրյա Սուրբ Պատարագով, ժամերգությունների և Վարդարանի աղոթքով:
Ճեմարանականներն իրենց աստվածաբանական ուսումը ներկայումս ստանում են Հռոմում և Վարշավայում, ոմանք արդեն ավարտել են ուսումը կամ մագիստրատուրայի և լիչենցայի ավարտական տարում են, աշխատում են ավարտաճառերի վրա:
Հոդվածի պատրաստությանն օգնեց` եղբ. Սիմավոն Մկրտչյան
Գրեց` Տ. Հովսեփ Քհն. Գալստյան
Դիվան Առաջնորդության Կաթողիկէ Հայոց
ԻՐԱՎԱԽԱԽՏՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ ԶԵԿՈՒՑԵԼՈՒ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ
Հայ Կաթողիկէ Առաջնորդության Վարքականոնը պահանջում է Առաջնորդության բոլոր ներկայացուցիչներից՝ ներառյալ հոգևորականներից, կրոնավորներից, տնօրեններից, կամավորականներից և աշխարհական աշխատակիցներից, պահպանել գործարար և անձնական էթիկայի բարձր չափանիշներ` իրենց պարտականություններն ու պատասխանատվությունն իրականացնելիս: Եկեղեցու բոլոր ներկայացուցիչները պետք է դրսևորեն ազնվություն և բարեխղճություն` իրենց պարտականությունները կատարելիս և համապատասխանեն բոլոր կիրառելի օրենքներին ու կանոնակարգերին:
Իրավախախտումների մասին զեկուցելու քաղաքականության նպատակներն են` սահմանել կանոններ և ընթացակարգե`ր հետևյալի համար․
– Եկեղեցու շահագրգիռ անձանց կողմից կասկածելի ֆինանսական կամ իրավական հարցերի, Վարքականոնի, Արևելյան Եկեղեցիների Կանոնագրքի խախտումների և դրանց վերաբերյալ կասկածների, ինչպես նաև այլ մտահոգությունների մասին գաղտնի և անանուն հիմունքներով հայտարարություններ ներկայացնելը.
– Կազմակերպության կողմից ստացված բողոքների ընդունումը, պահպանումը և վարումը.
– Մտահոգությունների (իրավախախտումների) մասին զեկուցող ցանկացած անձի պաշտպանությունը հալածանքներից և վրեժխնդիր գործողություններից:
Զեկուցելու պարտականությունը
Առաջնորդության յուրաքանչյուր ներկայացուցիչ պարտավոր է սույն քաղաքականության համաձայն զեկուցել՝
ա) կասկածելի կամ անպատշաճ հաշվապահական կամ աուդիտորական հարցերի,
բ) Առաջնորդության վարքականոնի խախտումների և դրանց վերաբերյալ կասկածների,
գ) ֆինանսական, իրավական կամ կանոնական այլ մտահոգությունների մասին (այսուհետ միավորված ձևով՝ «Մտահոգություններ»):
Մտահոգությունների վերաբերյալ զեկույցները պետք է ներկայացվեն եպիսկոպոսի կողմից նշանակված առաջնորդական անձնակազմին (այսինքն՝ Ընդհանուր Փոխանորդին, Դիվանապետին, Իրավաբանին, Գլխավոր Հաշվապահին կամ ներքին աուդիտորին): Բոլոր Մտահոգությունների մասին պետք է զեկուցվի հնարավորինս շուտ: Մտահոգությունների վերաբերյալ զեկույցները պետք է ներառեն ողջ համապատասխան տեղեկատվությունը ենթադրյալ արարքի մասին, ներառյալ ցանկացած առկա նյութական (էական) ապացույց:
Հալածանքների և վրեժխնդրության արգելք
Սույն քաղաքականությունը նպատակ ունի խրախուսել և հնարավորություն տալ շահառուներին բարձրաձայնել Մտահոգությունները կազմակերպության ներսում՝ հետաքննություն և համապատասխան գործողություններ իրականացնելու նպատակով: Այս նպատակն ի նկատի ունենալով՝ ոչ մի շահագրգիռ անձ, ով բարեխղճորեն (բարի կամքով) զեկուցում է Մտահոգության մասին, չպետք է ենթարկվի վրեժխնդրության գործողությունների, իսկ աշխատակցի դեպքում՝ աշխատանքային անբարենպաստ հետևանքների: Ավելին, ցանկացած անձ, ով վրեժխնդիր կլինի բարեխղճորեն Մտահոգություն զեկուցած անձի նկատմամբ, ենթակա է կարգապահական պատասխանատվության՝ ընդհուպ մինչև Եկեղեցում իր զբաղեցրած պաշտոնից ազատումը:
Հետաքննություն
Նշանակված Առաջնորդական անձնակազմը պատասխանատու է զեկուցված Մտահոգության մանրակրկիտ և օպերատիվ հետաքննության համար: Գործի վարման վերաբերյալ առաջարկվող որոշումները կքննարկվեն եպիսկոպոսի կամ նրա լիազորված անձի (անձանց) հետ: Զեկուցված բոլոր Մտահոգությունների հետաքննության արդյունքները և վերջնական լուծումը պետք է ներկայացվեն Աուդիտի հանձնաժողովին:
Բարեխղճորեն գործելը
Մտահոգություն զեկուցող ցանկացած անձ պետք է գործի բարեխղճորեն և ունենա հիմնավոր պատճառներ՝ համոզված լինելու, որ բացահայտված տեղեկատվությունը մատնանշում է անպատշաճ հաշվապահական կամ աուդիտորական գործելաոճ, կամ Վարքականոնի կամ կառավարման այլ քաղաքականությունների խախտում: Այնպիսի մեղադրանքներ (հայտարարություններ) ներկայացնելը, որոնք կլինեն չհիմնավորված և կապացուցվի, որ արվել են չարամտորեն, անփութորեն կամ կանխավ գիտակցելով, որ դրանք կեղծ են, կդիտվի որպես ծանր կարգապահական խախտում և կարող է հանգեցնել կարգապահական տույժերի՝ ընդհուպ մինչև Եկեղեցում իր պաշտոնից ազատում: Նման վարքագիծը կարող է հիմք հանդիսանալ նաև այլ գործողությունների, այդ թվում՝ քաղաքացիական դատական հայցերի համար:
Գաղտնիություն
Մտահոգությունների վերաբերյալ զեկույցները և դրանց առնչվող հետաքննությունները պետք է պահվեն գաղտնի՝ որքանով դա հնարավոր է՝ համապատասխանեցնելով պատշաճ հետաքննություն իրականացնելու անհրաժեշտությանը: Մտահոգությունների վերաբերյալ զեկույցների բացահայտումը հետաքննության մեջ չներգրավված անձանց կդիտվի որպես ծանր կարգապահական խախտում և կարող է հանգեցնել կարգապահական տույժերի՝ ընդհուպ մինչև խախտողի՝ Եկեղեցում զբաղեցրած պաշտոնից ազատումը։ Նման վարքագիծը կարող է հիմք հանդիսանալ նաև այլ գործողությունների, այդ թվում՝ քաղաքացիական դատական հայցերի համար:
Հաստատում եմ`
✠ ԳԷՈՐԳ ՆՈՐԱՏՈՒՆԿԵԱՆ
Տիտղոսաւոր Արքեպիսկոպոս Սեբաստիոյ Հայոց
Առաջնորդ Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի
եւ Արեւելեան Եւրոպայի Կաթողիկէ Հայոց
Ծանոթություն. Սույն փաստաթուղթը մշակելիս հիմնվել ենք Արևելյան Եկեղեցիների Կանոնագրքի պահանջների, Առաջնորդության ֆինանսատնտեսական համակարգի 2025թ. հունվարին գերմանական Empacta աուդիտորական ընկերության կողմից իրականացված ուսումնասիրության արդյունքների և առաջարկությունների, ինչպես նաև` Ամերիկյան կաթողիկէ եպիսկոպոսների խորհրդի` USCCB-ի “DIOCESAN FINANCIAL MANAGEMENT (A GUIDE TO BEST PRACTICES)” ուղեցույցից:
]]>
