اِنسانی رَپتار شمُشتهێں اَزگر، سِٹُّک جناں بوت، وَکّاں بوت ءُ دێم په مێتگءَ رئواں بوت. اے ائولی لۆگ هرکَسی بوتێں، اَزگر همدا پُترتگ‌اَت. انسانی رِشتهانی مسله نه‌اِنت، تهنا سَهداری مسلهے. رَکّگءِ وَسے اَت که ازگر همے پَلّءَ، کَدیرءِ پَلّءَ پُتِرت ءُ انچۆ که چه مزنێں دروازَگا گوَست، همدا، گُلام‌چۆٹءَ دێم‌ئےِ گۆں کُنجءَ کت ءُ زُنکُرّت؛ کۆنڈے ءُ مُکّے کُنجءِ یک ڈیوالےءَ، کۆنڈے ءُ مُکّے دومیءَ، همدا سَرسْرُکّ بوت ءُ سرئےِ کۆنڈانی شَما دات ءُ دست‌ئےِ سرءِ مُزْگءَ جَمْک کُتنت. تاں هما وهدا کسّ‌ئےِ هالءَ سهی نبوت تانکه شاهده په اسکولءِ رئوَگا در آهگا نه‌اَت.

باجی شاهده سر ءُ چادر اِنت که اسکولءَ رئوت، گوَنڈۆاں وانێنیت، گوَستگێں وهدانی کینژَگانی پَداں دَر رۆپیت. انچۆ که گُلام‌چۆٹءِ دپءَ رَست ءُ چمّ‌ئےِ په مردم‌ناکێں چیزّےءَ کپتنت، گُڑِت که بارێں چێے؟ آست آستءَ نزّیکّءَ رئواں بوت. ازگر گۆں ڈیوالءَ لچّتگ ءُ کلونزَگا اِنت، کُٹّیءِ پئیما، ءُ برے برے چمّاں چِست کنت، چه راستێں مُکّءِ جَمکءَ سَر کشّیت ءُ پدا سرا کۆنڈان دنت. شاهدهءَ کمّ کمّءَ شُهبه بوّاں بوت. کَتره کتره آشنائیءِ جۆهان پْرَه تَرّاں بوت. شاهده که چه سنگ ءُ سیاهیءِ کَترهاں گْوست، دێمترا کنزِت. نزّیکّ‌ئَے که شُت، ازگرءَ وَکّگے جت، ءُ شاهدهءِ دستءَ سِست پِر. همے کترهءَ شاهدهءَ سِٹّ مکُتێن ءُ پُشتا مشُتێن، الّمءَ دست‌ئےِ گسَگ، نه، ورَگ بوتگ‌اَت. نوں شاهده نزانت گَل ببیت یا پرێشان، پِریات بجنت یاچێتک؟ ”اَلّ…ل…لا…آ..آ….آ…“ کوکارئےِ کت. ءُ کدیر رتچانا چه لۆگءَ آتک.

”اَززز…گاااا…ررر،“ شاهدهءَ کدیرءِ نێمگا چارِت ءُ دست گُلام‌چۆٹءِ کُنجا ٹال کت. گۆں گِندگا، کدیرءِ، چه تها چِستێں پریاتانی اَلاماتێں چئول اَرشاں شُتنت، بلے هُدا چۆ که کَرّوبیاں اندێم کتگ‌اَت، پِریات پدا سِست ءُ آتکنت، ءُ کدیرءِ سرا کپتنت. اَزگرءِ بێگواهیءِ دمانءَ بگر تانکه لاشءِ در کپگا، کدیرء بنده بُنا نبوت. په ٹُکّگءَ دَر ءُ په چُکّگا گُندئےِ یله ندات که ازگر در بئیت. وهد ءُ بےوهد، چه هر نێمگا که اُمێتی پُتْروشکےءَ شَهم جت، وت ءُ شاهده شُتنت، سئوگندءِ ورگا، که اَزگر بێگُناهے، یله‌ئےِ دئیێت. هر شهرءَ، هر جاگهءَ که په بێگواه کتگێنانی شۆهازءَ کئیمپ ءُ مُزاهرهے بوت، کدیرءَ ازگرءِ اکسے دستا اَت. پولیس، ادالت، وکیل، وزیر، گَزیر، دراهێں هُدا، دراهێں پئیگمبرانی کرّا پِریات‌ئےِ کُت، بلے هِچّ. گِرگءِ سالے ءُ پنچ ماهءَ رند همے کئورءَ شپانکےءَ لاشے دیست. مێتگ جُپِت. کَسّءَ نزانت کئے اِنت؛ بونژّءَ بانزّ اِنت، ریشّ اِنت، دێم تێنزاپ جته، دلبند دِرته. بدنءِ هِچ آزه، هِچ جاگه سلامت نه‌اِنت. ازگرءِ مَسترێں گُهارءَ راستێں پادءِ ماتی لنکُک پجّاه آورت. کَسانیءَ، پَپُک‌چِنانءَ مَچّی کُنٹگے ماتی لنکُکءَ چه چێرا گورچِتگ‌اَت ءُ چه ناکُنءِ کَشا دَر اَتکگ‌اَت. همے جاگهءَ دراجێں ٹَپّے رُستگ‌اَت، نشانے. گُهارءَ همے نشان پجّاه آورت، ءُ ازگرءِ جنازه وانَگ بوت، لاش کَلّ کنگ بوت.

نوں چه مِرگءَ یازده سال، نه،  نُه سال ءُ هپت ماهءَ رند، ازگرءِ اے دابءَ دێما مؤجود بوّگ، بِلّ تُرے کُچِکّءِ دابءَ کُلونزگ ءُ پیشّیءِ پئیما کینژگا اِنت، وت په کدیرءَ انچێں جاوَرے که نام بندگ بوت نکنت. دلءَ اَت‌ئےِ که دراهێں هُداهاں تئوار بکنت، یَک په یکءَ نامِش بگیپت ءُ شُگرِش بگیپت که ازگر واپس آتکه، مِنّتِش بگیپت که ازگر زندگ اِنت، بلے چه دپ‌ئَے دَر آتک: ”چێا…؟ انّوں چێا…؟“

شاهدهءَ نۆکی نێپَگان اَت. کدیرءِ سانگءَ اے ائولی چُکّ اَت. سئے مسترێں چُکّ‌ئےِ هست، بلے آ شاهده ءُ ازگرءِ چُکّ اَتنت. یازده سالءَ پێسر، آ رۆچءَ که ازگر برَگ بوت، کَسترێں چُکّ انگه پێدا نبوتگ‌اَت. اے چُکّ کدیرءَ وتی پت سرپد بوته، تاں انّونا، که ماتءَ کْوهنێں اَکس پێش داشتگ ءُ ھال داته که تئی پت شهید کنگ بوته. چێا؟ کَس نزانت. بلے کئیا کُشته؟ اے گپّءَ دُرس زاننت؛ بَرۆکءَ کُشته، ءُ گِرائێنۆکءَ هم. بَرۆک دُرساں دیستنت، گِرائێنۆکءِ بارها مێتگءِ هبر دگرے اَت ءُ شاهدهءِ زئیءِ دگرے. اِشاں وَ نَزانت کئے بوته، چێا گِرائێنتگ‌ئےِ، بلے مێتگءِ مردم؟ گپّءَ کمّے پُشترءَ بگرێں.

شاهده چار گوار اِنت ءُ هستِش جنۆزامێں ماتے. یکّێں لۆگءَ اَنت. شاهده مسترێن اِنت، بودی اِنت که اسکولءَ باجی اِنت. نامءَ لهتێں تْروزاتک ءُ ناکۆزاتک هست، که تهنا اے گپّءِ وهدا سیاد اَنت که اے جنِکّ آهانی اِزّتءَ داگدار مکننت. بَسّ ائیب‌گیریءِ خاندانی زِمّه‌اِش یله نداته، دگه هِچّءَ گۆن نه‌اَنت. شاهده اسکولءَ هر رۆچ پروگرامءَ اِنت، کینژگ اِنت، گانا اِنت. جنِکّانی اسکولءِ پُشتی نێمگا بچکّانی اسکول اِنت. اۆدا ازگر نامێں ماسٹرے هست که مێتگءَ کَس که کسّءَ دۆست نه‌اِنت، متلب، اِسپێت‌پۆشاں نادۆست اِنت. ازگرءِ سنگت بَس یکّے؛ کدیر، که همے اسکولءَ جونیئر ماسٹرے ءُ هر هپتگ اسکولءِ پروگراماں ازگرءِ کُمک‌کار ءُ همراه اِنت. نوں، شاهدہ ءُ ازگر وَ لازُم دُچار کپگی اَتنت، چه مێتگ ءُ رَسماں سر گوَزگی اَتنت. دُرسِش سگّتنت ءُ سورِش کت. لهتێں سال په وشّی گْوست. تاں یک رۆچے، اسکولءِ همے پروگرامءَ که بچک ءُ جنکّ ائولی رندا هۆر بوتنت، همے بێگاهءَ پئوجءَ اَتک ءُ ازگر بُرت.

