Σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ της βρετανικής Daily Mail που δημοσιεύτηκε την 1η Οκτωβρίου, στο γεύμα εκείνο, η μέχρι τότε ανενόχλητη και πανίσχυρη πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα συνοδεύτηκε από τον γιο της Ρόναν και τον πατέρα του, επιχειρηματία Έρικ Βιλένσι. Ο λογαριασμός του τραπεζιού ανήλθε στα 1.586 ευρώ. Όμως η επιμονή της επιχείρησης να εξοφληθεί το οφειλόμενο ποσό φαίνεται ότι παραξένεψε πολύ τους συγκεκριμένους πελάτες. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ένας από τους βοηθούς της Γκίλφοϊλ κάλεσε τότε για να επέμβει τον Γιάννη Χοροζόγλου, ο οποίος δηλώνει επισήμως “σύμβουλος ελληνοαμερικανικής επιχειρηματικότητας”, αλλά στο ρεπορτάζ αναφέρεται ως “γκουρού της φιλοξενίας” που λειτουργούσε ως άτυπος οδηγός της παρέας της πρεσβευτού στην αθηναϊκη νύχτα. Η Γκίλφοϊλ επέμενε ότι το γεύμα έπρεπε να είναι δωρεάν και ότι δεν προτίθετο να πληρώσει. Τελικά, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο λογαριασμός εστάλη στην πρεσβεία των ΗΠΑ για να πληρωθεί με κρατικό χρήμα.

Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ απεχθανόταν τα αρνητικά δημοσιεύματα και σύμφωνα τουλάχιστον με την Daily Mail, στην Ελλάδα κατάφερνε μέσω παρασκηνιακών πιέσεων να αφαιρείται από τα ελληνικά μέσα κάθε δυσμενής αναφορά στο πρόσωπό της. Δεν είχε όμως την ίδια δύναμη και στα μέσα του εξωτερικού.

Λίγες ημέρες πριν την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, και καθώς είχαν δημοσιοποιηθεί στις ΗΠΑ οι καταγγελίες που την ενέπλεκαν σε υποθέσεις διαφθοράς, η πρέσβης απευθύνθηκε σε αξιωματούχους του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών να παρέμβουν ώστε η Daily Mail να αποσύρει από το διαδίκτυο το δημοσίευμα για τον Αστέρα Βουλιαγμένης και το γεύμα της στο Matsuhisa, σύμφωνα με τη Wall Street Journal. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ τότε ζήτησε από την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ να προσκομίσει απόδειξη ότι όντως πλήρωσε εκείνο τον λογαριασμό, κάτι που σύμφωνα με τα δημοσιεύματα δεν έκανε ποτέ.

Σύμφωνα με τον κώδικα δεοντολογίας τον οποίο δεσμεύονται να ακολουθούν οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι στις ΗΠΑ, απαγορεύεται να δεχθούν δώρα λόγω της θέσης τους. Το γεύμα στον Αστέρα έτσι έγινε ένα από τα επεισόδια που έκριναν την τύχη της Γκίλφοϊλ ως προς την παραμονή της στην Ελλάδα.

Η περίπτωση της ανάπλασης στην πλατεία της Βούλας, που καθίσταται με τα εν εξελίξει σήμερα έργα για πρώτη φορά μια πραγματική πλατεία, είναι χαρακτηριστική ως προς τις αντιδράσεις που εγείρει μια μερίδα επαγγελματιών αλλά και πολιτών: Χωρίς νέα πάρκινγκ, υπόγεια, υπέργεια και επιφανειακά, τι νόημα έχει να καθιστούμε έναν χώρο φιλικό στους περιπατητές και τα ποδήλατα;

Ανάλογες ενστάσεις ακούστηκαν και για τη δημιουργία μεγάλου πεζοδρομίου με ποδηλατόδρομο στην οδό Απόλλωνος στον Λαιμό Βουλιαγμένης, στο ακρωτήρι του Αστέρα: Αν απαγορεύσεις στα αυτοκίνητα να παρκάρουν, τότε είναι σαν να ιδιωτικοποιείς έναν δημόσιο δρόμο. 

Κι όμως, κάποιοι από τους σημαντικότερους δημόσιους χώρους της πρωτεύουσας παραδόθηκαν αποκλειστικά στους πεζούς χωρίς η πρόβλεψη για επιπλέον πάρκινγκ να περιλαμβάνεται στις προϋποθέσεις των έργων. Η Διονυσίου Αρεοπαγίτου, κάτω από τον λόφο της Ακρόπολης, μετατράπηκε σε πεζόδρομο 2 χιλιομέτρων το 2001 σηματοδοτώντας μια κορυφαία αστική παρέμβαση που έκανε τα μνημεία της Αθήνας πιο προσβάσιμα από ποτέ.

Παρομοίως, η πεζοδρόμηση της οδού Βουκουρεστίου τη δεκαετία του 1970 και της οδού Ερμού το 1997 δεν συντέλεσε στο να χάσουν τα σημεία αυτά την δυνατότητα πρόσβασης ή τη δημοφιλία τους, μολονότι οι θέσεις στάθμευσης γύρω από τους χώρους αυτούς περιορίστηκαν.

Μια πολύ ενδιαφέρουσα επιστημονική μελέτη σε 14 πόλεις της Ισπανίας (δημοσιεύτηκε το 2022 στο περιοδικό Cities) έδειξε μάλιστα ότι οι πεζοδρομήσεις εμπορικών δρόμων οδήγησαν σε σημαντική αύξηση των πωλήσεων στα καταστήματα.

Κι όμως, πολλοί επαγγελματίες σήμερα στον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης και όχι μόνο συνδέουν τη βιωσιμότητα της επιχείρησής τους με μία ή περισσότερες θέσεις στάθμευσης ακριβώς έξω από το κατάστημά τους, οδηγώντας τους πολλές φορές να τις δεσμεύουν και παράνομα. Αυτή η αντίληψη συνήθως τους κατατάσσει στους πολέμιους κάθε παρέμβασης που περιορίζει τα οχήματα. 

Στην πραγματικότητα, οι θέσεις στάθμευσης είναι που ιδιωτικοποιούν τον δημόσιο χώρο. Δεσμεύουν μια επιφάνεια που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από εκατοντάδες ή και χιλιάδες επισκέπτες ημερησίως, ώστε να εξυπηρετηθεί ένας συγκεκριμένος τρόπος μετακίνησης από λίγους κατόχους ΙΧ.

Αποτελεί μια πολύ οικεία εικόνα στις ελληνικές πόλεις να θεωρείται απαράγραπτο δικαίωμα η στάθμευση, την ίδια στιγμή που δεν υπάρχει παραδίπλα επαρκές πλάτος να σταθεί κανείς σε ένα πεζοδρόμιο. Ο περιορισμός της στάθμευσης και ο αυστηρός έλεγχος της νομιμότητας είναι που παραδίδει τον δημόσιο χώρο σε όλους τους πιθανούς χρήστες του.