Սույն քաղաքականության նպատակն է` պաշտպանել Առաջնորդության շահերը, երբ այն նախատեսում է կնքել այնպիսի գործարք կամ համաձայնություն, որը կարող է օգուտ բերել մասնավոր անձանց շահերին, ներառյալ, բայց չսահմանափակվելով՝ աշխատակիցներով, թեմի անունից աշխատանք կատարող անձանցով և այլոցով, ովքեր ի վիճակի են ազդել թեմի գործերի վրա: Սույն քաղաքականությունը նպատակ ունի լրացնել, բայց չփոխարինել շահերի բախումը կարգավորող պետական կիրառելի օրենքները, որոնք վերաբերում են ոչ առևտրային և բարեգործական կազմակերպություններին: Այս քաղաքականությանը պետք է տեղյակ լինեն և ընդունեն գործող և ապագա ղեկավարները, պաշտոնյաները, ժողովրդապետները, հոգաբարձուները, տնօրենները, ինչպես նաև խորհրդատվական մարմինների, խորհուրդների և հանձնախմբերի անդամները:
Ներածություն
Ոչ առևտրային բարեգործական, կրոնական և կրթական կազմակերպությունները հարկերից կամ որոշ հարկատեսակներից ազատման կարգավիճակ են ստանում այն հիմնավորմամբ, որ նրանք արժեքավոր ծառայություններ են մատուցում հասարակությանը և թեթևացնում են պետության բեռը: Եթե հարկերից ազատված կազմակերպությունը թույլ է տալիս, որ իր դրամական միջոցները կամ այլ գույքն օգտագործվեն մասնավոր, այլ ոչ թե հանրային օգուտի համար, ապա այն ռիսկի է դիմում կորցնել իր հարկային արտոնությունը:
Մասնավոր հարստացման կամ մասնավոր օգուտի խնդրի բացահայտումը
Կարճ ասած՝ «մասնավոր հարստացումը» (private inurement) հարկային արտոնություն ունեցող կազմակերպության ակտիվների վճարումն է կամ փոխանցումն է իր պաշտոնյաներին, տնօրեններին, աշխատակիցներին, հարազատներին, ընկերներին, խոշոր նվիրատուներին կամ կազմակերպության հետ հատուկ հարաբերությունների մեջ գտնվող այլ անձանց, ովքեր կարող են ազդել կամ վերահսկել կազմակերպության քաղաքականությունը կամ ամենօրյա գործունեությունը՝ առանց լիարժեք և համարժեք փոխհատուցման: Սա լայն հասկացություն է, որը կարող է դրսևորվել տարբեր գործարքներում և տարբեր հանգամանքներում:
Մասնավոր հարստացումը տարածվում է նաև կազմակերպչական ակտիվների օգտագործման վրա` «մասնավոր օգուտների» համար, ինչպիսիք են վաճառքը, վարձակալությունը, շինարարական պայմանագրերը, ծառայությունների մատուցման գործարքները և այլն, որոնք իրականացվում են շուկայական իրական արժեքից տարբերվող գներով, կամ հարկային արտոնություն ունեցող կազմակերպության շահագործումը՝ հօգուտ մասնավոր բիզնեսի (օրինակ՝ «կողմնակալ/արտոնյալ գործարքներ» (sweetheart deals), գովազդային սխեմաներ և/կամ անվճար տրամադրումներ մասնավոր անձանց կամ ձեռնարկություններին): Այսպիսով, մասնավոր օգուտն իր բնույթով նման է մասնավոր հարստացմանը, բայց ավելի լայն է դրանից:
Վերը նշված գործարքների տեսակներում էական մասնավոր հարստացումից կամ օգուտից խուսափելու համար Առաջնորդությունը կամ նրան ենթակա իրավաբանական անձը պետք է գործարքներ կնքի հօգուտ իր, այլ ոչ թե մասնավոր կողմի շահերի, և դրսևորի պատշաճ ջանասիրություն՝ ապահովելու համար, որ առաջարկվող գործարքը լինի առավելագույնս արդար և ողջամիտ, այնպես որ տվյալ հանգամանքներում կազմակերպությունը ողջամիտ ջանքերի դեպքում չկարողանար ձեռք բերել ավելի շահավետ պայմանավորվածություն: Բացի առաջարկվող գործարքները համապատասխան խորհուրդների, վարչությունների կամ հոգաբարձուների միջոցով քննելուց, պետք է հոգ տանել, որպեսզի պահպանվեն պայմանագրերի ստորագրմանը վերաբերող Առաջնորդակա քաղաքականությունն ու ընթացակարգերը:
Շահերի բախում
Շահերի բախում կարող է առաջանալ, երբ Առաջնորդության կողմից աշխատանքի ընդունված անձինք, կամավորականները` ներառյալ նրանք, ովքեր ծառայում են խորհրդատվական մարմիններում, խորհուրդներում կամ հանձնախմբերում, ունեն ուղղակի կամ անուղղակի ֆինանսական շահ՝ ինչպես սահմանված է ստորև:
Ֆինանսական շահ
Անձն ունի «ֆինանսական շահ», եթե ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն՝ բիզնեսի, ներդրումների կամ ընտանիքի միջոցով (ներառյալ ամուսինները, կանայք, եղբայրները կամ քույրերը, եղբայրների կամ քույրերի ամուսինները, զավակները, թոռները և ծոռները, ինչպես նաև զավակների, թոռների և ծոռների ամուսինները), ունի հետևյալներից որևէ մեկը․
ա) սեփականության կամ ներդրումային շահ (մասնակցություն) որևէ կառույցում, որի հետ Առաջնորդությունը կնքում է գործարք կամ պայմանավորվածություն.
բ) վարձատրության կամ փոխհատուցման պայմանավորվածություն Առաջնորդության կամ որևէ կառույցի կամ անհատի հետ, որի հետ Առաջնորդությունը կնքում է գործարք կամ պայմանավորվածություն.
գ) պոտենցիալ սեփականության կամ ներդրումային շահ, կամ վարձատրության պայմանավորվածություն որևէ կառույցի կամ անհատի հետ, որի հետ Առաջնորդությունը բանակցում է գործարքի կամ պայմանավորվածության շուրջ:
Վարձատրությունը ներառում է ուղղակի և անուղղակի վարձատրությունը (մասհանումները), ինչպես նաև էական բնույթ կրող նվերները կամ ծառայությունները:
Բացահայտման պարտականություն
Ցանկացած փաստացի կամ հնարավոր շահերի բախման դեպքում, շահագրգիռ անձը պետք է բացահայտի իր ֆինանսական շահի առկայությունն ու բնույթը և բոլոր էական փաստերը: Զեկույցները պետք է ներկայացվեն եպիսկոպոսի կողմից նշանակված Առաջնորդական անձնակազմին (այսինքն՝ Ընդհանուր Փոխանորդին, Դիվանապետին, իրավաբանին, գլխավոր ֆինանսական տնօրենին կամ ներքին աուդիտորին): Զեկույցները պետք է ներառեն ողջ հասանելի և հստակ տեղեկատվությունը:
Հետաքննություն
Նշանակված Առաջնորդական անձնակազմը պատասխանատու է փաստացի կամ հնարավոր շահերի բախման մանրակրկիտ և օպերատիվ հետաքննության համար:
Գործի տնօրինման վերաբերյալ առաջարկվող որոշումները կքննարկվեն եպիսկոպոսի կամ նրա կողմից լիազորված անձի (անձանց) հետ:
Բոլոր զեկուցված շահերի բախումների արդյունքները և վերջնական լուծումները պետք է ներկայացվեն Աուդիտի հանձնաժողովին:
Հետագա բախումներ և բացահայտումներ
Անկախ շահերի փաստացի կամ հնարավոր բախումների նախորդ բացահայտումներից՝ անձը պետք է կատարի շահերի բախման նոր բացահայտում, երբ այդ շահերի բախմանն առնչվող որևէ հարց առաջանում է քննարկման կամ գործողության համար: Այն դեպքում, երբ անձը վստահ չէ, թե արդյոք առկա է փաստացի կամ հնարավոր շահերի բախում, նա պետք է բացահայտի այն հանգամանքները, որոնք կարող են հանգեցնել փաստացի կամ հնարավոր բախման առաջացմանը:
Գաղտնի կամ արտոնյալ տեղեկատվություն