شاهدہ سهی بوت، ءُ کدیر هم. شاهده پاد اَتک. تچکا راه گِپت دێم په پئوجیانی کئیمپءَ. ءُ کدیر شُت گۆں. هما رۆچ ءُ اے رۆچ، کدیرء بندهءَ په کترهے هم شاهده ءُ چُکّ تهنا یله نداتنت. اے مُسلسلێں همراهداریاں شاهدهءَ نوں گۆں کدیرءَ آدت کتگ‌اَت. کدیر یکّێں مردم اَت که شاهدهءَ آئیءِ سرا برۆسه کت کت. گُڈّیءَ سورِش کت، بلے تاں سالاں نزّیکیءِ آ اهساسِش رۆدێنت نکُت. همێش اِنت شش ءُ هپتے ماه اِنت که ازگر ءُ شاهدهءَ وتارا گۆں یکدومیءَ لێس دئیَگ در بُرته، بے دگه چُرتےءَ، بے دگه جێڑگےءَ، ءُ مرچی اے جاوَر اناگها اَتک.

نوں برۆک ءُ کُشۆک یکّێن اِنت. پش کپت گِرائێنۆک. مێتگءِ سجّهێں مردم وَ نه، بلے هرکَس که اے جێڑهءِ سرا هبر کنت، آئیءِ هئیال همێش اِنت که اَزگر کَدیرءَ گِرائێنته. آخر، کدیرءَ چے زرورت بوته که لۆڑءِ دپا اے گپّءَ بجنت که ”ازگر راجدۆستێں اِنسانے“؟ اے گپّءَ پێسرا وَ کَس سهی نبوته. اے مێتگءِ مردمانی سبوت اَت. بلے کدیر ازگرءَ چێا گِرائێنیت؟ اے جُستءِ جئواب تاں سَک دێرءَ کَسءَ نزانت، بلے انچۆ که وهد گْوزاں بوت، لۆگءِ رۆپگءَ بگر تاں چُکّانی اِلاجءَ شهرءَ رئوگ، دراهێں جاگهاں چۆ که شاهده ءُ کدیر لِچّتگ‌اَتنت، مردماں ’زانت‘ اِشاں وڑے هست. رندیءَ که سورِش کت، مێتگ نوں پَکّا بوت که گپّ چے اِنت!

نوں چه کدیرءِ ”چێا… انّوں چێا…؟“ءَ شاهدهءِ چمّاں پورا آس دات. شاهدهءَ چمّ کدیرءَ سَکّ داتنت. کدیر بالادءَ پْرُشت. شاهدهءِ چمّ ‌ئےِ چارِت نَکُتنت، نِزرئےِ جَهل جتنت، که من چۆ چێا گُشت، شاهده بارێں چے جێڑَگا اِنت.

شاهده گِندگا اَت که کدیرءَ انچۆ که ازگر دیست، کدیرءِ وجود پورا ماهِکانێں رُژنےءَ رۆک بوت ءُ چه دْراهێں بالادءَ شیرێں رُژنےءِ چمّگے تَلاں بوت. چمّ‌ئےِ پوره گُلستانےءَ کپتگ‌اَتنت. شاهده پرێشان بوت که کدیر، منی همراهداریءَ اینچو جنگ کنانا نوں چه تها دو اِنت، تها تَل اِنت. ارواه تل، زِهن تل، زُبان تل، وجودءِ همُک رێزگ تَل. ءُ تلێں کدیر کُجا رئوت؟ چۆن بیت؟ چه تها چۆ گَلێں مردم زاهِرءَ چۆ اپسۆزی چۆں بوت کنت. شاهده مارگا اَت که کدیر اے سالانی سپرءَ کرۆتکگ. نوں چه مردمی بندءَ پَر رِتکه. ءُ جێڑگا اَت که اے درُستانی سئوَب من آں، منی همراهداری اِنت.

اَزگر زۆر جنَگا اَت، کُنجا زۆر دئیَگا اَت که دێمترا بکینزیت ءُ آ کمّے انگه کُنج‌ترءَ شُت بکنت، ءُ کلونزَگا اَت. شاهدهءَ مێتگءِ سُکسُکانی تها کدیرءِ داشْت، کدیرءِ اۆشْت یاد آهان اَت؛ ائولی رۆچءَ که دوئێں کئیمپءَ شُتنت، یکّےءَ پَٹّهے آورت که چه شما کئےئےِ گْورا کنت؟ کدیرءَ گْورا کت. کدیر تهتءِ پادَگا بندگ بوت، وَکّگ پرماهگ بوت. جُست کنگ بوت. جئواباں رند سپاهیاں پَرمات که همے گپّءَ وَکّگءِ تها بکن. جت ءُ وَکّگِش پَرمات. ءُ کدیرءَ اُفّے هم نکُت. ءُ اے دراهێں راهءَ، هِچ جاگه شاهدهءَ په کترهے هم ندیست که کدیرء بنده کارے په پێش دارگا کنگا اِنت، هرچی که کنگا اَت، تچکا، چه تها، چه باتِنءَ آهان اَت. گڑا اے گپّ؟ بالادءِ اے نورءِ جۆهان؟ اے تهنا جتائێں هبر نه‌اَنت، یکدومیءِ مُخالف اَنت، مُتَزاد اَنت. چه اےدوئێناں یکّے وَه درۆگ اِنت. بالادءِ درَپش زۆرێنے؟ نه، چۆ بوت نکنت. گڑا اے بےساخته‌ئێں دانک نَکلی اَنت؟نه. دپءِ هبر چه دلءَ کئیت.

رۆچ نۆکی شرو بوّگا اَت. اے دْراهێں کوکاراں بازار جُپاں بوت. جنێن، مَردێن، کَسان، مزن. من هم شُتاں، که ازگرءَ جُست بکناں بارێں منی پت‌ئےِ اۆدا دیسته؟ زندگ ءُ سلامت اِنت؟ همے دمانا نائب گۆں وتی سپاهیاں اَتک. ءُ پدا پُشتا دَنزے رُست.

شاهده ءُ کدیر کمّ کمّا ازگرءِ نێمگا کِنزگا اَتنت، بلے ازگرءِ نِدتگێں بۆ ءُ دَپ جنَگ کَسا نزّیکا نئیلگا اَتنت. شاهده ءُ کدیرءِ زار ءُ پریاتانی تها بلاهێں کُچِکّی هولّاسگے بالا رئوان اَت. کدیر هم کۆنڈانی سرا اۆشتات، دپ‌ئےِ بالا کت ءُ بلاهێں هولّاسگے بنائےِ کُت. آ نێمگا گِنداں دْراهێں مردم، جنێن ءُ مَردێن کۆنڈانی سرا اۆشتاتگ ءُ هولّاسگا اَنت. من که چَکّ جت، ته پئوج اَتکگ. سپاهیاں تُپنگ کاک کُت ءُ مردم هَکّل داتنت. درُست هولّاسَگا اَتنت. گْونڈۆ تَتکنت، هرکَس په دێمے. ءُ من چار پاد ءُ دَست بوت ءُ گْونڈۆیےءِ رئیٹءَ تَتکاں گۆں.

The post من هم تَتکاں گۆں appeared first on Balochistan Times.

کراچیءَ که ٹِسٹ کنگ بنت، ڈاکٹرِش گشیت که چُک تیلیسیمیا مێجرءِ نادراهے، بزاں ھۆن والا گونڈۆیے. مات ءُ پتءَ پورا آزمان سرا کپیت. ڈاکٹر سَلاه دئیَنت که گونڈلءَ ھۆن بجنێت.

مات ءُ پتانی دل انگه نمَنّیت، دئوا درمان کنان بنت، بلے فهدءِ تبیئت هراب‌تِر بوّان کنت، نوں ھۆنے در گێجنت. مات ءُ پتانی چَمّانی دێما نُنّک اێر اِنت ءُ هۆن لَگّتگ، چۆنێں مهشرے.

تربتءَ که واتر بنت، اے سلسله گۆن بیت، برے ماہءِ سرا، برے هپتگ ءُ دو ھپتگءِ سرا ھۆنءِ لگّگ بندات بیت. بلے اینچو هۆن چه کجا کارئے؟ وھد گْوزان بیت. سیاد ءُ وارس، ھمساهگ ءُ سنگت، دُرس دم بران کننت، یک رۆچی کارے نه‌اِنت، پورهێں زندگیءِ گپّ اِنت. فهدءِ مات ءُ پت برے یکّےءِ وازمندگ بنت. 