Στην περίπτωση της Βασιλέως Παύλου στη Βούλα, η απομάκρυνση κάποιων θέσεων στάθμευσης επί της οδού (που μεταφέρθηκαν λίγα μέτρα παρακάτω) επέτρεψε να δημιουργηθεί για πρώτη φορά χώρος για μια ανεμπόδιστη βόλτα στην πλατεία, με τα πόδια, με καρότσι, με αμαξίδιο, με ποδήλατο ή με πατίνι. Είναι αυταπόδεικτο ότι η πλατεία τώρα θα αποκτήσει περισσότερους και πιο ευτυχισμένους χρήστες. 

Και πώς προσεγγίζει κανείς έναν τέτοιο δημόσιο χώρο; Όπως προσεγγίζει κάθε χώρο: Με τα πόδια, με τα μέσα μαζικής μεταφοράς, με ποδήλατο, με ταξί ή, αν απαιτείται, με το αυτοκίνητο μέχρι το πλησιέστερο σημείο όπου μπορεί να σταθμεύσει. Αν αυτό απαιτεί κάποιες ημέρες αρκετά μέτρα περπάτημα, η συγκεκριμένη δυσκολία δεν μπορεί να συνιστά λόγο διαφορετικού αστικού σχεδιασμού.

Και επειδή δεν έχουν όλοι τις ίδιες δυνατότητες μετακίνησης, θα πρέπει να προβλέπονται πάντα κοντινές θέσεις στάθμευσης για άτομα με αναπηρίες, ασφαλή σημεία αποβίβασης και επιβίβασης και άλλες προσαρμογές στις υποδομές, όπως ράμπες και οδεύσεις τυφλών, για όσους πραγματικά τις χρειάζονται. 

Υπό αυτό το πρίσμα, οι πολίτες πρέπει να πιέζουν την τοπική και εθνική διοίκηση όχι να εγκαταλείψει τις πεζοδρομήσεις και τα σχέδια αναπλάσεων που είναι προσανατολισμένα σε μια βιώσιμη κινητικότητα, αλλά να κατανοήσει τους πιο ευάλωτους πολίτες, όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με περιορισμούς στην κινητικότητά τους, των οποίων η εμπειρία της προσβασιμότητας στην πόλη διαφέρει σημαντικά από όσα παίρνουν ως δεδομένα συνήθως οι αρχιτέκτονες τοπίου και οι πολιτικοί μηχανικοί. Οι ίδιες ομάδες σήμερα υποφέρουν από την αναρχία των ΙΧ.

Επείγον αίτημα προς τις κυβερνητικές αρχές είναι επίσης να δρομολογήσει τακτικές και αξιόπιστες συγκοινωνίες. Οι θέσεις στάθμευσης άλλωστε δεν θα είναι ποτέ επαρκείς σε ένα μοντέλο μετακινήσεων που είναι προσανατολισμένο αποκλειστικά στο ΙΧ και σε ένα καταναλωτικό μοντέλο κατά το οποίο κάθε μέλος ενός νοικοκυριού πρέπει να διαθέτει και ένα δικό του αυτοκίνητο.

Είναι καταφανές ότι η εποχή αυτή τελειώνει διότι έχει φτάσει τις υποδομές των πόλεων σε ένα οριακό σημείο. Η εποχή του διαμοιρασμού οχημάτων και των εναλλακτικών μετακινήσεων είναι πολύ κοντά μας. Θα ήταν εγκληματικό αν ο αστικός σχεδιασμός δεν αναγνώριζε αυτή την πραγματικότητα που πλησιάζει και αντίθετα έμενε προσκολλημένος στις συνήθειες και τις τάσεις των προηγούμενων δεκαετιών.  

Με απόφασή του στις 31 Αυγούστου 2026, το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης ενέκρινε τον κανονισμό εφαρμογής του πρωτοποριακού συστήματος που δίνει σημαντικά κίνητρα στο διαχωρισμό των αποβλήτων, συνδέοντας για πρώτη φορά τον όγκο των αποβλήτων που «παράγει» ένα νοικοκυριό με το ποσό των τελών διαχείρισης αποβλήτων που χρεώνεται.

Πρόκειται για μια ακόμη πρωτοβουλία που εγγράφεται στη διαχρονική στρατηγική του Δήμου για τη «μετάβαση στην κυκλική οικονομία και στο μηδενισμό των αποβλήτων που θα οδηγούνται σε ταφή», όπως σημειώνεται εισαγωγικά στην απόφαση.

Προπληρωμένη σακούλα

Η φιλοσοφία του νέου συστήματος που ονομάζεται «Πληρώνω όσο πετάω» βασίζεται στη σταδιακή αποσύνδεση της χρέωσης των δημοτικών τελών για την καθαριότητα από την επιφάνεια των ακινήτων, όπως ισχύει εδώ και δεκαετίες, και προβλέπει τη ρύθμισή τους βάσει της ποσότητας των παραγόμενων αποβλήτων.

Πρόκειται για μια λύση εξορθολογισμού καθώς τα μεγαλύτερα ακίνητα χρεώνονται αδικαιολόγητα πολλά τέλη και αντίστοιχα τα μικρά ακίνητα ανεδαφικά μικρά τέλη, τη στιγμή που η υπηρεσία καθαριότητας κοστίζει στο δημοτικό ταμείο βάσει του όγκου των απορριμμάτων που καλείται να διαχειριστεί. Αυτό που έλειπε μέχρι σήμερα ήταν ένα σύστημα μέτρησης που να εξατομικεύει τα απόβλητα κάθε νοικοκυριού.

Η υιοθέτηση του νέου συστήματος συνδέεται βέβαια με την ανάπτυξη ενός παράλληλου δικτύου εναλλακτικής αξιοποίησης των αποβλήτων. Προϋπόθεση για να μπει ένα νοικοκυριό στο καθεστώς του «Πληρώνω όσο πετάω» είναι να έχει φτάσει στη γειτονιά το σύστημα των καφέ κάδων.

Οι καφέ κάδοι που προορίζονται για τα απόβλητα κουζίνας και οι καθιερωμένοι μπλε κάδοι ανακύκλωσης όλων των συσκευασιών, μπορούν να περιορίσουν τις ποσότητες των οικιακών αποβλήτων σε ένα εντυπωσιακά μεγάλο ποσοστό που υπερβαίνει το 70%. Αν αφαιρεθούν αυτά, απομένει για τον πράσινο κάδο των λεγόμενων «συμμείκτων» ένα μικρό μόνο υπόλειμμα από υλικά. Αυτές τις ποσότητες θα μετρά στο εξής ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης για να υπολογίζει ένα κομμάτι από τα δημοτικά τέλη. 

Όπως τόνισε ο Δήμαρχος Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, οι δημοτικές υπηρεσίες αναζήτησαν επί μακρόν την καταλληλότερη τεχνολογία και μέθοδο για την εφαρμογή του συστήματος. Η σχετική τεχνογνωσία υπήρχε ασφαλώς μόνο στο εξωτερικό και η μελέτη και δοκιμή των διαθέσιμων μέσων κατέληξε ότι αντί της ζύγισης, η πιο πρόσφορη λύση είναι αυτή της προπληρωμένης σακούλας με την οποία χρεώνεται ο όγκος.