Առաջնորդության և նրա հետ փոխկապակցված կառույցների հետ աշխատանքային հարաբերությունների կամ առնչության ընթացքում անձանց կողմից ձեռք բերված և որպես գաղտնի բնորոշված տեղեկատվությունը պետք է օգտագործվի բացառապես հօգուտ Առաջնորդության և նրա նպատակների իրագործման համար: Անհատները չպետք է բացահայտեն գաղտնի տեղեկատվությունը իրենց լիազորված պարտականությունների շրջանակից դուրս և չպետք է օգտագործեն իրենց պաշտոնը կամ թեմի հետ ունեցած կապը անձնական ինքնահաստատման կամ առավելության համար, թեև կարող են լինել դեպքեր, երբ, զգուշավոր հայեցողության և դատողության վրա հիմնվելով, Առաջմորդության հետ ունեցած այդ առնչության երկրորդական (կողմնակի) օգտագործումը կարող է պատշաճ համարվել:
Ծանոթագրություն. Սույն փաստաթուղթը մշակելիս հիմնվել ենք Արևելյան Եկեղեցիների Կանոնագրքի պահանջների, Առաջնորդության ֆինանսատնտեսական համակարգի 2025թ. հունվարին գերմանական Empacta աուդիտորական ընկերության կողմից իրականացված ուսումնասիրության արդյունքների և առաջարկությունների, ինչպես նաև` Ամերիկյան կաթողիկէ եպիսկոպոսների խորհրդի` USCCB-ի “DIOCESAN FINANCIAL MANAGEMENT (A GUIDE TO BEST PRACTICES)” ուղեցույցից:
Հաստատում եմ`
✠ ԳԷՈՐԳ ՆՈՐԱՏՈՒՆԿԵԱՆ
Տիտղոսաւոր Արքեպիսկոպոս Սեբաստիոյ Հայոց
Առաջնորդ Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի
եւ Արեւելեան Եւրոպայի Կաթողիկէ Հայոց
]]>
Զեղծարարությունը չի հանդուրժվում: Զեղծարարության կանխումը բոլոր հոգևորականների, կրոնավորների, աշխարհական աշխատակիցների, Ֆինանսական խորհրդի անդամների և եկեղեցական վարչարարության մեջ ներգրավված այլ կամավորականների պատասխանատվությունն է՝ Առաջնորդության քաղաքականությանն ու ընթացակարգերին հետևելու միջոցով: Առաջնորդությունն ակնկալում է, որ զեղծարարության ցանկացած կասկածելի դեպքի մասին կզեկուցվի և երաշխավորում է պաշտպանություն հետագա հալածանքներից կամ վրեժխնդրությունից: Այն անձինք, ում մասնակցությունը զեղծարար արարքներին կապացուցվի, կենթարկվեն կարգապահական պատասխանատվության՝ ներառյալ պաշտոնից ազատումը, ինչպես նաև քաղաքացիական և քրեական հետապնդման:
Զեղծարարություն համարվող արարքները
Հայ Կաթողիկէ Առաջնորդությունը զեղծարարությունը սահմանում է որպես Առաջնորդական կառույցի ռեսուրսների կամ ակտիվների դիտավորյալ չարաշահում կամ յուրացում՝ իրավախախտի կամ այլ անձանց անձնական հարստացման նպատակով: Զեղծարարությունը ներառում է նաև թեմական կառույցի ռեսուրսների կամ ակտիվների չարաշահմանն ու յուրացմանն առնչվող էական փաստի դիտավորյալ կեղծ ներկայացումը կամ թաքցնումը: Բացի այդ, զեղծարարությունը ներառում է ֆինանսական հաշվետվությունների ցանկացած դիտավորյալ կեղծում կամ դրանցում սխալ (աղավաղված) տվյալների ներկայացում: Զեղծարարություն համարվող արարքները ներառում են, բայց չեն սահմանափակվում հետևյալով․
– դրամական միջոցների, գույքի, արժեթղթերի կամ այլ ռեսուրսների և ակտիվների յուրացում,
– դրամական միջոցների կամ ֆինանսական գործարքների տնօրինման կամ հաշվետվությունների ներկայացման մեջ անպատշաճություն (խախտումներ),
– ֆիդուցիար (վստահության վրա հիմնված) պարտականությունների խախտում` ներառյալ գաղտնի տեղեկատվության բացահայտումը արտաքին կողմերին.
– կապալառուներից, մատակարարներից կամ թեմական կառույցին ծառայություններ/ապրանքներ մատուցող (կամ մատուցելու ցանկություն ունեցող) անձանցից որևէ արժեքավոր բան ակնկալելը` սեփական կամ այլ անձի անձնական օգուտի համար,
– կապալառուներից, մատակարարներից կամ թեմական կառույցին ծառայություններ/նյութեր մատուցող (կամ մատուցելու ցանկություն ունեցող) անձանցից որևէ արժեքավոր բան ընդունելը` սեփական կամ այլ անձի անձնական օգուտի համար՝ խախտելով թեմի «Շահերի բախման քաղաքականությունը»,
– կաշառակերություն,
– Առաջնորդական կառույցի համակարգչային համակարգերի կամ այլ գույքի անպատշաճ օգտագործում.
– արձանագրությունների, կահույքի, հարմարանքների և սարքավորումների առանց թույլտվության ոչնչացում կամ տեղափոխում (հեռացում).
– ֆինանսական հաշվետվությունների դիտավորյալ կեղծում կամ դրանցում սխալ տվյալների ներկայացում, և
– որևէ անազնիվ արարք:
Զեղծարարության մասին Առաջնորդությանը զեկուցելը
Զեղծարարության վերաբերյալ կասկածները պետք է ներկայացվեն եպիսկոպոսի կողմից նշանակված Առաջնորդական անձնակազմին (այսինքն՝ Ընդհանուր Փոխանորդին, դիվանապետին, իրավաբանին, գլխավոր ֆինանսական տնօրենին կամ ներքին աուդիտորին): Բոլոր կասկածելի զեղծարարությունների մասին պետք է զեկուցվի հնարավորինս շուտ: Զեղծարարության կասկածելի արարքների մասին օպերատիվ կերպով չզեկուցելը կարող է վտանգել գողացված դրամական միջոցները և/կամ գույքը հետ ստանալու, կամ ոչ պատշաճ կերպով կազմված ֆինանսական հաշվետվությունները ժամանակին ուղղելու թեմի հնարավորությունը: Կասկածելի զեղծարարության վերաբերյալ զեկույցները պետք է ներառեն ողջ համապատասխան տեղեկատվությունը ենթադրյալ արարքի մասին, ներառյալ ցանկացած առկա նյութական ապացույց:
Հետաքննություն
Նշանակված թեմական անձնակազմը պատասխանատու է կասկածելի զեղծարարության մանրակրկիտ և օպերատիվ հետաքննության համար: Եթե զեկույցը անանուն չի եղել, ապա նախնական զեկույցը ներկայացրած անձը կստանա հաստատում այն մասին, որ իր զեկույցն ընդունվել է, և որ հաջորդող հետաքննությունը գաղտնի է: Հետաքննության ընթացքում այդ անձի հետ կարող են կապ հաստատել, կամ չհաստատել:
Գործի վարման վերաբերյալ առաջարկվող որոշումները կկայացվեն Առաջնորդի կամ նրա լիազորված անձի (անձանց) կողմից: Զեղծարարության վերաբերյալ բոլոր հետաքննությունների արդյունքները և ֆինանսական զեղծարարության բոլոր հաստատված արարքների վերջնական լուծումը պետք է ներկայացվեն Ֆինանսական խորհրդին:
Արձանագրությունների պահպանումը
Զեղծարարության հետաքննության փաստաթղթերը պետք է պահպանվեն թեմի իրավաբանի կողմից սահմանված ուղեցույցների համաձայն:
Գաղտնիություն
Գործերի վերաբերյալ տեղեկատվությունը բացահայտվում է միայն այն կողմերին, ովքեր ունեն դրանց մասին տեղեկացված լինելու օրինական անհրաժեշտություն: Նման գործերին տեղյակ բոլոր կողմերը պետք է պահպանեն գաղտնիություն՝ խուսափելու համար այն անձանց հեղինակությունը վնասելուց, ովքեր կասկածվում են, բայց հետագայում անմեղ են ճանաչվում անօրինական վարքագծի մեջ, ինչպես նաև Առաջնորդությունը հնարավոր քաղաքացիական պատասխանատվությունից պաշտպանելու համար:
Ծանոթագրություն.