2019ءَ راشد ھۆنءِ شۆهازءَ برے درے ٹُکّگا بیت ءُ یکّے گشیت‌ئےِ که: ”ارشادءَ چێا نگُشئے، آ هۆن در گێجیت، همے پئیمێں گْونڈۆانی واستا؟“ اے هئیران بنت، چێا که اے دابێں گپّے نه‌اِشکتگِش. اِشانی هئیال همے بیت که مردم مارا چه سرا چۆٹێنگءِ واستا اے گپّءَ جنَگا اَنت. اے رۆچءَ راشد بازێں مردمےءِ مِنّه‌وار بیت، بلے ھۆن نرسیت. فهدءِ ھالت هم سَکّ هراب بیت. راشد هما مردءِ گپءِ مُتابکءَ سێول هسپتالءَ رئوت ءُ ارشادءِ نامءَ گیپت. چمۆدا یکے تیلیسیمیا سنٹرءَ فون کنت. یکّے پرێجءَ پچ کنت ءُ هۆنے دنتِش. فهدءِ پت هئیران بیت، ءُ چه گَلءَ وانگ بیت. 

نوں هما اِنت هر وهدا که فهدءَ هۆنءِ زلورت بیت، مات ءُ پت تیلیسیمیا سنٹرءَ هال کننت. ءُ آ هۆن در گێجنت. 

تهنا فهد راشد نه‌اِنت، اے پئیمێں سَداں گْونڈۆ اَنت که همے نادراهیءِ آماچ اَنت. ءُ تیلیسیمیا سنٹر اِنت که اے درُستانی واستا انتزام کنت. 

دنیاءِ تها وھد وھدءِ سرا بازێں نادراھی‌یے پێدا بوتگ: پولیو، کُرونا، کئینسر ءُ دگه بازێں نادراھیانی سئوبءَ زندگی گْران بوتگ ءُ اِنسان تکانسُر. سرجمێں دنیاءِ مھلوک بےوس ءُ لاچار بوتگ‌اَنت. بلے کَم کَمّا اے نادراهیانی اِلاج هم در گێجگ بوتگ. 

دنیاءِ آبادی انوں ھشت اربءَ سَر‌ اِنت. اے ھشت اربءِ تها یک ءُ دو درسد تیلیسمیاءِ نادرا‌ه اِنت. پاکستانءِ تها یک لَکّ مردم تیلیسمیاءِ مَریز اِنت، سالے کِساس پنچ ھزار نادراه ودی بوّگا اِنت. جهانءِ اے دگه جاگهان ءُ پاکستانءِ مزنێں شهراں انتزام گێشتر اَنت. بلے بلۆچستانءَ، زندءِ ھِچ وڑێں آسراتی نێست، ءُ تیلیسمیاءِ نادراه چه پاکستانءِ اے دگه سوبهاں گێشتر اَنت (کِساس هَشت هزار اَنت). اِشانی تها کم‌ ءُ گێش پانزدہ‌ سد مردم مکرانءَ، ءُ چه شَش سدءَ گێش کێچءِ جهمنند اِنت. فهد چه همێشاں یَکّے. 

اِشانی زندگی تهنا همے چیزّءِ سرا اِنت که وهد وهدءِ سرا هۆن جنَگ ببنت. انسانءِ بدن انچێں نزامے که اگاں سئے چار ماهءِ سرا مردم هۆن بِکَشّیت، مردمءِ وتی بدنءِ تها هۆن ساپ‌تِر بیت. هۆن دئیۆکءَ هِچ رنگێں تاوان نرسیت، انگه شَرتِر بیت. کێچءِ اے تیلیسیمیا سنٹر مئے شُمئے امانَت اِنت. سنٹر وَ پچ اِنت، بلے اِشیءَ هۆن پکار اِنت. باید اِنت ما فهد پئیمێں زێبائێں چُکّاں درد ءُ دۆرانی تها یله مکنێں، آهانی همراه ببێں. اے کمّ ءُ گێش شش سَد مردم اَنت ءُ ماشما لَکّاں مردم اێں. 

The post فهد راشدءِ زندءِ سفر appeared first on Balochistan Times.

بلکێں کَسے گُشیت اهوالکاری گْرانێں کارے، بلے کجام کار گْران نه‌اِنت؟ آ کجام کار اِنت که اۆدا مردمءِ زمیر هم زِندگ بمانیت ءُ کار هم گْران مبیت؟ نبشته کنگ آسان اِنت؟ وانَگ ءُ وانێنگ؟ جێڑگ ءُ جُست کنگ؟ بلۆچے، یا انسانے بوّگ؟ درُست گْران اَنت، بلے من وتی اهوالکاریءِ اے سپر جت ءُ نوں من اے کارءَ یله دئیَگا آں.

کَس وتی واھگاں په وشّێں دلے گُٹگیر نکنت، بلے مردم وتا تسلّا دنت که ھؤ، اگاں تئی کار نه‌اِنت ءُ تؤئےِ نکنگا ئے وَ شر، بلے اگاں تئی کار اِنت ءُ گۆں تؤ نبوّگا اِنت، گُڑا هُشکێں ڈرامه چێا کنئے؟ زندگیءِ جندءَ ریٹائرمنٹ ھست، اھوالکاریءَ اۆں ببیت.

اے لھتێں سالءِ کار، تجربه ءُ سپر کتابے بنت ءُ کاینت. اے واستا نه که من مزنێں زھمے جَتگ، اے واستا که یکے وَ بلۆچیءَ اے پِڑءَ لھتێں نبشته گێش بیت، دومی، که آیۆکێں ورنا منی نابودیاں بگِندنت ءُ وتی کاراں شرتر کُت بکننت.

ریٹائرڈ جرنَلسٹےءِ بستارءَ منا اے گپّءِ وشی بوّگا اِنت که من بِلّ تُری کمو وھدءِ واستا اهوالکاری کُت، نێم‌بُندگ کُت، تُرس ءُ لَرز اَتاں، بلے همینچُکءَ که من کُت، دلءِ تبءَ کُت. همایانی سرا که اێراد گپت، په دل گپت. ھما جُست که کنگی اَتنت، مۆہ که رست، بے ریا ءُ روءَ کُتنت.

اے سپرءِ بازێں یاتے داں مرگءَ منی ھمراہ اِنت. باز برءَ گْرانێں ساهت اَتکگ‌اَنت ءُ رپتگ‌اَنت؛ فرمائشی ھالانی شنگ نکنگا سنگت ناراز بوتگ‌اَنت، سیاسی نابودیانی سرا گپ کنگا سیاد ءُ وارساں وتی رو تَهار کُتگ، دریائی سھدارانی سرا گپ کنگا ڈیزل مافیاءَ یکپارگی اُرش کُتگ ءُ ٹْرۆل کُتگ؛ فرشتھانی وَ گپ نبیت که آیانی کار ھمێش اِنت، بلے یک دردے داں دێرا ھمراہ بوتگ: بێگواه کنگ بوتگێں مردمانی کھۆلانی انٹریو کنگ، یا آیانی رؤانکاں رئوگ. ستَر جُھد بکنئے که من وَ اھوالکارے آں، منا بَس انٹریو شنگ کنگی اِنت، بَس وتی کار کنگی اِنت، بلے نبیت.

گَٹّی ڈۆرءَ کسانێں ورنایے آوار جنَگ بوتگ‌اَت. آئیءِ ناکۆءَ منا فؤن کت که: ”ما نوں دم بُرتگ، میر ءُ واجَکارانی داتگێں رۆچ کُٹتگ‌اَنت، بلے مئے گونڈۆ انگت نئیاتکگ. ما لۆٹێں تؤ تامُرے شنگ بکنئے“.  په من مزنێں چکاسے مدام ھمے بوتگ که من ھالے شنگ کُت وَ کناں، بلے من کجام بستارءَ اِشاں ریکارڈ بکناں؟ من نه سوشل ایکٹیوِسٹے آں، نه سیاستدانے.

من پسّؤ دات که ورناءِ مات یا گوھارےءَ بگُش، بلّے تامُرے جۆڑ کنت، من ھمائیءَ شنگ کناں (مردێن بێچارگ تُرسنت). گُشیت مات‌ئےِ گپ جَنگ نزانت. نوں چۆن کنئے؟ ”گُڑا من وت کایاں. ھر جُستے که کناں، آ بس ھمایانی پسّؤاں بدنت“. گُشیت شرّ. من شُتاں. کۆٹی‌یےءَ آئیءِ مات، بلُک ءُ ماتءِ برات نِشتگ‌اَنت. من وتی بویا کالر مائکءِ وائر تچک کُت ءُ مُبائلءَ جَت ءُ بچکے سۆج دات که انچۆ من ترا اشارہ دئیاں، کئیمرہءِ سُھرێں بٹنءَ بجن.

”جی ماتی! تئی نام کئے اِنت؟ تؤ چے کنگا ئے ءُ تئی کئے گار اِنت؟“ ماتیءِ ارس گُلگُل اَنت، تؤار پرُشگا اِنت، نُک ھُشک اِنت. گپّاں گیشّێنت کنگا نه‌اِنت. په من، منی اے جُست جُستے نبوت. من گُشئے ماتءِ آزگێں رێش واد پِر رێتکنت.