Τα νοικοκυριά θα αγοράζουν από αυτόματους πωλητές στη γειτονιά συγκεκριμένες σακούλες απορριμμάτων, τις μοναδικές που θα αποδέχεται στο εξής η υπηρεσία αποκομιδής. Στο κόστος των σακουλών αυτών θα έχει ενσωματωθεί ένα κομμάτι των δημοτικών τελών. Στόχος είναι η διαλογή των υλικών στο σπίτι, με απόρριψη των υπολειμμάτων της κουζίνας στον καφέ κάδο και των συσκευασιών στον μπλε κάδο, να οδηγεί τα νοικοκυριά στην αραιή χρήση των προπληρωμένων σακουλών για τα σύμμεικτα.

Λιγότερες σακούλες στον πράσινο κάδο σημαίνει λοιπόν και μικρότερα έξοδα, το οικονομικό κίνητρο για τη διαλογή στην πηγή και τον περιορισμό των αποβλήτων που καταλήγουν στη χωματερή. 

Υποχρέωση από τον νόμο

Μπορεί η συγκεκριμένη πρωτοβουλία να φαίνεται πρωτοποριακή – και πράγματι υλοποιείται για πρώτη φορά στη χώρα μας – ωστόσο δεν αποτελεί παρά εφαρμογή της ελληνικής και της κοινοτικής νομοθεσίας. Από το 2021 έχει ψηφιστεί ο νόμος 4819 για τη διαχείριση των αποβλήτων ο οποίος ενσωμάτωσε στο εθνικό δίκαιο ευρωπαϊκές οδηγίες που εκδόθηκαν ήδη το 2018. Σύμφωνα με τον νόμο αυτό, το σύστημα «Πληρώνω όσο πετάω» με το οποίο «οι παραγωγοί αποβλήτων χρεώνονται με βάση την πραγματική ποσότητα των παραγόμενων από αυτούς αποβλήτων» θα είναι υποχρεωτικά εφαρμοστέο από την 1η Ιανουαρίου 2028 σε όλους τους δήμους με πληθυσμό άνω των 20.000 κατοίκων, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται ασφαλώς και ο Δήμος 3Β.

Η χαρακτηριστική καθυστέρηση όλων ανεξαιρέτως των υπόλοιπων Δήμων της χώρας να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα και στα περιβαλλοντικά δεδομένα της «ασφυξίας» που δημιουργεί η σημερινή εθνική πολιτική διαχείρισης αποβλήτων, δεν αποτέλεσαν δικαιολογία για τη δημοτική αρχή του Γρηγόρη Κωνσταντέλλου να ολιγωρήσει ή να αδιαφορήσει. Αντίθετα, από την πρώτη σχεδόν ημέρα της θητείας του, το 2015, έθεσε σε πρώτη προτεραιότητα τον συγκεκριμένο τομέα δημοτικής ευθύνης, συνιστώντας την εμπροσθοφυλακή της αυτοδιοίκησης. 

Αναμφισβήτητα, πρόκειται για μια πρωτοβουλία που θα φέρει σημαντικές αλλαγές στην καθημερινή διαχείριση ενός νοικοκυριού και σίγουρα θα απαιτήσει μια άβολη περίοδο προσαρμογής. Ωστόσο η αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών και των μοτίβων απόρριψης των αποβλήτων από τα νοικοκυριά είναι μια επιτακτική αναγκαιότητα. 

Δραστική μείωση δημοτικών τελών

Στόχος του «Πληρώνω όσο πετάω» είναι να αλλάξει μια παγιωμένη νοοτροπία στα νοικοκυριά που οδηγεί σε ένα περιβαλλοντικό αδιέξοδο. Η υιοθέτηση σε κάθε σπίτι μιας πρακτικής κατά την οποία καθημερινά τα απόβλητα διαχωρίζονται σε τουλάχιστον τρία ρεύματα (ανακυκλώσιμες συσκευασίες – υπολείμματα τροφών – λοιπά απόβλητα) έχει ένα άμεσο όφελος για το περιβάλλον, αφού θα οδηγούνται σημαντικά μικρότερες ποσότητες στον πράσινο κάδο και σε ταφή σε μια χωματερή. Έχει όμως και θετικό οικονομικό αποτέλεσμα για τον Δήμο. Για το λόγο αυτό το σχέδιο της δημοτικής αρχής είναι να επωφεληθούν τα νοικοκυριά μέσω της μείωσης των τελών που πληρώνουν.

Με την ένταξη ενός νοικοκυριού στο σύστημα «Πληρώνω όσο πετάω», τα δημοτικά τέλη που χρεώνονται μέσω του λογαριασμού ηλεκτρικού ρεύματος θα πέσουν στο 80% του σημερινού συντελεστή. Στο ποσό αυτό θα γίνει μείωση 20% για τη χρήση του καφέ κάδου. Και μια επιπλέον μείωση 10% για τον διαχωρισμό των ανακυκλώσιμων υλικών με το σύστημα του Δήμου που συγκεντρώνει τα υλικά πόρτα – πόρτα ή σε γωνιές ανακύκλωσης.

Προπληρωμένες σακούλες

Το επιπλέον κόστος που θα καλείται κάθε σπίτι να καταβάλλει θα είναι η αγορά των ειδικών σακουλών για τα σύμμεικτα. Κατά την πρώτη φάση εφαρμογής του συστήματος (που εκτείνεται μέχρι το τέλος του 2027) ένα πακέτο με 20 σακούλες των 30 λίτρων θα κοστίζει μόνο 0,10 ευρώ. Με άλλα λόγια, αν ένα νοικοκυριό απορρίπτει μια σακούλα 30 λίτρων συμμείκτων την εβδομάδα (ένας στόχος ρεαλιστικός αν γίνει συστηματικός διαχωρισμός), τότε θα καταβάλλει μόλις 35 λεπτά του ευρώ επιπλέον όλο τον χρόνο. 

Με βάση τα σημερινά ισχύοντα, ένα ακίνητο επιφάνειας 100 τ.μ. πληρώνει 152 ευρώ τον χρόνο για δημοτικά τέλη. Το νέο πάγιο τέλος με το «Πληρώνω όσο πετάω» θα διαμορφωθεί στα 121 ευρώ και με τις εκπτώσεις θα φτάσει 85 ευρώ. Με άλλα λόγια τα τέλη στον μηνιαίο λογαριασμό ρεύματος θα μειωθούν από 12,7 ευρώ σε 7 ευρώ.

Σε αυτά θα προστεθεί μόνο το κόστος των προπληρωμένων σακουλών που για την εισαγωγική φάση του συστήματος είναι πρακτικά μηδενικό. Αργότερα, θα γίνει αναπροσαρμογή του κόστους με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου. 