Սույն փաստաթուղթը մշակելիս հիմնվել ենք Արևելյան Եկեղեցիների Կանոնագրքի պահանջների, Առաջնորդության ֆինանսատնտեսական համակարգի 2025թ. հունվարին գերմանական Empacta աուդիտորական ընկերության կողմից իրականացված ուսումնասիրության արդյունքների և առաջարկությունների, ինչպես նաև` Ամերիկյան կաթողիկէ եպիսկոպոսների խորհրդի` USCCB-ի “DIOCESAN FINANCIAL MANAGEMENT (A GUIDE TO BEST PRACTICES)” ուղեցույցից:
Հաստատում եմ`
✠ ԳԷՈՐԳ ՆՈՐԱՏՈՒՆԿԵԱՆ
Տիտղոսաւոր Արքեպիսկոպոս Սեբաստիոյ Հայոց
Առաջնորդ Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի
եւ Արեւելեան Եւրոպայի Կաթողիկէ Հայոց
]]>
ՀԱՅ ԿԱԹՈՂԻԿԷ ԱՌԱՋՆՈՐԴՈՒԹՅԱՆ
(«ՀԱՅ ԿԱԹՈՂԻԿԷ ԵԿԵՂԵՑԻ ԿՐՈՆԱԿԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ») ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ ԵՎ ՖԻՆԱՆՍԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՐ[1]
Ներածություն
Սույն Վարքականոնը պարտադիր մասն է Հայ Կաթողիկէ Առաջնորդության առաքելության և աշխատանքի: Այս Վարքականոնին պարտավոր են հետևել Առաջնորդության բոլոր հոգևորարականները, բոլոր կառույցների աշխատակիցները և կամավորականները:
Առաջնորդության, ժողովրդապետությունների և առաջնորդական այլ կառույցների բոլոր հոգևորականները, կրոնավորները, աշխարհական աշխատակիցները և կամավորականները պետք է մշտապես համապատասխանեն Արևելյան Եկեղեցիների Կանոնագրքի, Հայաստանի Հանրապետության, Վրաստանի, Ռուսաստանի Դաշնության և Առաջնորդության առաքելությունն ընդգրկող բոլոր այլ երկրների կիրառելի բոլոր օրենքներին ու կանոնակարգերին, միջազգային կոնվենցիաներին, ֆինանսների և գույքի կառավարման, հաշվապահության միջազգային չափանիշներին և պահանջներին: Առաջնորդությունը չի հանդուրժի այն անձանց գործունեությունը, ովքեր արդյունքների են հասնում օրենքի խախտման կամ անօրինական ու անբարոյական գործարքների միջոցով: Սա ներառում է ցանկացած վճարում` անօրինական գործողությունների համար, անուղղակի հատկացումներ, ետվճարումներ, կաշառակերություն և նմանատիպ այլ գործունեություն:
Բոլորի վարքագիծը պետք է հստակորեն բարձր լինի օրենքով պահանջվող և Եկեղեցու կողմից ակնկալվող նվազագույն չափանիշներից: Ըստ այդմ, բոլոր ներկայացուցիչները պետք է ապահովեն, որ իրենց գործողությունները որևէ կերպ չմեկնաբանվեն որպես հակասություն այն օրենքներին, կանոնակարգերին կամ սկզբունքներին, որոնք կարգավորում են առաջնորդական որևէ կառույցի գործունեությունն ու առաքելությունը: Այն անձինք, ովքեր վստահ չեն որևէ իրավական պահանջի կիրառման կամ մեկնաբանման հարցում, պետք է խնդիրը ներկայացնեն իրենց անմիջական ղեկավարին, ով, անհրաժեշտության դեպքում, պետք է խորհրդատվություն խնդրի Առաջնորդության վարչական այլ լիազորված վերադաս մարմիններից:
Ընդհանուր վարքագիծ
Առաջնորդական կառույցների բոլոր ներկայացուցիչներից ակնկալվում է դրսևորել արհեստավարժ, քրիստոնեավայել և գործնական վարքագիծ: Աշխատանքի վայրում խստիվ արգելվում է ալկոհոլի օգտագործումը, ապօրինի թմրամիջոցների գործածումը, խաղամոլությունը, ծառայողական կռիվները, հայհոյանքը և նմանատիպ այլ ոչ արհեստավարժ արարքները: Ներկայացուցիչները չպետք է ներգրավվեն շահագործման (ներառյալ, բայց չսահմանափակվելով սեռական ոտնձգություններով), խտրականության կամ վրեժխնդրության մեջ, կամ դրսևորեն այնպիսի վարքագիծ, որը կարող է մեկնաբանվել որպես այդպիսին, օրինակ՝ անպատշաճ լեզվամտածողության կամ կատակների օգտագործումը, աշխատանքային տարածքում անպատշաճ նյութեր պահելը կամ փակցնելը, կամ աշխատանքային համակարգիչներով անպատշաճ նյութեր դիտելը:
Շահերի բախում
Առաջնորդական կառույցների բոլոր ներկայացուցիչներից ակնկալվում է իրենց պարտականությունները կատարել խղճմտանքով, ազնվորեն և Եկեղեցու լավագույն շահերին համապատասխան: Ներկայացուցիչները չպետք է օգտագործեն իրենց պաշտոնը կամ պաշտոնի բերումով ստացած գիտելիքները` մասնավոր կամ անձնական օգուտների համար: Անկախ հանգամանքներից, եթե ներկայացուցիչը զգում է, որ իր որդեգրած, ներկայումս իրականացվող կամ նախատեսվող գործողությունների ընթացքը կարող է հանգեցնել շահերի բախման, նա պետք է անմիջապես հայտնի բոլոր փաստերն` իր վերադասին:
Աշխատակիցների արտաքին գործունեությունը
Եկեղեցու բոլոր աշխատակիցները կոչված են միշտ գործելու հայ կաթողիկէ սկզբունքներին ու վարդապետությանը համահունչ և կրում են ծանրակշիռ պատասխանատվություն` հանրության հետ հասարակական պատշաճ հարաբերությունների պահպանման համար: Խրախուսվում է նրանց պատրաստակամությունը՝ օգնելու ժողովրդապետություններին, դպրոցներին, ինչպես նաև բարեգործական ու կրթական այլ նախաձեռնություններին: Այնուամենայնիվ, աշխատակիցները պետք է խուսափեն որևէ գործարար շահ ունենալուց կամ այնպիսի գործունեության մեջ ներգրավվելուց, որը կամ կհանգեցնի, կամ կթվա, թե հանգեցնում է հետևյալին.
– չափից ավելի մեծ պահանջ է ստեղծում նրանց ժամանակի և ուշադրության նկատմամբ՝ դրանով իսկ զրկելով Առաջնորդության գործատուին աշխատանքում նրանց լավագույն ջանքերն իրացնելու հնարավորության ստեղծումից, կամ
– ստեղծում է շահերի բախում (պարտավորություն, հետաքրքրություն կամ ուշադրության շեղում), որը կարող է խոչընդոտել գործատուի լավագույն շահերից բխող անկախ դատողության ազատ արտահայտմանը։
Աշխատակիցների հարաբերությունները հաճախորդների և աջակիցների հետ
Աշխատակիցները պետք է խուսափեն իրենց անձնական հաշվին ներդրումներ կատարելուց կամ ֆինանսական շահ ունենալուց այնպիսի ընկերություններում, որոնք պայմանագրային հարաբերությունների մեջ են Առաջնորդության հետ կամ ապրանքներ ու ծառայություններ են մատուցում Առաջնորդությանը, եթե նման ներդրումը կամ շահը կարող է ազդել կամ ազդեցության տպավորություն թողնել Առաջնորդության անունից իրենց պարտականությունների կատարման և որոշումների կայացման վրա:
Նվերներ, հյուրասիրություններ և ծառայություններ
Ներկայացուցիչները չպետք է ընդունեն հյուրասիրություններ, նվերներ կամ անձնական ծառայություններ, որոնք կարող են ազդել կամ ազդեցության տպավորություն թողնել Եկեղեցու գործնական որոշումների վրա՝ հօգուտ որևէ անձի կամ ընկերության, որոնց հետ հնարավոր է ունենալ գործնական հարաբերություններ: Նմանապես, ներկայացուցիչները չպետք է ընդունեն որևէ այլ արտոնյալ վերաբերմունք այս հանգամանքներում, քանի որ դա կարող է ընկալվել որպես իրենց վրա որոշակի պարտավորություն դնող քայլ: Ճաշերը, հյուրասիրությունները, տոնական նվերները և նմանատիպ այլ իրերը, որոնք հազվադեպ են և ունեն խորհրդանշական (կամ չափավոր) արժեք, չեն դիտվում որպես սույն Վարքագծի կանոնագրքի խախտում: Կասկածների դեպքում հարցը պետք է քննարկվի անմիջական ղեկավարի հետ:
Ապօրինի հետվճարներ և գաղտնի միջնորդավճարներ