”من جنۆزامے آں. منی یکێں دانگ اے زالماں بُرت. مرچی پُرێں ماھے اِنت، نزاناں کُجا اِنت؟ من بۆد کناں، پدا مِراں که بارێں منی پُل زندگ اِنت یا… منی دپ کۆھےءَ سَکّ بات…“ ماتی ھیسکارگا اِنت ءُ کَشا، چه دریگءَ سرُک دئیۆکێں جنێانی پریاتاں آزمان سرا زُرتگ. لۆگءَ پورا آسے رۆک اِنت. بێوَسی اِنت. ءُ من؟ پورا ارسانی سؤداگِرے آں. من ھمے گرێوگ، همے ارس ءُ همے پِریاتاں بھا کناں. منا لائیک، کَمِنٹ ءُ شێئر رسیت. دومی نێمگا منا تُرسگا اِنت هم، که اے وڑێں تامُرانی شنگ کنگا من چه وتی سنگت ءُ سرکلءَ سِدان ءُ تھنا بوّان آں. دگه نێمگے چُک‌بَرانی تُرس. من که هۆش کت ته گونڈۆءِ ناکۆءَ، که منی کَشا نِشتگ‌اَت، وتی چادر شهاورتگ که من هم وتی اَرس ءُ لِمپاں پَهک بکناں.

چُشێں کسّه ءُ تامُرانی ریکارڈ کنگ نوں گۆن اَنت. برے کماشے ھیسکارگا اِنت، برے گوھارے ءُ برے ماتے. جاوید اِشاں ریکارڈ کنگا اِنت. بلے تؤرناک اَنت ھما ساھت که اۆدا نزانئے که دێمءِ مردم راست گُشگا اِنت یا درۆگ بندگا اِنت. باز براں مࢨسج کئیت که ”مئے مردمے آوار جَنگ بوتگ، ما پریس کانفرنس ءُ ویڈیو دئیگ نزانێں، تؤ بیا مارا انٹریو بکن“. بلے مردمانی جُست ءُ پدءَ که در کپئے، گِندئے آ وت دگه کارےءَ گۆن اَنت، ءُ وتی سوشل میڈیاءَ هم چُشێں ھالے نداتگِش که مئے مردمے برَگ بوتگ.

باز برءَ چۆ بوتگ که کھۆلاں وتی چُکانی بێگواهیءِ ھال وَ داتگ، تامُر ھم ریکارڈ کُتگ ءُ شنگ کُتگ، بلے پدا چُکانی آجۆئیءَ پد چَٹ ھامۆش بوتگ‌اَنت. یک رندے وٹساپءَ تؤاربندے آتک، زالبولے اَت. گُشی ماهےءَ بُرز اِنت مئے برات بێگواہ اِنت. ما دُرس گپتگ‌اَنت، آیاں گُشتگ ھچ مگُشێت، لھتێں رۆچءِ تھا شُمئے مردم یله کنگ بیت. بلے نوں آ هم ھچ کنگا نه‌اَنت. من گُشت گُڑا پریس کلبءَ برئوێت، پریس کانفرنسے بکنێت. گُشی مارا اۆدا نئیلنت. اے گپءَ منا گێشتر شکّی کُت که اگاں واجکار پریس کانفرنسءَ نئیشت کننت، گُڑا منی بستار چے اِنت که من برئواں ءُ انٹریو بکناں؟

لھتێں رۆچءَ پد، پدا ھالِش کُت که ما پِلاں رۆچءَ جاوید کمپلیکس داں جیونیءِ شھیدانی چارراہءَ رؤانکے کشێں. رؤانکءِ رۆچءَ من شُتاں. پانزدہ بیست زالبول گۆں زھگاں اۆشتوک اِنت. رؤانک نۆکی بندات بوّگی اَت ءُ سْیَه‌کانچێں سَرپ گاڑی‌یے گۆں گاٹ ءُ پَرێٹاں زالبولانی نیاما شُت. جنکےءَ منا تؤارا کت که: ”اے گُشیت رؤانکءَ مکشّێت، سئے رۆچءِ تھا شُمئے مردم کئیت.“ من جُست کت که ”اے واجکار کئے اِنت زانا؟ گُشی: ”مئے ناکۆزاتکے، میر … اشاں دێر اِنت گُشگا اَنت، بلے مئے برات انگت یله نبوتگ.“

چُشێں جاوراں من آن ءُ منی مُبائل، سیلفی‌اسٹیک ءُ مۆٹر سئیکل. نه منا پُشتے، نه اھوالکاری اِدارهے. پدا اے کھۆل، که گارێں چُکّ هم همێشانی اِنت ءُ برۆک ھم اشانی وتی اَنت.

چُشێں باز وئیل ءُ واکیات ھست که اۆدا من بێگواه کتگێں مردمانی ھاترا در اتکگاں، یا در آیَگ لۆٹِتگ، بلے من وتا گار کُتگ. من مارِتگ من تھنا آں.

لھتێں وھد اِنت که منا وتسرا بازێں کیمتی مشؤرہ رسگا اِنت. چِد ءُ پێسر بُهتام اَتنت که تؤ دێمءِ پارٹیءِ مردم ئے. زاھری گپے تؤ کَسےءِ پلّه‌مرزیءَ که کنگا نه‌ئے، آئیءِ گَل ءُ کارانی سرا تنکید کنگا ئے، آ وَ گُشیت. ءُ په ما، اھوالکاراں اے شگانے نه‌اِنت که کَسے بگُشیت تؤ دێمءِ پارٹیءِ مردم ئے، شِگانی گپّ اے بیت که کَسے بگُشیت ”اے مئے مردم اِنت“.

بُهتاماں رَند شَکّ اَتنت. دیواناں گُشگ بوت که واجکار آ دگراں دمانءَ بیھار دئینت، جاویدءَ کَس ھچ نکنت، ھر وھدا بچار نبشته کنگا اِنت، گُشگا اِنتِش. یک رندے پریس کلبءِ باسکےءَ ھم منا جُست کُت: ”جاوید، تؤ اشاں ٹُکّئے، اے ترا ھچ نگُشنت؟ مارا اِشاں زلیل کُتگ.“ واجهءِ جند سرکاری مُلازمے، ءُ مزنێں چئینلےءِ گوادرءِ نمائنده اِنت، ءُ پریس کلبءِ باسکے، ءُ 23 مارچ ءُ چاردہ اگستءِ رێلیاں درُستاں دێما اِنت، ءُ پدا شھرءِ ”هردل‌عزیزانی“ کاسه‌چٹّے ءُ انگه منا جُستا اِنت که ”ترا ھچ نکننت؟“

من دلءَ گُشت ترا وَ زلیل‌تِر کناتنت. تؤ اے اھوالکاری پِڑ رُزوا کُتگ. تؤ چاگردی، انسانی دُرسێں اخلاکیات پادمال کُتگ‌اَنت. منا پرچا تنگ بکننت؟ باز براں منا اے گپّ پمێشکا نتؤرتگ که اگاں یک مردمے په دل‌پھکی گۆں لێکهےءَ بندۆک اِنت ءُ په آئیءَ زروری اِنت که وتا چه من دور بداریت، گُڑا وتا دور بداریت. اگاں من انگت په زۆر نزّیکیءِ کۆشش کُت، گُڑا منی سرا آئیءِ شَک کنگ بَجا اِنت، پرچا که ساہ دۆستێں چیزّے ءُ چه ساہءَ گێش لێکه.

یک رندے منی کسترێں برات گُشیت که ما سپرےءَ بوتگێں، تئی تامُرے یکےءِ دێما گْوستگ. منا پجّائےِ نئیاورتگ، گُشتگ‌ئےِ: ”اے بلے سرکارءِ مردم اِنت.“ نوں سرکارءِ مردمے بیت یا سرمچارانی، اگاں چه من دور دارگ آئیءِ کارےءَ کئیت، وتی اِنانءَ بگیپت، وشێں گپّے. 

یک اێوکێں سپرے پریس کلب اَت. مُپتی سئیل ءُ سوادے اَت. ما کالام دێم په کمراٹءَ رئوگا اَتێں. بزاں، مئے ھمراهے مࢨدہءِ نادراهے. راہءَ سارتیءَ جت، بلڈپرێشرءَ گپت. مردءَ ڈرێوَر (پٹھان) چت ءُ دێما کت، زا ءُ بَدءَ لَگّت. ما مرد مئیاری کت. گُڑا منی سرا زھر گِپت که ”من گُشتگ تؤ سرمچارے ئے، بلے تؤ ھاک سرمچارے نه‌ئے.“ شَرّ بوت مَردءَ وت سابت کت که من سرمچارے نئیاں، وگن نه منی گپّ کَسءَ باور نکتگ‌اَت. ءُ یکّ وهدے اَتک که پریس‌کلبءِ گروپے گُشگا اَت که ”فشریزءِ مُلازماں مئے اۆٹ دُزّتگ‌اَنت ءُ پریس کلبءِ اۆٹاں داندلی‌اِش کُتگ.“