Στόχος η κατάργηση της ταφής

Το «Πληρώνω όσο πετάω» έχει ήδη δοκιμαστεί σε επιχειρήσεις του Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης με μεγάλη επιτυχία. Η επέκταση του προγράμματος δεν είναι μια επικοινωνιακή φωτοβολίδα, αλλά εντάσσεται σε μια πολύ μελετημένη στρατηγική για την εκτροπή των αποβλήτων από την ταφή. Το περιεχόμενο των πράσινων κάδων και τα ογκώδη απορρίμματα που παράγει ο Δήμος μπορούν σε ένα μεγάλο βαθμό να οδηγούνται προς ενεργειακή αξιοποίηση και έτσι να αποφεύγεται η ταφή. 

Όπως ενημέρωσε ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος το Δημοτικό Συμβούλιο, το ποσοστό των απορριμμάτων που εκτρέπονται από την ταφή σήμερα υπερβαίνει το 40% και ο στόχος της δημοτικής αρχής είναι οι επιδόσεις αυτές να φτάσουν το 50% μέχρι το τέλος του 2026 και το 85% στο τέλος του 2028.  Η επί της ουσίας κατάργηση των δρομολογίων στη χωματερή της Φυλής είναι μια πολύ φιλόδοξη, πλην ρεαλιστική πλέον στόχευση για τον Δήμο. Θα είναι μια τομή που υπερβαίνει τα τοπικά όρια και θα εγγραφεί στα επιτεύγματα μιας αυθεντικά βιώσιμης πόλης. 

Στις εντατικές πρόβες αυτών των μηνών γνώρισε την ιστορία της πόλης. Με αφορμή τη συμμετοχή του στην εκδήλωση, που συνδέει την ιστορία της περιοχής με τη μουσική κάθε εποχής, μιλά για όσα τον εντυπωσίασαν, για τη σχέση των κατοίκων με τον τόπο τους και για τον τρόπο με τον οποίο το παρελθόν φωτίζει το παρόν και το μέλλον.

Τι σας έκανε περισσότερο εντύπωση από τη γνωριμία σας με την ιστορία της Βούλας;

Μου δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσω όλη την πορεία μιας περιοχής που είναι θαυμαστή για την Αττική. Μέσα σε αυτό τον αιώνα πέρασε μέσα από τη Βούλα όλη η ιστορία της Ελλάδας. Βούλα, Βάρη και Βουλιαγμένη έζησαν στο πετσί τους ακόμη και την κατοχή, κάτι που δεν το γνώριζα. Είδα χρόνο με το χρόνο αυτή την αλλαγή που μπορεί να επέλθει σε μια θαυμαστή περιοχή, που συνδυάζει το βουνό και τη θάλασσα σε μία αρμονία. Γι’ αυτό άλλωστε έγινε ένα από το ακριβότερα προάστια της Αττικής. Επίσης, είδα το πώς οι άνθρωποι σιγά σιγά, καθώς εγκαθίστανται σε μια περιοχή, αποκτούν μια νέα πατρίδα, πώς την αγαπούν και πώς οι ίδιοι την προστατεύουν. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση η ιστορία της Βούλας, την οποία αφηγούμαι στον κόσμο. Η καταπληκτική ιδέα της συναυλίας είναι ότι σε κάθε δεκαετία θυμόμαστε τις μεγάλες επιτυχίες, τα μεγάλα κομβικά μουσικά γεγονότα της εποχής. Όπως και να το κάνουμε, η μουσική και ο στίχος είναι συνδεδεμένα με τη ζωή μας. 

Τι ξεχωριστό να περιμένουμε από την εκδήλωση;

Όταν μου περιέγραψαν την ιδέα της παράστασης ενθουσιάστηκα, διότι έχει μια ευαισθησία και μια άμεση σύνδεση με τους θεατές – κατοίκους. Κατά κάποιο τρόπο τους βάζει μέσα στην παράσταση, βλέπουν την ιστορία της γειτονιάς τους, γεγονός που τους κάνει να συνδέονται περισσότερο με τον τόπο τους. Πρέπει να πω εδώ ότι είναι πολύ σημαντικό οι Δήμοι να στραφούν σε τέτοιου είδους εκδηλώσεις, που έχουν βάθος, ποιότητα, ευαισθησία, προβάλλουν την τον τόπο και στέκονται στα κομβικά σημεία της ιστορίας του. Πολλές φορές, ειδικά στις μεγάλες πόλεις, καταφθάνουν άνθρωποι από όλες τις περιοχές της χώρας και δεν γνωρίζουν την ιστορία του τόπου. Είναι πολύ σωστό οι Δήμοι σε όλη τη χώρα να στραφούν εκεί. Καιρός είναι να σταματήσουμε να επενδύουμε απλά και μόνο στη διασκέδαση, πρέπει να έχουμε και ψυχαγωγία. Ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης κάνει ποιοτικές επιλογές.

Πολλές φορές οι άνθρωποι εξιδανικεύουν το παρελθόν και το σκέφτονται με ρομαντικούς όρους. Εσείς πώς αντιμετωπίζετε το χθες; 

Δεν ξέρω αν είναι ρομαντισμός, είναι όμως ένας κανόνας που θεωρώ ότι πρέπει να έχουμε: Το παρόν μας είναι το παρελθόν. Ό,τι έχουμε μαζέψει από το παρελθόν ζούμε και καταναλώνουμε τώρα. Και ό,τι είναι το παρελθόν και το παρόν μας, μας οδηγεί στο μέλλον. Αυτά είναι άρρηκτα δεμένα σε μία σπείρα και πρέπει το ένα να επηρεάζει το άλλο, ξεκινώντας από πίσω και πηγαίνοντας μπροστά. Καμιά φορά επίσης χρειάζεται να ξεκινήσουμε από το παρόν και να διορθώσουμε λάθη του παρελθόντος. Έτσι αυτή η διάδραση του χρόνου πρέπει να είναι συνεχής. Δεν βλέπω το παρελθόν μόνο με έναν ρομαντικό ή ρηχό τρόπο. Το παρελθόν είναι ένας σηματωρός, ένας κήρυκας, μας διδάσκει. Όποιος το παραβλέπει και πατάει μόνο στο παρόν, πρέπει να είναι προσεκτικός γιατί το κάθε παρόν κρύβει παγίδες. Στο παρελθόν τις έχουμε αναγνωρίσει. Καλό είναι λοιπόν να διδασκόμαστε από αυτές. 

Εκατό χρόνια ιστορίας της Βούλας ζωντανεύουν μέσα από τον λόγο, την εικόνα και τη μουσική, σε μια μεγάλη επετειακή οπτικοακουστική παράσταση που διοργανώνει ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, στις 8 μ.μ., στην πλατεία Ιμίων.