Աշխատակիցները չեն կարող ստանալ որևէ տեսակի վճարում կամ փոխհատուցում` բացառությամբ այն դեպքերի, որոնք թույլատրված են իրենց գործատուի վարձատրության քաղաքականությամբ։ Մասնավորապես, խստիվ արգելվում է մատակարարներից կամ այլ անձանցից ապօրինի հետվճարների (կաշառք-հետվճարների) և գաղտնի միջնորդավճարների ընդունումը։ Այս կանոնի ցանկացած խախտում կարող է հանգեցնել աշխատանքային հարաբերությունների անհապաղ դադարեցման (աշխատանքից ազատման) և դատական պատասխանատվության՝ օրենքի ողջ խստությամբ։
Առաջնորդության միջոցներ և այլ ակտիվներ
Այն ներկայացուցիչները, ովքեր որևէ ձևով հասանելիություն ունեն Առաջնորդական կառույցների ֆինանսական միջոցներին, պետք է հետևեն այդ միջոցների արձանագրման, տնօրինման և պաշտպանության համար սահմանված քաղաքականությանը և ընթացակարգերին, ինչպես մանրամասնված է թեմերի, ժողովրդապետությունների և հարակից այլ կառույցների կանոնակարգերում, ձեռնարկներում ու համապատասխան նյութերում։ Այս քաղաքականությունն ու ընթացակարգերը ներդրված են զեղծարարությունն ու անազնվությունը կանխելու համար։ Եթե աշխատակիցը նկատում է զեղծարարության կամ անազնվության որևէ ապացույց, նա պետք է անմիջապես տեղեկացնի նշանակված անձնակազմին, որպեսզի վերջիններս կարողանան օպերատիվ կերպով հետաքննել հարցը:
Երբ ներկայացուցչի պաշտոնը պահանջում է Առաջնորդական կառույցի միջոցների ծախսում կամ փոխհատուցման ենթակա անձնական ծախսերի կատարում, այդ անձը պետք է ողջամիտ դատողություն դրսևորի կառույցի անունից՝ ապահովելու համար, որ նման ծախսերի դիմաց ստացվի համապատասխան արժեք (արդյունավետություն):
Առաջնորդական կառույցների ֆինանսական միջոցները և բոլոր այլ ակտիվները նախատեսված են բացառապես տվյալ կառույցի նպատակների, և ոչ թե անձնական օգուտի համար:
Արձանագրություններ և հաղորդակցություն
Տարբեր իրավական և ֆինանսական պարտավորությունների կատարման, ինչպես նաև Առաջնորդական կառույցների գործերը կառավարելու համար անհրաժեշտ են բազմապիսի ճշգրիտ և հավաստի արձանագրություններ (գրառումներ): Կառույցի գրքերն ու արձանագրությունները պետք է արտացոլեն բոլոր գործարքները` ճշգրիտ և ժամանակին: Հաշվապահության և ցանկացած այլ արձանագրման համար պատասխանատու աշխատակիցները պետք է ջանասիրություն դրսևորեն այս պարտականությունները կատարելիս:
Ներկայացուցիչները չպետք է կատարեն կամ մասնակցեն որևէ տեսակի կեղծ արձանագրության կամ հաղորդակցության ստեղծմանը՝ լինի դա ներքին, թե արտաքին` ներառյալ, բայց չսահմանափակվելով հետևյալով․
– ծախսերի, ներկայության, ֆինանսական կամ նմանատիպ այլ կեղծ հաշվետվություններ, տեղեկագրեր և հայտարարություններ,
– կեղծ գովազդ, խաբուսիկ գործելաոճ կամ մոլորեցնող այլ ներկայացումներ:
Հարաբերություններ` արտաքին անձանց, լրատվության միջոցների և այլ թեմերի հետ
Ներկայացուցիչները պետք է հոգ տանեն, որպեսզի առանձնացնեն իրենց անձնական դերերը պաշտոնական դիրքից, երբ հաղորդակցվում են այնպիսի հարցերի շուրջ, որոնք չեն առնչվում Առաջնորդական կառույցների գործունեությանը: Աշխատակիցները չպետք է օգտագործեն Առաջնորդական կառույցների խորհրդանիշները (ինքնությունը), պաշտոնաթղթերը (ձևաթղթերը), գրենական պիտույքները կամ սարքավորումները` անձնական կամ քաղաքական հարցերի համար:
Առաջնորդական որևէ կառույցի գործունեությանն առնչվող հարցերի մասին հրապարակավ հաղորդակցվելիս՝ ներկայացուցիչները չպետք է ինքնագլուխ խոսեն կառույցի կամ թեմի անունից որևէ թեմայի շուրջ, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ լիովին վստահ են, որ իրենց արտահայտած տեսակետները համապատասխանում են տվյալ մարմնի դիրքորոշմանը, և կառույցի ցանկությունն է, որ այդ տեսակետները հրապարակայնորեն տարածվեն:
Որևէ մեկի, այդ թվում՝ թեմից դուրս գտնվող պետական պաշտոնյաների հետ հարաբերվելիս, ներկայացուցիչները պետք է զգույշ լինեն, որպեսզի վտանգի չենթարկեն Առաջնորդի կամ Առաջնորդական կառույցի, կամ որևէ անհատի, ձեռնարկության կամ պետական մարմնի հեղինակությունը և չվնասեն նրանց բարի համբավը։
Արդյունավետ և ճշգրիտ հաղորդակցություն
Ժողովրդապետությունների հավատացյալներին, եկեղեցիներին, դպրոցներին, պետական մարմիններին, հանրությանը և Առաջնորդության այլ անդամներին առնչվող բոլոր հարցերում բոլոր ներկայացուցիչները պետք է գործադրեն ամեն ջանք՝ ապահովելու ամբողջական, ճշգրիտ և ժամանակին հաղորդակցություն՝ արագ և քաղաքավարի արձագանքելով տեղեկատվության տրամադրման բոլոր պատշաճ հարցումներին և բոլոր բողոքներին:
Մասնավոր կյանքի գաղտնիություն և անձնական տվյալների պաշտպանություն
Առաջնորդության, ժողովրդապետությունների, հավատացյալների կամ այլ գործընկերների ֆինանսական և անձնական տեղեկատվությունը տնօրինելիս՝ ներկայացուցիչները պետք է պահպանեն հետևյալ սկզբունքները․
- Հավաքագրել, օգտագործել և պահպանել միայն գործունեության համար անհրաժեշտ անձնական տեղեկությունները: Հնարավորության դեպքում ցանկացած համապատասխան տեղեկատվություն ստանալ անմիջապես տվյալ անձից: Այս տեղեկատվությունը լրացնելու համար օգտագործել միայն հարգված և վստահելի աղբյուրներ:
- Տեղեկատվությունը պահպանել միայն այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ է կամ պահանջվում է օրենքով: Պաշտպանել տեղեկատվության ֆիզիկական անվտանգությունը:
- Սահմանափակել անձնական տեղեկատվության ներքին հասանելիությունը՝ այն հասանելի դարձնելով միայն այն անձանց, ովքեր ունեն այդ տեղեկատվությունը փնտրելու օրինական աշխատանքային պատճառ: Անձնական տեղեկատվությունն օգտագործել բացառապես այն նպատակներով, որոնց համար այն ի սկզբանե ստացվել է: Նախքան անձնական տեղեկատվությունը արտաքին աղբյուրներին բացահայտելը, ստանալ տվյալ անձի համաձայնությունը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ իրավական գործընթացները կամ պայմանագրային պարտավորությունները այլ բան են նախատեսում:
Հաստատում եմ`
✠ ԳԷՈՐԳ ՆՈՐԱՏՈՒՆԿԵԱՆ
Տիտղոսաւոր Արքեպիսկոպոս Սեբաստիոյ Հայոց
Առաջնորդ Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի
եւ Արեւելեան Եւրոպայի Կաթողիկէ Հայոց
Տ․ ՅՈՎՍԷՓ ՔՀՆՅ․ ԳԱԼՍՏԵԱՆ
Դիւանապետ Առաջնորդութեան
[1] Սույն փաստաթուղթը մշակելիս հիմնվել ենք Արևելյան Եկեղեցիների Կանոնագրքի պահանջների, Առաջնորդության ֆինանսատնտեսական համակարգի 2025թ. հունվարին գերմանական Empacta աուդիտորական ընկերության կողմից իրականացված ուսումնասիրության արդյունքների և առաջարկությունների, ինչպես նաև` Ամերիկյան կաթողիկէ եպիսկոպոսների խորհրդի` USCCB-ի “DIOCESAN FINANCIAL MANAGEMENT (A GUIDE TO BEST PRACTICES)” ուղեցույցից:
]]>
ԿԱՆՈՆԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ
ԲԱԺԻՆ 1. ԽՈՐՀՐԴԻ ՍՏԵՂԾՄԱՆ ՆՊԱՏԱԿԸ ԵՎ ՀԻՄՔԵՐԸ
Հոդված 1. Ֆինանսների և նյութական ռեսուրսների կառավարման խորհրդի (այսուհետ՝ Խորհուրդ) ստեղծման նպատակն է՝
աջակցել Առաջնորդության ֆինանսա-տնտեսական համակարգի առողջացմանը, կայունացմանը, օրենքին համապատասխան, թափանցիկ, հաշվետվողական, նպատակային, հասցեական, արդյունավետ աշխատանքի կազմակերպմանը՝ ի նպաստ հայ կաթողիկէ հավատացյալների համապարփակ բարօրության (Մարդու համապարփակ զարգացման սկզբունք, Կաթողիկէ Եկեղեցու սոցիալական ուսմունք):
Հոդված 2. Խորհուրդը ստեղծվում է՝ հիմք ընդունելով.