نوں، یک کیمتی مشئورهے منا اے رسَگا اِنت که: ”جاوید جان، وتی ھئیالءَ بدار.“ اشانی تھا لھتێں وَ په راستی منی دۆزواہ اِنت. آ که چۆ گُشنت، من زاناں که منی گَمِش پِر اِنت، بلے وهدے شپُکے، سِلّے، نشه بھا کنۆکے منا اے سۆجءَ دنت، من ھئیران باں که ردێں کار تؤ کنگا ئے. اگاں ترا مرچی ”دارے مان“ تؤ زی بلکێں رؤانکاں چه دُرساں پێسر بوتگئے ءُ پنجاپیانی دکان سۆتکگ‌اَنت. من چے کُتگ که منا وتسرا تُرسێنئے؟ 

یک رندے مئے پجارۆکے چُک‌بَراں بُرتگ‌اَت. باز رۆچءَ داشتگ‌اَتِش. انچۆ که یله‌اِش دات، مئے دلءَ اَت که رئوێں واجهءِ چارگا، بلے منی دگه پجارۆکےءَ گُشت، ما شُتگێں، گُشتگ‌ئےِ ”جاویدءَ بگُش، وتا سَمبال که اشانی دستءَ کَس مکپات. جاوید نگبھت ھچ نچاریت.“

اے ھال منا رست. ما پێسرا سھی اَتێں که واجه مردمءِ شپُکّیءِ کێسءَ گرگ بوتگ. ءُ اے مَرد هم منا مشئوره دئیَگا اِنت که وتا سمبال؟

منی مزنێں واھگے بوتگ که من په پی ایچ ڈیءَ یا جرنلزمءِ فێلۆشپےءَ ڈنّءَ، امریکه ءُ یورپءَ برئواں. چینءَ وَ سفارشی اسکالرشپ مُچ اِنت، بلے گۆں وتسرێں سۆجاں که ”جاوید تؤ ڈنّءَ برئو، اۆدا تؤ شرتر کار کُت کنئے“ منی دل چه وانَگا شُت. مرچاں من پی ایچ ڈیءِ واب اۆں نگِنداں، ءُ اے مشؤرہ دئیۆکانی تها گێشتر وڑے نه وڑےءَ دو نمبرێں کارےءَ بندۆک اَنت، ءُ گۆں واجکاراں نزّیک اَنت. من جێڑاں ڈنءَ که شمارا رئوگی اِنت، شمارا تَچگی اِنت که شما مشکوک اێت. من پرچا؟ چۆ هم نه‌انت که اے دُرسێں سۆج دئیۆکانی دامن پۆلنگ اِنت، بلے پاک اۆں نه‌اَنت. اے سۆجاں گِنداں، جێڑاں که بوت کنت اے مردم چیزےءَ سھی اَنت یا پرمایگ بوتگ‌اَنت که منا بتُرسێننت، بلے اے گپ که ”تؤ ڈنّءَ برؤ“ منا مرچاں سک تؤریت.

منا باز براں اے ھئیال اَتکگ که من گۆں وتی کاراں وتی کَش ءُ کرّءِ مردماں چه وت دل‌چِلّ کنگا آں. لھتێں رۆچ پێسر ھمے جُست منا چندن ساچءَ اۆں کُت که تؤ درسێں مردماں ناراز کنگا نه‌ئے؟ برے برے که ما لبزانکی، چاگردی ءُ سیاسی دیوانےءَ رئوێں، سنگت جُست کننت که پلاں مردم که انّوں گۆں تؤ دُچار کپت ءُ ڈرامائی کندگے جت‌ئےِ، دلءَ تئی سرا سک زھر اِنت. بگندئے زھر ببنت، بلے پدا جێڑاں که آ هم ھمے چاگردءِ بھر اَنت، ھمدا رُستگ‌اَنت. ھمے جاورانی جتگێن اَنت. بلکێں وتی وھدا چه من هم مسترێں، شرّێں بانداتےءِ واھگدار بوتگ‌اَنت. مرچی رۆزگار، زر، گرانٹ ءُ دگه مجبوریانی سئوبءَ لاچار اَنت، بلے بلکێں بێچارگ منی نبشتانک ءُ ریکارڈ کُتگێں تامُرانی تها وتا بگندنت ءُ گَل ببنت که کسّے وَ ھست که چۆ جێڑگا اِنت، کَسے وَ هست که چۆ گُشگا اِنت. برے برے چۆ ھم جێڑاں که اے مردم که مرچی په سرکارءَ کارءَ اَنت، اے اۆں دلءِ تها اَجالت بوت کننت که ما چۆنێں گپچلےءَ کپتگێں. اے وَ ھما اَنت که مااِش زانێں. بارێں دگه کئے کئے اِنت که دێما پارسا ءُ ڈڈێں بلۆچ اَنت، آ وَ گنتر پشل ببنت.  من پئیگمبرے نئیاں که منا په یک کارےءَ چه بُرزا دێم دئیگ بوتگ. گۆں من که اهوالکاری نبوّگا اِنت، گُڑا نبیت. پێسرا من جرنلسٹے بوتگاں، نوں ریٹائرڈ جرنلسٹے آں.

The post ریٹائرڈ جرنَلسٹ appeared first on Balochistan Times.

مئے بازارءَ کُنَر باز اِنت، بلے پێسرا انگه گێشتر بوتگ. وڑ وڑێں کُنَر؛ بےساھگێں کُنَر، بےبورّ ءُ بَرێں کُنَر؛ دْراجێں کُنَر، بےگَڈَّگێں کُنَر؛ ءُ کِرمی‌ئێں کُنر؛ ناکۆ کمالانءِ پَلّءِ تْرُپشێں کُنر.

ناکۆءَ مُدام جاک اَت: ”شُمئے گْونڈۆ شئیتان اَنت. کُنَر نئیلنت، اَمبُڑی نئیلنت. زبَگێں کُنگۆءِ ورَگ بوته؟“ ناکۆ کماشے اَت، جاک ءُ سلوات‌ئےِ آدت کتگ‌اَت. ءُ ما گْونڈۆ اَتێں، شئیتانی چۆں مَکُتێں!

برے برے جێڑاں مئے لۆگ سکّێں ھرابێں جاگھےءَ اَنت، رۆڑءِ کَشا. ساریءَ شَرّ اَت، نوں مێتگ گُشئے شَھرے جۆڑ بوتگ. انچۆ که رۆچ در کئیت، گاڑیانی آواز، شۆر ءُ شار بازارءَ سرا زورنت تاں رۆچ اێر برؤت.

مئے لۆگءِ کَشا، رۆڑءِ آ دستا کُنَرے بوتگ. کمّو یات اِنت، مئے کَسانیءَ اشیءَ بورّ کتگ، بلے منا یات نکنت اشیءَ کُنری دانَگے ھم پِر بوتگ. ما مدام اشیءَ دْرنگُل بوتگێں. ما که ٹَپّاں‌پاپلی لئیب کتگ، گڑا من ٹپّگا گێشتر ھمِدا اتکگاں. برے برے که چه کؤرءَ آیگا بوتگێں، ھمێشیءِ ساھگءَ دَمے بالا کتگ. مدرسه ھمِدا کَشا بوتگ. دانکه مُلّا نئیاتکگ، ما ھمێشیءِ چێرا ٹێری لئیب کتگ.

سُھبءَ اِدا ھچ وڑا آیگ نبوتگ، ھرتالے چیزّےءِ سر په در. سُھبءَ اے شێراءِ گئیراج بوتگ. ما په شێراءَ هچبر کۆٹی‌یے یا کاپرے ندیست. ھرکَسءَ که گاڑی گِریس کنگی بوت، ھمِدا کُنَرءِ چێرا آورت‌ئےِ. سُھبءَ اے کُنر شێراءِ گئیراج اَت ءُ بێگاہءَ مئے لئیبجاہ. 

شێرا چۆناها وَ مئے ھمساھگ بوتگ، بلے لَڈّ ءُ لۆگ وتی جَنءِ مێتگءَ بوتگ، هسپتالءِ بازارءَ، کامرانءِ لۆگءِ پُشتا. شێرا ھمۆدا وتی جَنءِ لۆگءَ بوتگ.

وھد گْوزاں بوت. من مستر بوتاں، پِتءَ منا شَھرءَ وانگا دێم دات. چُٹیاں که اتکاں، سما بوت مێتگ منا پجّاه آرَگا نه‌اِنت، پورا ما درامد اێں. برے برے نعیمءِ دکّانءِ پُشتا اتک ءُ نِشتاں. رۆڑءِ آ دستءِ همے کُنَر که دیست، گڑا منی ءُ مێتگءِ سیادیءَ پدا جاه جت. شێرا تاں بێگاہءَ کارا اَت. مدام کَند ءُ بچکندءِ تها اَت. اِزمکارے اَت. چینچو هندوستانی ازمکارءِ گێگان‌ئےِ گِپتنت. یک رۆچے من جُست کُت: ”تؤ مرچاں تاں دێرا کار کنئے، پرچا؟“

”زَرّءِ بستار چِلّے، دانءِ نهاد سَرءَ ٹِلّے. اتکگ مرچاں بجلیءِ بِلّے، مردم کار مکنت، گڑا کِیلّے. انچۆ نه‌اِنت، راج؟ بدئے سابونے وائے، ماسٹر بَسۆٹ ترا بگیپت.“ ما درستاں بس کندِت. شێرا کمالءِ اِزمکارے اَت. پُرسءِ سرا مردم‌ئےِ کندێنتگ‌اَنت، مارا کِلّیت!. 