Με αφετηρία το 1926, η εκδήλωση θα παρουσιάσει τη διαδρομή της Βούλας μέσα στον χρόνο, φωτίζοντας πρόσωπα, γεγονότα και στιγμές που διαμόρφωσαν την ταυτότητα της πόλης. Ο Γρηγόρης Βαλτινός, η Φωτεινή Δάρα και ο Θοδωρής Βουτσικάκης θα μεταφέρουν το κοινό από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα έως τη σημερινή Βούλα, συνδέοντας την ιστορική αφήγηση με χαρακτηριστικές μουσικές και τραγούδια κάθε εποχής.

Τη σκηνοθετική επιμέλεια έχει ο Γρηγόρης Βαλτινός, ενώ τη μουσική επιμέλεια και ενορχήστρωση ο Γιώργος Παπαχριστούδης. Ξεχωριστή θέση στη βραδιά θα έχει το drone show, με τον ουρανό της Βούλας να μετατρέπεται σε έναν φωτεινό καμβά αφιερωμένο στην εκατονταετή πορεία της πόλης. Οι επετειακές δράσεις συμπληρώνονται από την έκθεση φωτογραφίας «100 χρόνια Βούλα – Με χρώμα και κίνηση», σε επιμέλεια του Στέφανου Χατζηστεφάνου, που θα λειτουργεί στην Πνευματική Εστία Βούλας, από 2 έως 4 Οκτωβρίου, καθώς και από μουσικοχορευτικά δρώμενα, κεράσματα και εκπλήξεις στην πλατεία Ιμίων με τη συμμετοχή του Εμπορικού Συλλόγου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, το Σάββατο από τις 6 μ.μ.

Κοινός παρονομαστής των μαθητικών έργων είναι φυσικά τα ομηρικά έπη και οι επιδράσεις τους στην παγκόσμια γραμματεία. Το Γυμνάσιο Βουλιαγμένης ανέβασε μια δραματοποιημένη εκδοχή της Νέκυιας ραψωδίας της Οδύσσειας (της λ’) κατά την οποία ο Οδυσσέας ταξιδεύει στον Άδη. 

Ο θεατρικός όμιλος του Γυμνασίου Βουλιαγμένης, υπό τις οδηγίες της φιλολόγου Κωνσταντίνας Αϊδωνά, από την 1η Σεπτεμβρίου πραγματοποιούσε καθημερινά πρόβες ώστε να παρουσιάσει στη Χίο ένα άρτιο αποτέλεσμα. Οι μαθητές είχαν ανεβάσει την ίδια παράσταση και την προηγούμενη σχολική χρονιά τόσο στο σχολείο τους, όσο και σε εκπαιδευτικές τους εκδρομές στην Ουγγαρία και την αρχαία Επίδαυρο.

Η διαφορά της τελευταίας παράστασης ήταν ότι παρουσιάστηκε στο πλαίσιο ενός πολύ ξεχωριστού και ποιοτικά αναβαθμισμένου φεστιβάλ, στο οποίο συμμετείχαν θεατρικές ομάδες από σχολεία –ως επί το πλείστον λύκεια– από τη Χίο, τη Λέσβο, την Αττική, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και την Ισπανία, σε ένα μοναδικό κλίμα καλλιτεχνικής έκφρασης και συναδέλφωσης. Η Νέκυια του Γυμνασίου Βουλιαγμένης ανέβηκε στη σκηνή της Δασκαλόπετρας στον Βροντάδο της Χίου, ένα σημείο όπου σύμφωνα με τη χιακή παράδοση, καθόταν ο Όμηρος ως δάσκαλος και απήγγελλε τα έπη του στους μαθητές του.

Τους «νέους Ομηρίδες» διοργάνωσε η πολιτιστική εταιρεία Έθος Αιγαίου μαζί με τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Χίου και είχε την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού. 

«Γνωρίσαμε τι σημαίνει φιλοξενία ομηρική»

Σημείωσε μεταξύ άλλων για την πρωτότυπη αυτή εκδρομή η Κωνσταντίνα Αϊδωνά:

Ο πατήρ Αντώνιος, περιβόητος επικεφαλής της οργάνωσης «Κιβωτός του Κόσμου» έχει καταδικασθεί σε δεύτερο βαθμό από το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων τον Φεβρουάριο του 2026 για τιμωρητικές συμπεριφορές που είχαν υποστεί ανήλικοι τρόφιμοι υπό την προστασία του. Παράλληλα, εκκρεμούν σε βάρος του δίκες στις οποίες κατηγορείται για κατάχρηση δύο ανηλίκων σε ασέλγεια.

Όταν δημοσιοποιήθηκαν οι πρώτες καταγγελίες το 2022 και ξεκίνησε η διερεύνηση της συγκλονιστικής αυτής υπόθεσης κακοποίησης ευάλωτων παιδιών επενέβη ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος ο οποίος με μια δημόσια δήλωση στις 20 Νοεμβρίου 2022 τόνισε κατηγορηματικά ότι του απαγόρευσε τις ιεροπραξίες:

«Διέταξα χθες το απόγευμα τη διενέργεια κανονικών ανακρίσεων, κατόπιν επώνυμων καταγγελιών ενώπιον των αρμόδιων αρχών, σε βάρος του κληρικού της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών π. Αντωνίου Παπανικολάου, στον οποίο και επέβαλα, με απόφασή μου την απαγόρευση ιεροπραξιών μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσης».

Η υπόθεση έκτοτε έχει εκδικαστεί και ο ιερέας έχει καταδικαστεί σε πρώτο και δεύτερο βαθμό για σειρά σοβαρών κατηγοριών, ενώ επίκεινται και άλλα δικαστήρια μεταξύ άλλων και για σοβαρά οικονομικά εγκλήματα. Εύλογη είναι η υπόθεση ότι η απόφαση του Αρχιεπισκόπου δεν έχει ανατραπεί από το 2022, εφόσον μάλιστα δεν έχει δημοσιοποιηθεί κάτι σχετικό.

Πάντως στις 6 Σεπτεμβρίου, ο πατήρ Αντώνιος και η πρεσβυτέρα του βρέθηκαν καλεσμένοι σε ανοιχτό γάμο στη Βουλιαγμένη. Δεν ήταν όμως απλός θεατής. Ο ιερέας πάνω από το ράσο του, όπως αποκαλύπτεται και από τις φωτογραφίες της εκδήλωσης, φόρεσε τα άμφια, το λειτουργικό δηλαδή ένδυμα που χρησιμοποιεί στα μυστήρια και είχε ενεργό ρόλο στην τέλεση του γάμου, πλάι στον κληρικό της Μητρόπολης.

Σύμφωνα με μαρτυρίες τόσο στην τέλεση του μυστηρίου όσο και στο τραπέζι που ακολούθησε, παρούσα ήταν και η ευρωβουλευτής Αφροδίτη Λατινοπούλου.