Արևելյան Եկեղեցիների Կանոնագրքի 263-րդ կանոնի պահանջը,
Առաջնորդության ֆինանսների, հաշվապահության, գույքի կառավարման համակարգերի առավել թափանցիկ, կառավարելի և արդյունավետ աշխատանքի անհրաժեշտությունը,
ՀՀ օրենսդրությանը, ֆինանսների և գույքի կառավարման, հաշվապահության միջազգային չափանիշներին և ժամանակակից պահանջներին առավելագույն համապատասխանությամբ համակարգ ունենալու անհրաժեշտությունը,
միջազգային գործընկերների առջև ստանձնած ֆինանսական և գույքի կառավարման պարտավորություններն առավել արդյունավետ կատարելու կարևորությունը:
ԲԱԺԻՆ 2. ԽՈՐՀՐԴԻ ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹՆԵՐԸ
Հոդված 3. Խորհրդի գործառույթներն են.
1.Վերահսկել և տրամադրել խորհրդատվություն՝ հետևյալ ուղղություններով.
Ա. ֆինանսական բոլոր մուտքերի և ելքերի կառավարումը, այսինքն՝
եկամուտների արդյունավետ կառավարումը և լիարժեք փաստաթղթավորումը, որի մեջ մտնում են՝ ծրագրային եկամուտները, տարեկան ընթացիկ ծախսերի համար նախատեսված կանոնավոր կամ արտահերթ դրամական օգնությունները, անհատների նվիրատվությունները, շահույթ հետապնդող հնարավոր ծրագրերից ստացվող եկամուտները,
ինչպես նաև՝ ժողովրդապետություններում խորհրդակատարությունների համար տրամադրված նվիրատվությունները, եկեղեցերի գանձանակների նվիրատվությունները, մոմերի ձեռքբերման համար կատարված նվիրատվությունները,
ծախսերի արդյունավետ կառավարումը, հիմնավորվածությունը, թափանցիկությունը և լիարժեք փաստաթղթավորումը, որի մեջ մտնում են՝ ծրագրային ծախսերը և հաշվետվությունները, ընթացիկ ծախսերը՝ Առաջնորդարանի և ժողովրդապետությունների, աշխատավարձերի, սոցիալական օգնությունների, բժշկական ապահովագրության վճարումները, հարկային պարտավորությունների կատարումը,
Բ. Առաջնորդության և ժողովրդապետությունների անշարժ և շարժական գույքային սեփականությունը, դրանց ձեռքբերումը, նվիրատվությունները և օտարումը, դրանց լիարժեք փաստաթղթավորումը:
2.Կատարել Առաջնորդության ֆինանսական կայունության ապահովման համար անհրաժեշտությունների կարիքի մասնագիտական գնահատում և, ըստ այդմ, մշակել Առաջնորդության Ֆինանսական և գույքային կառավարման ուղեցույցը, որը պետք է խարսխված լինեն Կաթողիկէ Եկեղեցու սոցիալական ուսմունքի հիմնարար սկզբունքների, ԱԵԿ կանոնների, ՀՀ օրենսդրության և միջազգային մասնագիտական ժամանակակից փորձառության պահանջների վրա: Ռազմավարությունը հարկավոր է վերանայել յուրաքանչյուր հինգ տարին մեկ:
3.Մշակել ֆոնդհայթայթման և սեփական եկամուտների գեներացման՝ ներառյալ բիզնեսի, սոցիական բիզնեսի մոդելների, և կիրառման իրատեսական ծրագրեր և ներկայացնել Առաջնորդին:
4.Մշակել Գնումների քաղաքականության ընդհանուր ուղեցույց:
5.Մշակել Մարդկային ռեսուրսների կառավարման ուղեցույց:
6.Տարեվերջին մշակել և Առաջնորդի հաստատմանը ներկայացնել Առաջնորդության հաջորդ տարվա բյուջեն՝ նախատեսվող եկամուտներով և ծախսերով: ԱԵԿ Կանոն 263, պար. 5:
7.Վերլուծել ընթացիկ ավարտվող տարվա բյուջեի կատարողականը, որը պետք է կազմվի և ներկայացվի Ընդհանուր Մատակարարի կողմից (ԱԵԿ Կանոն 262, պար. 4) և ներկայացնել գրավոր գնահատական, համեմատել այն ամենամյա պարտադիր անկախ աուդիտի արդյունքների հետ, մատնանշել բացթողումները, խորհրդատվություն ներկայացնել դրանց շտկման ուղղությամբ: ԱԵԿ Կանոն 263, պար. 5:
8.Յուրաքանչյուր կիսամյակի (6 ամսվա) ավարտին ուսումնասիրել վեց ամսվա ֆինանսական մուտքի և ելքի հաշվետվությունները, վերլուծել դրանք և Առաջնորդին ներկայացնել գրավոր գնահատական, մատնանշել բացթողումները, խորհրդատվություն՝ դրանց շտկման ուղղությամբ:
9.Յուրաքանչյուր տարեվերջին ուսումնասիրել անշարժ և շարժական գույքի կառավարման հաշվետվությունները և գույքագրումը, ներկայացնել գրավոր վերլուծություն:
10.Տարեվերջին գնահատական տալ իրականացված ծրագրերի նպատակահարմարության, արդյունավետության և արդյունքների վերաբերյալ` ֆինանսական, գույքային և մարդկային ռեսուրսների կառավարման տեսանկյունից:
11.Խորհուրդը խորհրդատվություն է տրամադրում նաև հետևյալի վերաբերյալ.
1.Ընդհանուր Մատակարարի նշանակումը, ընդ որում կարող է առաջարկել թեկնածուներ կամ դիրքորոշում արտահայտել Առաջնորդի կողմից առաջարկվող թեկնածուի կամ թեկնածուների վերաբերյալ, (ԱԵԿ, Կանոն 262, պար. 1)
2.Ընդհանուր Մատակարարի ազատումը,
3.Մատակարարական և ֆինանսական կարևոր որոշումների վերաբերյալ` ինչպիսիք են Առաջնորդությանը պատկանող եկեղեցական գույքի կամ իրավաբանական անձի օտարումը, նվիրատվությունը, որոնց արժեքը, շարժական գույքի պարագայում գերազանցում է 500,000 դրամը, իսկ անշարժ գույքի դեպքում` 5,000,000 դրամը:
4.անկախ աուդիտորական ընկերության ընտրությունը,
5.աուդիտորական ընկերության հետ հաղորդակցությունը և փաստաթղթերի ու տվյալների փոխանակման վերահսկողությունը,
6.ներդրումային քաղաքականությունը,
7.Առաջնորդության ֆինանսական և գույքային հարաբերությունների ներքին վերահսկողությունը:
12.Խորհուրդը պետք է իր համաձայնությունը տա կամ մերժի եպիսկոպոսին հետևյալ հարցերում.