نعیمءِ دکانءِ پُشتا شێراءَ که وتی سئیکل چالو کُت، دوتّاں بازار سرا زُرت. ”ماسٹر بَسۆٹءِ مگِسکاں کُشگا آں.“ درُستانی ٹهک آزمانءَ شُتنت. شێرا دێم په چگۆگیءِ کَهنءَ، جانءِ شۆدگا راه گِپت.

وھد ءُ اُمر نجَلّنت. من شالءَ اَتاں، پئیسبُکءَ شێراءِ مَرگءِ ھال دیست. چُٹیاں که اتکاں، ھمُک بێگاہ رۆڑءِ آ دستا نعیمءِ دکّانءِ پُشتا نِشتاں. من مدام کُنَر دیست، شێراءِ تْرانَگءَ کپتاں. ”راج! شێرا چۆں مُرت؟ ترا یات اِنت، شێراءَ وتی بچَکّے سک جَت؟ کارے انچۆ که هلاس کت، سیدا چگۆگیءَ شُت، گندئے؟ شێرا ازمکارے اَت.“ من، راج، شھزاد ءُ دگه بچک که نِشتێں، شێراءِ کسّه الّم بوت.

نوں شێراءِ مَرگءَ دێر اِنت. شێراءِ نامءَ ھم کَس نگیپت. من چُٹیاں مێتگءَ اتکگاں، گِنداں مئے لۆگءِ کشا، رۆڑءِ آ دستا بِڈُوءَ سروێسے پچ کتگ، سئیکل ءُ گاڑی شۆدیت. پُلّ‌آبادی بچَکّےءَ آٹۆزے پچ کتگ. استاد رفیقءِ گئیراج انگه ھست‌اِنت. نعیمءِ دکّانءِ پُشتا کْوھاڑی مردَکّءِ گئیراج ھم ھست‌اِنت. نۆکێں کاپَرے جۆڑ بوتگ، بلے من مرچی ھئیال کُت، مئے لۆگءِ کشا، رۆڑءِ آ دستا کُنَر نێست. ءُ دێر اِنت من شێرا شمُشتگ. من مرچی ھم شێراءِ تْرانَگءَ نکپتگ‌اَتاں، اگاں من ماسٹر بسۆٹ مدیستێں.

شێرا نوں نێست‌اِنت. آ کُنَرِش هم گُڈّتگ. باندا ماسٹر بسۆٹ ھم نبیت؟ چۆن بیت؟ پمێشکا مرچی من دل کتگ که شێراءِ کسّهءَ نبشته کناں، که شێرا گیر آرگ ببیت، بلے ھما اِنت نِشتگ ءُ جێڑگا آں که کسّهءَ بندات چۆں بکناں؟ سۆچ‌ئےِ، گۆں من نبیت. 

من بس وتی لۆگءِ کَشءِ، رۆڑءِ آ دستءِ همے جاگهءِ نامءَ ”شێراءِ کُنَر“ کناں. اے نام وت کَسّهے.

The post شێراءِ کُنَر appeared first on Balochistan Times.

کراچی تربت ءُ کراچی کوئٹهءِ رۆڈ که سرکارءَ ’بلۆچستانءَرا دێمرئوی دئیگ‘ءِ نامءِ سرا جۆڑ کتگ‌اَنت، ھُشکێں ژیمب ءُ گَر اَنت، جاگه جاگھے کۆه بُرّگ ءُ راه کنگ بوتگ‌اَنت. اے راه پێسرا گژدولێں کَچّا اَتنت ءُ منزلءَ سر بوگا پد هپتگ ھپتگےءَ مردمءِ ژندی ءُ پُشتءِ درد نشُت، گاڑیءِ گڑنگ گڑانگءِ تئوار چه گۆشاں در نئیاتک. بلے آ وهدی سالانی سرا اینچو مردم‌اِش نکُشت. اے نۆکێں رۆڈاں هر رۆچ بچار وئیلے بوتگ ءُ نازاکێں سَر بێران بوتگ‌اَنت. اے زمانگءَ که دُنیاءِ تها دانائی ساچَگ بوّگا اِنت (آرٹیفیشل اینٹیلیجنس)، مارا انگه رۆڈے په نامءَ نێست. 

اے رۆڈ که سرکارءَ مارا داتگ‌اَنت، کزدن همے پئیم جۆڑ کنگ بوتگ‌اَنت. یک چار گامی سیاهُکێں لکیرے، زۆر بجنت پْراهیءَ دو گاڑیءِ پُرّ اِنت. همے لکیرُک نێم اِنت. نێمے رئوگءِ، نێمے آهگءِ. ھمے یکێں نێم‌لئینءَ کنٹینر، ٹئینکر، ٹِکٹر، ٹْرک، ده‌ویلر، کۆچ، کسانێں گاڑی، ھرگاڑی، مۆٹرسئیکل درُستاں گْوزگی اِنت.

پدا وهد وهدءِ سرا اِشانی ”مُرمّت“ کنگ بیت ءُ بلۆچستانءِ شهدَگّ اَپ‌گرێڈ کنگ بنت. ٹێکه لَگّیت. دنیا جهانءِ زَر خرچ کنگ بنت. چار بالٹی ڈامبرئےِ سرا رێچنت که ما رۆڈ پَکّا کتگ‌اَنت. پدا ھئورُکے کئیت، ڈامبراں شۆدیت ءُ رۆڈءِ ڈَلاں انچۆ ڈَنّءَ کنت گُشئے سالی گُژنگےءِ پھلونک اَنت. انچێں کَنڈ جۆڑ بیت که کَسانێں گاڑی چۆ بۆلءَ چِدا سِٹّیت ءُ اۆدا کپیت. اگاں گاڑیءِ ڈرێور په کَترهےءَ هم نادلگۆش بوت، بزاں مرگءَ وتی دست ھِنی کتنت.

چشێں مزنێں راهاں ٹریفکءِ مُهکمێں رهبندے داریت، انچۆ که پنجابءَ اِنت. اۆدءِ مۆٹروے یک گاڑی‌یےءِ پُرّ نه‌اِنت، اۆدءِ باریءَ زاننت که چۆں کنگ ببیت که مهلوک سهولت ببیت. پنجابءَ رئوئے ترا باوَر نکنت که پاکستان اِنت، پورا ڈَنّی مُلکے. سرکارءَ مزانتێں شَرّێں کار چۆں کننت، وَ پنجابءِ باریءَ هم نَزانتگ‌اَت‌ئےِ. اۆدا راه شَرّ اَنت، نزام شَرّ اِنت. اۆدا رۆڈانی وئیلاں اینچو مردم بێران نبیت (شَرّێں گپّے)، بلے مئے رۆڈاں ھر رۆچ وئیلے بیت. کھۆلانی کھۆل مرنت. لھتێں رۆچءَ مهلوک کوکار ءُ واهی کنت، کَمّے کُهت ءُ ارمان بیت، ءُپدا مردم بێهال بنت، ءُ زندگ مانَگءِ هاترا ھمرۆچی دزگٹیاں گلائێش بنت، داں پدا اناگتێں مزنێں وئیلے بیت ءُ مردم پدا جاه جننت. ءُ پدا دل‌یَکیمّ بنت ءُ اێرمۆش بنت. 

اے وئیلانی سئوب ھرکسی کِرّا دگرے: یکے گشیت ڈرێور واب کپتگ، دگرے گشیت نِشه بوتگ، دگرے گشیت ادا جِنّے ھست، وتا کُه‌پاچنے کنت ءُ گاڑیانی دێما دئور کنت پمێشکا ڈرێور بےکابو بنت. همینچو دپ، همینچو گپ. بلے مُلکءِ زمه‌داراں مۆرے گۆشءَ نئوارت، هِچّ سهی نه‌اَنت. هالانکه اے رۆڈاں شَرّ کت کننت. بلے اے دراهێں پروجیکٹ زۆرگیرءِ دست ءُ دێمیانی لاپ اَنت. ءُ مهلوک مرگءِ دپءَ اِنت. ھمے زوتاں بلۆچستانءِ سروزیر سرفراز بُگٹیءَ جار جت که سرکار اێئر اِمبۆلنس دنت، ته بازێں یله‌دلےءِ دپءَ آلکۆ بُرّت. اے بزّگاں نزانت که اے سهولت په ھمکءَ نه‌اِنت. اێئر امبۆلِنس وابی وشکندے، په مهلوکءَ پێناڈۆلے اۆں نێست، اگاں ھست، گڑا دو نمبرے. 