Η μνήμη και οι εκκλησιαστικές αποφάσεις ξεθωριάζουν άραγε τόσο γρήγορα;

Αναλυτικά ρεπορτάζ για την υπόθεση της Κιβωτού του Κόσμου, με στοιχεία που αναδείχθηκαν κατά τη διάρκεια της εκδίκασης της υπόθεσης έχει δημοσιεύσει η ιστοσελίδα ερευνητικής δημοσιογραφίας The Manifold Files

Στις αναφορές του Αλέξη Τσίπρα απάντησε ακαριαία ο Δήμαρχος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, με μια ανακοίνωση σε πολύ αυστηρό ύφος που είχε τίτλο «Όταν μιλάς για μια πόλη, οφείλεις πρώτα να τη γνωρίζεις». Σε αυτήν ο Δήμαρχος παρέθετε μια σειρά από κορυφαίες πρωτοβουλίες που ελήφθησαν σε κάθε πόλη μετά τη συνένωση τονίζοντας ότι «ο Δήμος μας αποτελείται από τρεις διαφορετικές δημοτικές ενότητες, με διαφορετική ιστορία, διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικές προτεραιότητες», και προσθέτοντας ότι «η δημοτική αρχή δεν τις αντιμετωπίζει με συνθήματα, αλλά με σχέδιο και έργο».

Νέος «χάρτης» με κανόνες

Ωστόσο, το θέμα παρέμεινε ασαφές ως προς τις προθέσεις του κόμματος που κατά τον αρχηγό του διεκδικεί τη διακυβέρνηση της χώρας. Ζητήσαμε διευκρινίσεις από τον Γιώργο Ιωακειμίδη, επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης στο Περιφερειακό Συμβούλιο Αττικής και «τομεάρχη» στα θέματα αυτοδιοίκησης της ΕΛΑΣ. Όπως τόνισε, ο τομέας αυτοδιοίκησης του κόμματος εισηγήθηκε εμφατικά την πρόταση για επανασχεδιασμό του αυτοδιοικητικού χάρτη της χώρας, με αναθεώρηση κάποιων από τις συνενώσεις του «Καλλικράτη». Αυτό όμως σήμερα είναι μόνο μια γενική διακηρυκτική πρόταση που χρειάζεται περαιτέρω μελέτη και εξειδίκευση που θα γίνει σε δεύτερο χρόνο. 

«Συζητάμε μόνο για 100 ως 150 δήμους παραπάνω συνολικά», απάντησε ο Γιώργος Ιωακειμίδης όταν τον ρωτήσαμε αν το σκεπτικό είναι η επιστροφή στον «Καποδίστρια» των 1.000 δήμων. Και συμπλήρωσε: «Έχουν γίνει πολλά στραβά και ο Καλλικράτης δεν έχει αξιολογηθεί ποτέ. Ο νέος χάρτης όμως θα γίνει με κανόνες. Δεν θα γίνει με βάση τι μας αρέσει και τι όχι. Θα γίνει με πληθυσμιακά κριτήρια, θα ορίσουμε χιλιομετρικές αποστάσεις από την έδρα του Δήμου και μια σειρά άλλων παραμέτρων που θα τηρηθούν για όλους». Ο τομέας αυτοδιοίκησης δεν μπήκε σε λεπτομέρειες και δεν έχουν τεθεί ακόμα στο τραπέζι συγκεκριμένες περιπτώσεις.

«Όταν φτάσουμε στην ώρα των αποφάσεων, αυτές θα ληφθούν με όρους που θα ισχύουν καθολικά και αφού μελετήσουμε τα τοπικά δεδομένα. Αμφιβάλλω αν τους όρους αυτούς θα τους πληροί ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης. Δεν είμαστε όμως ακόμα έτοιμοι για να γίνουμε συγκεκριμένοι», είπε ο Γιώργος Ιωακειμίδης. Και σημείωσε χαρακτηριστικά ότι για να ωριμάσει προς υλοποίηση η συγκεκριμένη πρόταση «χρειάζεται μια προετοιμασία τουλάχιστον τριών ετών».  

Ρητορική υπερβολή;

 Όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ, η αναφορά του Αλέξη Τσίπρα στα 3Β ήταν περισσότερο …ρητορική παρά ουσιαστική και προφανώς προστέθηκε από τους λογογράφους του προέδρου ως ένα χτυπητό παράδειγμα για να μη μείνει ασαφής η πρόταση της θεσμικής αλλαγής.

Συμπίπτουν πάντως οι αναφορές αυτές με τα άρθρα γνώμης που δημοσιοποίησε τις επόμενες ημέρες της εκδήλωσης σε τέσσερα διαφορετικά μέσα ο Δημήτρης Τζιώτης, ο οποίος συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων που υπέγραψαν την ιδρυτική διακήρυξη του κόμματος και σήμερα έχει τοποθετηθεί στο λεγόμενο «Εθνικό Συμβούλιο» της ΕΛΑΣ, μαζί με άλλα 400 μέλη. Στα άρθρα αυτά, υποστηρίζεται ότι η Βουλιαγμένη θα έπρεπε να αυτονομηθεί από τις άλλες δημοτικές ενότητες. Δεν παρατίθεται κάποια τεχνική, κοινωνική ή οικονομική επιχειρηματολογία που να δικαιολογεί την αλλαγή ή την ανεπάρκεια του σημερινού μοντέλου.

Για να υποστηρίξει τη θέση του, ο Δημήτρης Τζιώτης επικαλείται μόνο ένα υπόμνημα που έχει την υπογραφή του Γρηγόρη Κασιδόκωστα από το 2011, με το οποίο ο πρώην Δήμαρχος ζητούσε από την τότε κυβέρνηση να εξαιρεθεί η Βουλιαγμένη από τον «Καλλικράτη». Βέβαια, ο ίδιος ο Γρηγόρης Κασιδόκωστας όχι απλώς αποδέχτηκε την ενοποίηση, αλλά εξελέγη και πρώτος Δήμαρχος του ενιαίου Δήμου.

Έχει ενδιαφέρον επίσης ότι ο Δημήτρης Τζιώτης το 2006 είχε κατέλθει ως υποψήφιος Δήμαρχος Βουλιαγμένης, αντίπαλος με τον Γρηγόρη Κασιδόκωστα, ζητώντας «ανανέωση» σε μια καμπάνια όπου κατηγορούσε τον τότε Δήμαρχο για ανεπάρκεια και μετριότητα. Ενώ το 2019 είχε δηλώσει πρόθεση να τεθεί υποψήφιος Δήμαρχος του Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, προτείνοντας μάλιστα και νέο όνομα για τον Δήμο, «Απολλωνία», στη βάση ενός σκεπτικού για την ενιαία όπως τότε υποστήριζε ριβιέρα.

Η επιστροφή μας στο παρελθόν γίνεται μόνο για εγκυκλοπαιδικούς λόγους; Ή μήπως νοηματοδοτεί το παρόν; Στο ερώτημα αυτό απαντά το πολύ έξυπνο δοκίμιο με τίτλο Η καταγωγή του ανθρώπου που έγραψε ο καθηγητής ευρωπαϊκής ιστορίας στο πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης Στέφανος Γερουλάνος και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.