եկեղեցական գույքի գրավադրման,
վարկային պարտավորության ստանձնման,
կանոնավոր ձևով առևտրային գործունեությամբ կամ բիզնեսով զբաղվելու համար, որոնց բնույթը ըստ էության անմիջականորեն չի առնչվում Եկեղեցու կրոնական, հոգևոր, կրթական կամ բարեսիրական նպատակներին և ունի եկամուտների գեներացման նպատակ` բիզբնես կամ առևտրային գործունեություն ծավալելու հեռանկարներով,
ֆինանսական կամ պայմանագրային այնպիսի գործունեության մեջ ներգրավվելու համար, որի պայմանները ենթադրում են իրական կամ հնարավոր շահերի բախում` Առաջնորդ Արքեպիսկոպոսի, Օժանդակ Եպիսկոպոսի, Ընդհանուր Փոխանորդի կամ Առաջնորդության Ընդհանուր Մատակարարի համար:
ԲԱԺԻՆ 3. ԽՈՐՀՐԴԻ ԲՆՈՒՅԹԸ ԵՎ ԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆԸ
Հոդված 4. Խորհրդի բնույթը և կազմությունը
Խորհուրդն ունի բացառապես խորհրդակցական բնույթ և չի հանդիսանում «Հայ Կաթողիկէ Եկեղեցի կրոնական կազմակերպության» ղեկավար մարմնի անդամ:
Խորհուրդը բաղկացած է հոգևորականներից և աշխարհականներից, որոնց անդամության ցուցակը հաստատվում է Առաջնորդի կողմից: Խորհրդի անդամների մեջ պարտադիր պետք է լինեն` – ի պաշտոնէ՝ Առաջնորդն ինքը՝ որպես Նախագահ (ԱԵԿ, Կանոն 263, պար. 1),
– ի պաշտոնէ՝ Ընդհանուր Մատակարարը (ԱԵԿ, Կանոն 263, պար. 2),
– ի պաշտոնէ` Գլխավոր Հաշվապահը,
– ի պաշտոնէ` Առաջնորդության ծրագրային գործողությունների համակարգողը,
– քաղաքացիական իրավունքի մասնագետներ,
– ֆինանսների կամ հաշվապահության մասնագետներ:
Հոդված 5. Խորհուրդը որոշումներ ընդունում է՝ միայն կապված իր գործառույթների իրականացման, Խորհրդի անունից ներկայացվող առաջարկների և փաստաթղթերի մասով: Որոշումներն ընդունվում են քվեարկության ձայների մեծամասնությամբ: Եթե Խորհրդի անդամների թիվը զույգ է, ներքին որոշումներն ընդունվում են Առաջնորդի կրկնակի ձայնի առավելությամբ:
Հոդված 6. Խորհրդի անդամակցության ժամկետը հինգ տարի է` վերստին նշանակվելու հնարավորությամբ: Այս սկզբունքը չի տարածվում ի պաշտոնէ անդամների վրա:
Հոդված 7. Խորհրդի բոլոր անդամները պարտավորվում են պահել բացարձակ գաղտնիության սկզբունքը` Խորհրդի աշխատանքների ընթացքում իրենց համար հասանելի դարձած տեղեկատվությունը չբացահայտելու հարցում:
Հոդված 8. Առաջնորդության կանոնագետը պետք է հստակեցնի Ֆինանսական Խորհրդի գործառույթն ու դերակատարությունը` Առաջնորդության մատակարարական համակարգում և գնահատի դրա աշխատանքի համապատասխանությունը Արևելյան Եկեղեցիների կանոնադրությանը:
ԲԱԺԻՆ 4. ԽՈՐՀՐԴԻ ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ
Հոդված 9. Խորհուրդը պատասխանատվություն է կրում Առաջնորդության կառույցների ֆինանսական հաշվետվությունների պատրաստման գործընթացը վերահսկելու և ֆինանսական հաշվետվություններին ու տարեկան ֆինանսական աուդիտին (կամ վերստուգմանը) առնչվող հարցերում եպիսկոպոսին խորհրդատվություն տրամադրելու համար:
Այնուամենայնիվ, Խորհրդի պարտականությունների մեջ չի մտնում ֆինանսական հաշվետվությունների կամ տարեկան ֆինանսական աուդիտի վերաբերյալ փորձագիտական երաշխիքների տրամադրումը: Ավելին, Առաջնորդության պաշտոնյաները պատասխանատու են ֆինանսական հաշվետվությունների պատրաստման, դրանցում կառույցների ֆինանսական վիճակի, գործունեության արդյունքների և դրամական միջոցների հոսքերի արժանահավատ (իրական) ներկայացման համար՝ միջազգայնորեն ընդունված հաշվապահական հաշվառման սկզբունքներին համապատասխան, ինչպես նաև ներքին հաշվապահական հսկողության համակարգերի մշակման ու ներդրման համար:
Բացի այդ, Խորհուրդը հարցերի մեծ մասում հանդիսանում է եպիսկոպոսին կից խորհրդատվական մարմին և իր պարտականությունները կատարում է՝ 1) գործելով բարեխղճորեն, 2) ցուցաբերելով այնպիսի հոգատարություն ու զգուշավորություն, որը նմանատիպ պաշտոն զբաղեցնող ողջամիտ անձը կդրսևորեր համանման պայմաններում. և 3) գործելով այնպիսի եղանակով, որն իր հիմնավոր համոզմամբ բխում է Առաջնորդության լավագույն շահերից:
Ստորև ներկայացված հիմնական պարտականություններում պահանջվող հարցումները, քննարկումները և վերանայումները պետք է իրականացվեն Խորհրդի կողմից կամ կարող են ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն կատարվել հատուկ ձևավորված աուդիտի հանձնաժողովի կողմից: Այնուամենայնիվ, եթե նման հարցերը հանձնարարվում են Աուդիտի հատուկ հանձնաժողովին, Խորհուրդը պետք է պահանջի Աուդիտի հանձնաժողովից՝ բոլոր նշանակալի հարցերի կամ բացահայտումների մասին ամբողջությամբ զեկուցել Խորհրդին:
Հոդված 10. Հիմնական աուդիտորական պարտականությունները
Ներքին հաշվապահական հսկողության համակարգեր
Խորհուրդն ունի հետևյալ աուդիտորական պարտականությունները.
1.պարզել (հարցում անել)՝ արդյո՞ք Առաջնորդության պաշտոնյաները սահմանում են պատշաճ աշխատանքային մշակույթ (ոճ)՝ կարևորելով ներքին հսկողության դերը, որպեսզի բոլոր անձինք հստակ պատկերացնեն իրենց դերերն ու պատասխանատվությունը,
2.պարզել՝ արդյո՞ք Առաջնորդության պաշտոնյաները ներգրավում են անկախ ընկերություններ` համակարգչային համակարգերն ու հավելվածները, դրանց անվտանգությունը, ինչպես նաև համակարգի խափանման դեպքում ֆինանսական տեղեկատվության մշակման ճգնաժամային (արտակարգ իրավիճակների) ծրագիրը վերանայելու համար,
3.անկախ աուդիտորների հետ քննարկել աուդիտի ընթացքում ներքին հսկողության վերաբերյալ արված բոլոր առաջարկությունները և թե՛ արտաքին աուդիտորներից, թե՛ Առաջնորդության պաշտոնյաներից պարզել, թե արդյոք անկախ աուդիտորների կողմից մատնանշված ներքին հսկողության առաջարկությունները կյանքի են կոչվել (ներդրվել են),
4.անկախ աուդիտորներից, Առաջնորդության պաշտոնյաներից և իրավական խորհրդատուից տեղեկություններ հայցել ցանկացած կասկածելի կամ հաստատված զեղծարարության, անօրինական արարքների կամ ներքին հսկողության համակարգի թերությունների վերաբերյալ,
5.հաշվապահական և աուդիտորական հարցերին առնչվող բողոքների վերաբերյալ․
ա) պարզել՝ արդյո՞ք մշակվել են ընթացակարգեր` աշխատակիցների կողմից կասկածելի հաշվապահական և աուդիտորական հարցերի վերաբերյալ մտահոգությունները գաղտնի և անանուն կերպով ներկայացնելու համար, և
բ) վերանայել կազմակերպության ներքին կամ արտաքին որևէ կողմից ներկայացված հաշվապահական կամ աուդիտորական հարցերին առնչվող բողոքների ստացման և վարման ընթացքը:
Հոդված 11. Համապատասխանություն օրենքներին և կանոնակարգերին
Խորհուրդն ունի հետևյալ աուդիտորական պարտականությունները.
1.վերանայել կարգավորող (վերահսկող) մարմինների կողմից իրականացված որևէ տեսակի ստուգման արդյունքներն ու բացահայտումները:
2.իրավական խորհրդատուի հետ վերանայել այն բոլոր իրավական հարցերը, որոնք կարող են էական ազդեցություն ունենալ ֆինանսական հաշվետվությունների վրա:
Հոդված 12. Համապատասխանություն Վարքականոնին և կառավարման այլ քաղաքականություններին
Խորհուրդն ունի հետևյալ աուդիտորական պարտականությունները.