پدا مُلکے وار ببیت ءُ مردم اے هالءَ ببنت، انگه گپّے. مئے مُلک دئولتءَ پُرّ اِنت. مئے مڈّیانی سرا وتی شھر ءُ مێتگ‌اِش آباد ءُ ملگزار کتگ‌اَنت، وتی زندگی‌اِش آسودگ کتگ. انگه ما که جُست کنێں که چۆ چێا بوّگا اِنت؟ جئواب مئے کُشگ اِنت، که شما وتَن‌دْرۆھی کنگا اێت، دھشتگرد اێت. ما رۆچ په رۆچ وارتِر ءُ بزگ‌تر بوّان اێں ءُ آ رۆچ په رۆچ سێرتر ءُ آبادتر بوان اَنت. مارا دێمرئویءِ نامءِ سرا هم هما چیزّاں هما پئیما دئیَنت که ما گێشءَ گێش بمِرێن ءُ اے زمین آهانی ببیت، گۆں دئولتاں. 

چۆ که تئی زمین سێر اِنت ءُ هاکِمءَ کبزه کتگ، زمین زۆرگِپت اِنت. زۆرگیرءِ کار زۆراکی اِنت ءُ زۆراکیانی مکسد اِش اِنت که ترا هر پئیما ءُ چه هر نێمگا مرَگءِ دپءَ بدنت. زۆراکیءِ سرجمێں نزامے جۆڑئےِ کتگ. انچێں نزامے که تَک ءُ پهنات‌ئےِ باز اَنت، هر رنگێں زۆراکی کنت؛ دودمانی زۆراکی، نپسیاتی زۆراکی، مالی زۆراکی، تالیم ءُ سِهَتءِ نزامءَرا نَمِر ءُ نَزند کنگءِ زۆراکی، ترا چه تئی زبان ءُ ربێدگاں دور ءُ درامد کنگءِ زۆراکی… مَرگءِ انچێں سئوَب سازیت که ترا سما هم نبیت که اے مَرگ همے زۆرگیرءَ آورتگ، تئو گُشئے بَهت ءُ نسیب اِنت یا مئے وتی نزۆری ءُ لاپرواهی، بلے چُش نه‌اِنت. بُن‌سئوَب ریاستءِ سیاسی نِزام ءُ هَک‌جنیانی دْرِچ اَنت. تئی سرا انچێں نئوبت کاریت که ھر رنگءَ بمرئے. ترا شیرکنێں زھر وارێنیت. زهر کم کمءَ تئی جانءِ رگ ءُ بنداں اێر کپان بنت. مَکّارے. ترا مُسلمانێں برات کنت ءُ پدا ترا مزھبءِ نامءِ سرا گُلام کنت. دستءَ تئی کۆپگءِ سرا اێر کنت ءُ گۆں مھرے ترا ھلوَه وارێنیت، ءُ تئو نمارئے هم که اے ھلوَھاں زھر مان. 

ترا هر نێمگا گۆں جێڑھاں انچۆ مان گیشێنیت که تئو گێشء وت نبئے ءُ پرائیءَ نکپئے، بَس وتی زند ءُ جندءِ گر ءُ دارءَ سر ءُ لێنڈ بئے. همے نابرابری، زُلم ءُ جبرءِ نزامءَرا ناروےءِ دانِشوَر جۆھَن گالتونگءَ مُنَزّمێں زۆراکی (structural violence)ءِ نام داتگ. گالتونگ جهانءَ اَمنءِ جُهدکارے بوتگ. آئیءَ اَمنءِ کِسم که گیشّێنتگ‌اَنت، آهانی تها گُشیت که دنیاءَ مُسبت یا اِنساپێں اَمنءِ دێما مسترێں رکاوٹ همے اِسٹْرَکچرل وائلنس اِنت که هاکم زێردستێں مردمءَ بے کارچءَ هلار کنت. انچۆ کُشیت که هِچ کُشۆکێں سِلاه کارمرز نکنت. زۆراکیءِ انچێں سرجمێں نزامے ٹهێنیت که هر چیزّ، هر ادارهءِ منزل ءُ مکسد مَرگءِ آرگ اِنت. مالی سورتءَ کُشیت، سیاسی سورتءَ کُشیت، جان‌سلامتیءِ کرَپٹێں نزامءِ سرا کُشیت، چه دراهێں بنیادی هَکّاں زبھر کنت ءُ کُشیت. رۆڈانی اے وئیل که مئے مردماں کُشگا اَنت، هادسه نه‌اَنت، ریاستی نِزامءِ هَتیار اَنت. 

وئیل هما اِنت که برے برے، اناگتءَ، بے گَت ءُ گُمانءَ بیت. مردم که نێم‌شَلۆنگێں رۆڈ، نێم‌بُندگێں کار ءُ نَکلی درمانانی سئوَبءَ مِرنت، گڑا اے وئیل ءُ هادسه گُشگ نبنت، اے دینّاں‌داسی مردمانی کُشگ اِنت، مُنزّمێں زۆراکیءِ آسر اَنت.

گپ سد ءُ بُن یک: دانکه ما زۆرگیرءِ پندلاں نمارێن ءُ اے مَرگاں وتی بَهت ءُ نسیب سرپد بێں، دانکه ما ریاستی مُلازمێں سیاستداناں (پارلیمان‌پرستاں) وتی سرۆک ءُ دردءِ درمان سرپد بێں، تاں هما وھدا مئے هر پُشت ءُ هر مردم ھمے پئیما مرگءِ آماچ بوان بیت، ءُ زۆرگیرءِ دلءِ واھگ پورا بوّان بنت. په زۆرگیرءَ زندءِ راه پچ‌تِر بوان بنت ءُ په ما مرگءِ راه گێشتر بوان بنت.

The post شَهر تا مَرگ هائی‌وے appeared first on Balochistan Times.

بیستمی رۆچءَ گۆں رۆباءَ دپ کپت. دو رۆچءَ رۆباءِ مھماں بوت. بازێں لبجگےءَ پد زانت‌ئےِ که رۆبا هم ھمے ٹۆلیءِ سنگتے. رۆبائےِ رازدار کت. اے دگه رۆچءَ رۆباءَ گُرک زُرت ءُ پارٹیءِ سرۆک (تۆلگ)ءِ شُت. تۆلگءِ وتی زمّه‌داری اِش اَت که مگربءَ پد وت ءُ ھۆنڈءِ اے دگه سجّهێں جانو هۆریگا بکلونزنت ءُ لجوزءَ وابءَ مئیلنت. تۆلگءَ پارٹیءِ رھبند گیشّێنتگ‌اَتنت. چۆ که اے چێرێں کارے، پمێشکا پارٹیءِ رازانی اَمانتداریءِ هَلف ءُ سئوگندءَ رَند گُرک ھۆنڈےءَ دێم دئیَگ بوت. اے هۆنڈءَ پنچ دگه جانور هست‌اَت. اِشانی زمّه‌داری لجوزءِ نِزۆریانی در گێجگ اَت ءُ دگه کارے اِش اَت که ھپتگے یکّ رندے جنگلءِ زِرباری نێمگءِ کؤرجۆءَ برئونت. اۆدا هر جانورے که آپا کئیت، گۆں آئیءَ نَزّیکی بکننت ءُ گپّ گپّا لجوزءِ زۆراکیانی بابتا آیاں سرپدی بدئینت. 

ماهے یکّ رندے تۆلگءِ گْورا (چێرێں گارےءَ) پارٹیءِ میٹنگ بوت. گُرک، پُلنگ، پیشّی، رۆبا، کُچکّ ءُ مزار نِشتنت  ءُ ماهءِ دراهێں کارانی سرا چمشانکِش دات، دێمتری کارانی بهسِش کت.  

وھد گْوزاں بوت، گُرک ءُ همراه وتی کاراں مُشکول اَتنت. گْوربامےءَ گُرک که چه وابءَ پاد اَتک، دیست‌ئےِ پُلنگ گار اِنت. آ دگه جانورئےِ پاد کتنت. دراهێں جنگلِش پیشّ پیشّ کت، پُلنگ گِندگ نبیت. واپس ھۆنڈءَ رئوَگا اَتنت، گِندنت تۆلگ نِشتگ. اِشان کماش ھال دات، کَماشءَ گُشت پُلنگ من چه جنگلءَ در کُتگ. سئوَب؟ سؤگندئےِ پْرۆشتگ، اسولانی هلاپ‌وَرزی‌ئےِ کتگ. دگه کَمّے وھد گْوست ءُ مزار چه ھۆنڈءَ گار بوت. همے یکّێں جُرمءَ. گُرک نوں زانَگا اَت که تۆلگ ٹَگّی کنگا اِنت. تۆلگءِ تُرس اِش اِنت که یکّے منی لیڈریءَ بارت، پمێشکا یکّ یکّءَ سجّهێناں در کنان اِنت. دگه لهتێں رۆچءَ پد پیشّی گار بوت، پدا رۆبا. گُرک اے دوئێنانی گاریءَ سهی هم نبوت. کُچکّءَ اے ھۆنڈ یله دات ءُ تۆلگءِ ھۆنڈءَ شُت ءُ نِشت گۆں. اِدا تهنا گُرک پَشت کپت. 