Στην πραγματικότητα ο συγγραφέας αναπτύσσει όχι τα σύγχρονα πορίσματα των ανθρωπολογικών ή αρχαιολογικών ερευνών, αλλά την ιστορία μιας ιδέας: Το πώς η αναζήτηση για τους πρώτους ανθρώπους που περπάτησαν στη Γη έγινε ένα εργαλείο επιβολής και θανάτου. Το πώς ο επιστημονικός μανδύας κάλυψε «μια σύγχρονη ιστορία μύθου, εξουσίας και βίας», όπως είναι ο υπότιτλος του βιβλίου. 

Σε αυτή την αναψηλάφηση τεκμηρίων μέσα στα επιστημονικά κείμενα, τη λογοτεχνία, την ιστορία και τις προσωπικότητες που αφοσιώθηκαν στην προέλευση του ανθρώπου, κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων αιώνων, ο Στέφανος Γερουλάνος συμπεραίνει ότι κάποιες εμμονές είναι σταθερές μέχρι τις μέρες μας: «Οι εμμονές να κατασκευάσουμε μια ολοκληρωμένη θεωρία της ανθρωπότητας μνημονεύοντας το απώτατο παρελθόν, να αγνοήσουμε ετσιθελικά την καταγεγραμμένη ιστορία, να ξεχάσουμε πόσο ελάχιστα πράγματα γνωρίζουμε και να απαντήσουμε μονομιάς σε όλα τα ερωτήματα». Αυτή η στάση είχε ως μεγαλύτερα θύματα τους ιθαγενείς πληθυσμούς σε πολλά μέρη του κόσμου. Οι ξένοι από τον ευρωπαϊκό πολιτισμό λαοί «χαρακτηρίστηκαν πρωτόγονοι και μετατράπηκαν σε ζώντες εκπροσώπους των πρώτων ανθρώπων». Ο αφανισμός του πολιτισμού και της ιδιαιτερότητάς τους απέκτησε άλλο φως: Δεν ήταν συνειδητή εξολόθρευση, ήταν μόνο ένα φυσικό φαινόμενο, η έξοδός τους από την καθυστέρηση. 

«Επιστρέφουμε στο απώτατο παρελθόν για να αντλήσουμε όποιο νόημα μας αρέσει για τον εαυτό μας και τον κόσμο τον οποίο θέλουμε», επισημαίνει ο συγγραφέας. Μετρώντας παλαιότερα το μέγεθος κρανίων και πλέον χρησιμοποιώντας την αρχαιογενετική, επιστήμονες χρησιμοποιούν πολλή φαντασία και αυθαίρετες γενικεύσεις για να ερμηνεύσουν κοινωνίες που έχουν χαθεί για πάντα. Αυτές οι σκέψεις, από τον Δαρβίνο μέχρι σήμερα, επισημαίνει ο συγγραφέας, έχουν εμπνεύσει ολοκληρωτικά καθεστώτα και αιμοδιψείς εξουσίες, όπως το απαρτχάιντ της Νότιας Αφρικής και τη ναζιστική εξουσία, εξευγενίζοντας ή δικαιολογώντας σύγχρονα ειδεχθή εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ναζιστική ιδεολογία, που επινόησε την «φαντασίωση για τους Ινδογερμανούς», μια παραλλαγή της θεωρίας των Iνδοευρωπαίων που χάρισε στον κατακτητικό πόλεμο της Γερμανίας και την αυτοεικόνα των λεγόμενων Αρίων ένα υποτιθέμενο ιστορικό υπόβαθρο. Αλλά πολύ ενδιαφέρουσα είναι επίσης και η αναφορά στη λεγόμενη «θεωρία της μεγάλης αντικατάστασης», την αντιμεταναστευτική ρητορική που έχει τις ρίζες στη δεκαετία του 1970 και αντλεί την πραγματολογική και πολιτική της νομιμοποίηση στις ιδέες περί εισβολών από ορδές αγρίων στην προϊστορία. 

Οι τελευταίες ημέρες του Αυγούστου σηματοδοτούν επετειακά τη λήξη του εμφυλίου πολέμου το 1949 στα βουνά της δυτικής Μακεδονίας και της Ηπείρου. Μια περίοδος που αντιμετωπίζεται ακόμη με επιφύλαξη και προκαταλήψεις, πολύ κοντινή και ταυτόχρονα εντελώς απρόσιτη.

Μια πρόσφατη επανακυκλοφορία ενός λησμονημένου βιβλίου από τις εκδόσεις Τόπος, προσφέρει μια πραγματικά σπάνια ματιά στον ψυχισμό των ηττημένων του εμφυλίου. Η συλλογή Αρματωμένα χρόνια γράφτηκε το 1954 από τον πολιτικό πρόσφυγα στη Ρουμανία και τη Ρωσία Μήτσο Αλεξανδρόπουλο. Στις ιστορίες αυτές που γράφονται κυρίως σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, σαν σελίδες ενός παλιού ημερολογίου, μιλούν οι άνθρωποι που βρέθηκαν με ένα τουφέκι στον ώμο να πολεμούν τα αδέρφια τους. Ο συγγραφέας άλλωστε βρέθηκε ο ίδιος στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας το 1948 και 1949, ως μαχητής και ως δημοσιογράφος, συγκεντρώνοντας ένα μοναδικό βιωματικό υλικό. Δεν είναι τυχαίο ότι ένας από τους ήρωές του κρατά πάνω ένα χοντρό σημειωματάριο όπου καταγράφει όλη την αντάρτικη ζωή του. 

Το ενδιαφέρον είναι ότι σε αντίθεση με την καθιερωμένη κομματική λογοτεχνία, από τις σελίδες του Αλεξανδρόπουλου λείπει ο ηρωικός τόνος, η έπαρση και η αισιοδοξία που χαρακτήριζε τα έργα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Οι ήρωες πονούν και πεθαίνουν, ταλαιπωρούνται και τσακίζονται. Αναπτύσσουν την ηθική τους, όχι χωρίς αντιφάσεις, αναζητούν το νόημα μιας πολύ σκληρής εποχής στη συλλογικότητα. Ήταν το δεύτερο βιβλίο του συγγραφέα, σε μια μεγάλη πορεία που άφησε λογοτεχνία και κριτική και κορυφώθηκε το 2001, όταν του απονεμήθηκε το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του.  

Το βιβλίο εντάσσεται σε μια αξιόλογη σειρά των εκδόσεων Τόπος που επαναφέρουν στην κυκλοφορία «μικρά σε έκταση αλλά μεγάλα ως προς το εκτόπισμά τους κείμενα της νεοελληνικής λογοτεχνίας που περιέπεσαν σε κατάσταση λήθης», όπως αναφέρεται σχετικά. «Κείμενα κλασικά που η αειθαλής αξία τους επιτάσσει το ξαναδιάβασμά τους υπό το φως της εποχής μας».  