1.Ապահովել, որ էթիկական վարքագծին առնչվող քաղաքականությունը ձևակերպվի գրավոր կերպով և հասանելի դարձվի բոլոր աշխատակիցներին ու կամավորականներին: Խորհուրդ է տրվում, որ թեմի աշխատակիցներն ամեն տարի ստորագրեն հայտարարագրեր այն մասին, որ իրենք հասկանում և պահպանում են տվյալ քաղաքականությունը:
2.Ապահովել, որ ազդարարման և զեղծարարության կանխման քաղաքականությունները ձևակերպվեն գրավոր կերպով և հասանելի դարձվեն բոլոր աշխատակիցներին ու կամավորականներին: Խորհուրդ է տրվում, որ թեմի աշխատակիցներն ամեն տարի ստորագրեն հայտարարագրեր այն մասին, որ իրենք հասկանում և պահպանում են տվյալ քաղաքականությունը:
3.Ղեկավարությունից և գլխավոր իրավախորհրդատուից պարբերաբար ստանալ թարմացումներ Վարքականոնի պահպանման ընթացքի վերաբերյալ:
4.Պարբերաբար ստանալ բոլոր զեկուցված զեղծարարությունների և ազդարարումների հետաքննությունների արդյունքները:
5.Պարզել՝ արդյո՞ք համապատասխան պաշտոնյաներից ստացվել են շահերի բախման հայտարարագրերը և արդյո՞ք դրանք ստուգվել են շահերի բախման խնդիրները բացառելու նպատակով:
Հոդված 13. Ֆինանսական հաշվետվություններ
Խորհուրդը պարտավոր է.
1.Նախքան աուդիտ անցած ֆինանսական հաշվետվությունների հրապարակումը` հանդիպել Առաջնորդության պաշտոնյաների և անկախ աուդիտորների հետ՝ վերանայելու տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունները և աուդիտի արդյունքները: Այս հանդիպումը պետք է կայանա ֆինանսական տարվա ավարտից ոչ ուշ, քան մոտավորապես չորս ամիս անց:
2.Առաջնորդության պաշտոնյաներին և անկախ աուդիտորներին հարցեր ուղղել նշանակալի ռիսկերի ու վտանգների, տարեկան ֆինանսական հաշվետվություններում այդ ռիսկերի հաշվառման ու բացահայտման, ինչպես նաև ապագայում նման ռիսկերը նվազագույնի հասցնելու ծրագրերի վերաբերյալ: Բացի այդ, աուդիտորներից խնդրել իրենց գնահատականը` կիրառված հաշվապահական սկզբունքների որակի, հաշվապահական գնահատումների ողջամտության աստիճանի, ինչպես նաև ֆինանսական հաշվետվությունները և բացահայտումները պատրաստելիս Առաջնորդության պաշտոնյաների կողմից կայացված այլ նշանակալի դատողությունների վերաբերյալ:
3.Խնդրել անկախ աուդիտորներին զեկուցել և քննարկել հետևյալ հարցերը․
Ա. Առաջնորդության կողմից կիրառվող նշանակալի հաշվապահական հաշվառման քաղաքականության և գործելակերպի բոլոր փոփոխությունները, ներառյալ՝ կարևոր հաշվապահական գնահատումները, և թե ինչպես են ընթացիկ ու ակնկալվող ապագա իրադարձություններն ազդում այդ որոշումների վրա,
Բ. Ֆինանսական տեղեկատվության այլընտրանքային մոտեցումների (հաշվառման և բացահայտման) բոլոր փոփոխությունները՝ ընդհանուր առմամբ ընդունված հաշվապահական հաշվառման սկզբունքների շրջանակներում, այն քաղաքականությունների և գործելակերպերի համար, որոնք վերաբերում են Առաջնորդության պաշտոնյաների հետ քննարկված էական հոդվածներին, ներառյալ՝ նման այլընտրանքների կիրառման հետևանքները և աուդիտորների կողմից նախընտրելի մոտեցումը. և
Գ.Աուդիտորների և Առաջնորդության պաշտոնյաների միջև այլ էական գրավոր հաղորդակցությունները: Ստորև բերված են այն գրավոր հաղորդակցությունների օրինակները (ոչ սպառիչ), որոնք պետք է վերանայվեն․
Գ.1. Բոլոր կառույցների համար նյութական չճշգրտված տարբերությունների ժամանակացույցերը և չարձանագրված նյութական ճշգրտումների ու վերադասակարգումների ցուցակը, եթե այդպիսիք կան,
Գ.2. Առաջնորդության ղեկավարության ներկայացուցչական նամակը (պաշտոնական հավաստագիրը)՝ ֆինանսական հաշվետվությունների աուդիտի վերաբերյալ.
Գ.3. Ներքին հսկողության համակարգի վերաբերյալ դիտարկումների և առաջարկությունների մասին զեկույցները,
Գ.4. Ֆինանսական հաշվետվությունների աուդիտի իրականացման պայմանագիր-նամակը (աուդիտորական առաջադրանքի նամակը).
Գ.5. Աուդիտորական ընկերության անկախությունը Առաջնորդության բոլոր կառույցների նկատմամբ, և
Գ.6. Մատուցված ծառայությունների վերջնական հաշիվ-ապրանքագիրը, եթե այն տարբերվում է նախապես հաստատված գումարից:
Հոդված 14. Անկախ աուդիտորներ
Խորհուրդը պարտավոր է.
1.եպիսկոպոսին առաջարկություն ներկայացնել անկախ աուդիտորների նշանակման կամ ազատման (պայմանագրի դադարեցման) վերաբերյալ,
2.առաջարկել անկախ աուդիտորների կողմից Առաջնորդության բոլոր կառույցների համար իրականացվող աուդիտորական, վերանայման և հավաստիացման բոլոր ծառայությունները, բոլոր համաձայնեցված ընթացակարգերը և մնացած բոլոր այլ ծառայությունները,
3.վերանայել և հաստատել անկախ աուդիտորների անկախությունը՝ հետևյալ միջոցներով․
ա) վերանայելով աուդիտորների կողմից մատուցված ոչ աուդիտորական ծառայությունները,
բ) վերանայելով աուդիտորների առաջատար և համակարգող (համընթաց) աուդիտոր գործընկերների ռոտացիայի (փոփոխության) ժամանակացույցերը. և
գ) առաջարկելով անկախ աուդիտորների վարձատրության (վճարների) հաստատումը:
Հոդված 15. Այլ հարցեր
Խորհուրդը պարտավոր է.
1.առանձին դռնփակ (գործադիր) նիստերում հանդիպել անկախ աուդիտորների և Առաջնորդության պաշտոնյաների հետ՝ քննարկելու ցանկացած հարց, որը, Խորհրդի կարծիքով, պետք է քննարկվի առանձին (գաղտնի),
2.ապահովել անկախ աուդիտորների կողմից արված նշանակալի բացահայտումների ժամանակին ստացումը և դրանց պատշաճ արձագանքումը:
3.անհրաժեշտության դեպքում եպիսկոպոսին առաջարկել, որ նա նշանակի հատուկ հետաքննություններ և, պատշաճության դեպքում, ներգրավի հատուկ իրավախորհրդատուներ կամ փորձագետներ:
4.խորհրդատվություն տրամադրել թեմին՝ ֆինանսական հաշվետվությունների վերահսկողության պաշտոնում աուդիտորական խմբի անդամի հնարավոր աշխատանքի ընդունման վերաբերյալ,
5.ամեն տարի վերանայել և թարմացնել սույն փաստաթուղթը՝ ըստ անհրաժեշտության:
Հաստատում եմ՝
✠ ԳԷՈՐԳ ՆՈՐԱՏՈՒՆԿԵԱՆ
Տիտղոսաւոր Արքեպիսկոպոս Սեբաստիոյ Հայոց
Առաջնորդ Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի
եւ Արեւելեան Եւրոպայի Կաթողիկէ Հայոց
Ծանոթություն. Սույն կանոնադրությունը մշակելիս հիմնվել ենք Արևելյան Եկեղեցիների Կանոնագրքի պահանջների, Առաջնորդության ֆինանսատնտեսական համակարգի 2025թ. հունվարին գերմանական Empacta աուդիտորական ընկերության կողմից իրականացված ուսումնասիրության արդյունքների և առաջարկությունների, ինչպես նաև` Ամերիկյան կաթողիկէ եպիսկոպոսների խորհրդի` USCCB-ի “DIOCESAN FINANCIAL MANAGEMENT (A GUIDE TO BEST PRACTICES)” ուղեցույցից:
]]>