Στη Βουλιαγμένη κάποιοι κάτοικοι έφτασαν στα δικαστήρια για να σταματήσουν την ανάπλαση της πλατείας Νυμφών. Στη Βούλα οι αντιδράσεις για την ανάπλαση της πλατείας Ιμίων είναι πιο ήπιες, αν και δεν έλειψαν ούτε εκεί οι προτάσεις για νομικές ενέργειες. Είναι ένα ενδιαφέρον «σύνδρομο της πλατείας»: Βρίσκεται μια μερίδα πολιτών που καταγγέλλει τη δημοτική αρχή διότι θέλει να εκσυγχρονίσει κεντρικές υποδομές της πόλης.  

Στην πραγματικότητα, η κριτική στη δημοτική διοίκηση Κωνσταντέλλου θα έπρεπε να εστιάζει στο ότι άφησε την πλατεία Ιμίων τόσα χρόνια στον αυτόματο, σε μια διευθέτηση του δημόσιου χώρου που έγινε πριν 30 χρόνια, για μια διαφορετική πόλη. Ότι προχώρησε καθυστερημένα στον αναγκαίο ριζικό αναπροσανατολισμό της φιλοσοφίας για τη χρήση του χώρου.

Μην ξεχνάμε ότι η Βούλα το 1996, επί Άγγελου Αποστολάτου, του Δημάρχου που βάφτισε τότε τα πεζοδρόμια της λεωφόρου Βασιλέως Παύλου «πλατεία Ιμίων», ήταν ένα απομονωμένο προάστιο των 18.000 μόνιμων κατοίκων (απογραφή 1991). Είχε μια περιορισμένη τοπική αγορά που εξυπηρετούσε κατά βάση τους περιοίκους.

Όμως στη Βούλα πλέον το 2026 κατοικούν μόνιμα σχεδόν τα διπλάσια άτομα (31.500 κατά την απογραφή του 2021). Η πλατεία της αποτελεί κέντρο του ενιαίου πια Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης και δέχεται επισκέπτες από όλες τις δημοτικές ενότητες σε μια λειτουργία κέντρου μιας διευρυμένης ενιαίας πόλης. 

Εννοείται ότι ο δημόσιος αυτός χώρος προσαρμόστηκε στις νέες ανάγκες που κλήθηκε να καλύψει. Οι επιχειρήσεις εστίασης πλήθυναν, τα τραπεζοκαθίσματα κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της πλατείας. Ελλείψει κεντρικού σχεδιασμού, κάθε επιχειρηματίας πρόβαλλε στο δημόσιο χώρο τις δικές του προσδοκίες και αισθητικές απόψεις, ανταποκρινόμενος φυσικά στη ζήτηση της αγοράς που δημιουργήθηκε, αλλά πρωτίστως κυνηγώντας το ατομικό συμφέρον.

Η δημοτική αρχή περιορίστηκε στον έλεγχο της λειτουργίας της πλατείας: Την τήρηση του ωραρίου, τα όρια των τραπεζοκαθισμάτων, την επιβολή φίλτρων στις καμινάδες. Έφτασε όμως η ώρα να ζυγίσει συνολικά το συμφέρον της πόλης και να κάνει ένα νέο σχεδιασμό. Απαιτήθηκε ένας σχεδιασμός που δεν θα υπηρετεί μεμονωμένα τις υπάρχουσες επιχειρήσεις, που σήμερα λειτουργούν, αύριο κλείνουν και αντικαθίστανται από άλλες, αλλά θα είναι προσανατολισμένος στις επόμενες δεκαετίες χρήσης του χώρου από τους πολίτες. 

Και ο χρόνος των έργων; Δεν καθυστέρησε η παράδοση της πλατείας; Η πλατεία είναι ήδη λειτουργική εδώ και πολλές εβδομάδες, ενώ τα έργα ξεκίνησαν στα μέσα του Ιανουαρίου. Δεν έχει βέβαια την τελική της εικόνα. Πρόκειται όμως για χρόνο ρεκόρ δεδομένων των τεχνικών δυσκολιών που συνάντησαν τα συνεργεία αλλά και λόγω των ευρύτερων συνθηκών έλλειψης εξειδικευμένου τεχνικού προσωπικού στα έργα του Λεκανοπεδίου. Σε αρκετές περιπτώσεις απαιτήθηκε η συνεργασία και τρίτων φορέων για την επίλυση προβλημάτων που ανέκυπταν, ενώ και οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες ακύρωσαν κάποιες ημέρες εργασιών. Ένα έργο που βάσει των προδιαγραφών του έχει συμβατικό χρόνο παράδοσης 24 μήνες, σύμφωνα με τους πίνακες του ΤΕΕ, δόθηκε σε χρήση σε κάτι περισσότερο από 5 μήνες. Είναι εκτός πραγματικότητας η κριτική της καθυστέρησης.

Δεν επλήγησαν όμως κάποιες επιχειρήσεις; Πράγματι, κάποια εμπορικά καταστήματα σημείωσαν κάθετη πτώση του τζίρου τους κατά τις εβδομάδες που η πρόσβαση στην πλατεία ήταν δυσχερής. Τι θα μπορούσε να γίνει όμως; Θα μπορούσε ένας στρατηγικός δημοτικός σχεδιασμός για το πιο κεντρικό σημείο της πόλης να ματαιωθεί για τον λόγο αυτό;

Η δημοτική αρχή άλλωστε έδειξε μεγάλη ευαισθησία στα αιτήματα των επιχειρηματιών της πλατείας. Επιδίωξε επανειλημμένα τη διαβούλευση και τη συνεννόηση, υιοθετώντας σχεδόν πλήρως τα αιτήματα της μικρής αυτής κοινότητας ανθρώπων. Το έργο ανάπλασης θα είχε ολοκληρωθεί προ πολλού αν δεν εισακούγονταν οι «φωνές» των επιχειρηματιών που ζήτησαν επανειλημμένα αναβολή της έναρξης των εργασιών για να προλάβουν τη μια εποχική κίνηση μετά την άλλη.

Στην πιο πρόσφατη διαδικασία συνεννόησης, μέσα στην αίθουσα του Δημοτικού Συμβουλίου, ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος δέχτηκε και προώθησε στον εργολάβο ακόμα και ένα αίτημα καθαρά τεχνικό, ως προς τη φορά κατεύθυνσης των συνεργείων. Το μόνο που δεν δέχτηκε ήταν το μηδενιστικό αίτημα «μην κάνετε τίποτα». 

Φυσικά, η εικόνα σήμερα αδικεί το έργο. Δίνει ίσως τροφή στους μηδενιστές σας-τα-λεγα-κηδες του διαδικτύου που αισθάνονται προσωρινά δικαιωμένοι κρίνοντας από το ανοιχτό εργοτάξιο. Ωστόσο, η εμπειρία της πλατείας Νυμφών στη Βουλιαγμένη δείχνει ότι απαιτείται κάποιος χρόνος για ένα τέτοιο έργο ώστε να ωριμάσει. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι τη νέα πλατεία Ιμίων μελέτησε και σχεδίασε η ίδια ομάδα που υλοποίησε και την πλατεία της Βουλιαγμένης.