ماھے کپّےءَ پد گُرک پدا ھالےءَ گِپت. لجوزءِ ھلاپءَ جنگلءَ دگه پارٹی‌یے جۆڑ بوتگ، نام اِنت‌ئےِ ”جنگل مئیگ اِنت“. 

گُرک نوں دێر اِنت چه ھۆنڈءَ دَر اَتکگ. کۆهےءِ ٹُلّءَ نِشتگ، جێڑگا اِنت که ”جنگل مئیگ اِنت“ءِ آسر ”جنگل جُنز“ءِ وڑا بیت یا نه؟

The post جنگلءِ آجۆئی appeared first on Balochistan Times.

کالوءَ مێتگءِ دَمک گْواز کُتنت ءُ لۆگاں سَر کشّان بوت. گۆش‌ئےِ مِکّ کُتگ‌اَتنت، پۆنزئِے زمینءَ لتاران کُت ءُ بۆ چنان بوت.

مێتگ که ھامۆش اَت، کالوءَ دێم پَلّانی نێمگا دات. گۆں پَلّاں مزاربندءِ مردمانی دۆستی اَجب اَت؛ پَلّ په نێزگاراں رِزکے اَت، ءُ په سێرێناں شان ءُ شرَپے. واجهاں چه پَلّاں ھچ کَٹّے درکار نه‌اَت، بلے انگه، په پَلّانی تهنا آباد کنگا دو دو دھکانِش داشتگ‌اَت. پلّانی ڈَنگَر ءُ کُنٹگِش مُدام نۆک کُتنت که پَسے ڈگاراں مجنت. بلے نوں پلّانی گِرزدپی پچ اَتنت ءُ ھُدائی یله اَتنت. کالوءَ پَلّ پیش پیش کُتنت ءُ مێتگءَ واتر بوت.

چۆ ھم نه‌اِنت که کالو تھنا دلوارگ اَت. شروءَ کالوءَ وتی آزادیءِ مزا ھم شرّیءَ گِپت، ورگا تماشه‌ئےِ کُت. لۆگ ءُ بۆرچی پچ اَتنت، کالوءَ ورگ مُچ اَت. مردمی ”کُچیکّ‌ک‌ک‌ک!“ءِ، تاچێنگءِ، ڈۆک جنگءِ، ءُ تیراں ٹُنگ ٹُنگ بوّگءِ تُرس‌ئےِ نێست‌اَت. بلے نوں که کالوءِ تهنائیءَ لهتێں هپتگ گْوستگ‌اَت، مێتگءِ پَشت کپتگێں ورگ ھلاس بوتگ‌اَتنت، پلّانی بَجِن ءُ جۆ ھُشک تَرّتگ‌اَتنت، ٹانکی بےآپ اَتنت، کالو شُد ءُ تُنّءَ جت. گۆش‌ئِے جھل کپتنت.

کالو اے کسانُکێں مێتگءِ یکّێں کُچک اِنت که رکّتگ، اندگه دْرُست ھَشت نمبراں ٹُنگ ٹُنگ کتگ‌اَتنت، یا کُنٹگ وارێنگ بوتگ‌اَتنت، یا ناھاں گۆلی مان کنگ ءُ کُشگ بوتگ‌اَتنت. کالوءَ وتی چمّ رھمکءِ چَرکیءَ تْراکێنتگ‌اَنت. گُلّوئیءَ بگر تاں انّوں، کالوءِ لۆگ رھمکءِ لۆگءِ گلام‌چۆٹءِ ساھگ بوتگ. لۆگءَ ورگا ھرچی که سر اَتک، کالوءِ بھر اَت. کالو پمێشکا چه رھمکءِ لۆگءَ دگه جاگھے نشُت که رھمکءِ لۆگءَ کسّءَ سنگ نجت، ءُ نئے که پرشته ءُ ملائکتانی ھاترا کَسےءَ کالو گَلّێنت. بلے چۆ که رھمک ءُ جنءَ چه کِٹگاں بژّت، ھچبر آئیءِ نزّیکّءَ نئیاتکنت ءُ مُدام ورگِش یکّ کِرّے، دیوالی بُنےءَ رێتکنت، ءُ کالو ھما دمانءَ تچان بوت ءُ شُت.

کالوءَ، بدلءَ، رھمکءِ لۆگءِ پاسپانی کُت. کالوءَ تۆلگ ءُ رۆبا مُرگانی ورگا نئیشتنت. اگں شپاں خترھے مھسوس‌ئےِ بوت، چانگِت‌ئےِ. آ شَپی که کالوءَ درامَدێں بۆیے بوت، چانگِت‌ئےِ، بلے تیرانی تئوارءَ دلتْرک کُت ءُ تاچێنت. رندا که مردماں وتی مال ءُ دلوَت زُرتنت ءُ چدا تَتکنت، کالو اگں آھانی پُشتا بکپتێں، مرچی تھنا نه‌اَت، بلے تیراں تُرسێنتگ‌اَت.

اے دومی رند اَت که کالوءَ تیرانی تئوار اِشکُتگ‌اَت. ائولی رند ھما رۆچ اَت که کالو ءُ مات رھمکءِ لۆگءِ دمکءَ اَتنت. کالو گَٹرءِ تھا اَت ءُ انچۆ که مات‌ئےِ ساھگءَ شَھار گپت، کْوھنێں بی ایس او واله ءُ نۆک مُلّا بوتگێں ھاجی مھمدءَ، که کُچک‌کُشیءَ ھم نام کپتگ‌اَت، چرّھی آس دات ءُ کالوءِ مات ٹُنگ ٹُنگ بوت.

بلے نوں کالوءَ چه ھاجیءَ نه، بے ھاجیءَ تُرسگا اَت.

مێتگءِ لڈّگءِ دومی رۆچءَ کالوءَ بۆ گِران کُت ءُ ھما راہ گِپت که مێتگءِ مردم شُتگ‌اَتنت. بلے همۆدا که پجّارۆکێں بۆ گار ءُ درامدێں بۆ شرو بوتنت، چمۆدا بێرہ‌ئےِ کُت. نوں کالو نه شُت کنت، نه مێتگءَ نِشت کنت. بلے کالوءَ چم انگه راھاں کُتگ‌اَتنت. یک شپے کالوءَ دیست که دورءَ چیزے زاھر اِنت. تچان تچانا شُت. په گَلے چانگت‌ئےِ. نزّیکءَ که رسِت، دیست‌ئےِ پلاسٹکے گْواتءَ گۆن اِنت.

کالوءَ ھر شپ، ھر رۆچ دَمک ءُ راہ گْواز کُتنت، ھولّاسِت، چانگِت، بلے ھچ. یک شپے آئیءَ وتا سَڑکءِ لمبءَ دئور دات، وتا لاشے کُت‌ئےِ. جێڑِت‌ئےِ که کَسے نہ کَسے وَہ کئیت، منا چَگلے جنت، منا چاریت، یا منا ”کُچیکّ“یے کنت.

لھتێں رۆچءَ رند سپاھی که په پکّا کنگا پدا اَتکنت، سڑکءِ سرا وتی گاڑِی‌اِش داشتنت، چه گاڑیاں اێر آتکنت، وتی پۆنزِش بَست ءُ مێتگِش چارت.

The post گُڈّء مردم appeared first on Balochistan Times.

(نۆٹ: سَبریه کَریم جنوبی کُردستانءِ شهر سُلئیمانیهءَ 1950ءَ پێدا بوتگ. سَبریهءِ 17 سالی بَچّ ارَم 1988ءَ گرَگ بیت، بێگواه کنگ بیت، رندا پاهۆ دئیَگ بیت. سَبریهءَ اے کِسّه وت آورتگ، اَمیره محمدءَ نبشته کتگ ءُ ’کُرد جنێنانی کِسّه‘ نامێں انگرێزی کتابےءَ هئوار اِنت… بلۆچستانءَ اے پئیمێں کسّه سَکّ باز اِنت. اگں چُشێں مردمے زانئے، آئیءِ کِسّهءَ اَلّمءَ نبشته کن ءُ په ما دێم دئے. ب ٹ)

1988ءَ سَدّام رجیمءَ کرفیو جتگ‌اَت. همے کرفیوءِ وهدا منی چُکّش گِپت. منی چُکّ چێرُکائی گۆں رجیمءِ مخالفاں کارءَ اَت، پمێشا گِرگ بوت. نَزاناں چۆنیا هال‌ئےِ دَر اَتکگ‌اَت. من نَزانت منی چُکّ سَدّامءِ کجام ٹارچرسیلءَ بند اِنت، یا بارێں نوں زندگ اِنت یا کُشتگِش. ما شهر په شهر تچگا اَتێں، که بلکێں جاگهے نه جاگهے هالے رسیت. 

رَندیءَ مارا هالءَ گِپت که بَغدادءَ اِنت، جنرَل جێلءَ. زاهر اِنت، شَرّیءِ سرا جتگ ءُ نوں اۆدا راهِش داتگ. هر رندا که من اَرَمءِ چارَگا شُتاں، من آئیءِ سنگت هم چارِتنت، همدا بند اَتنت گۆں. من آهانی کاگد ءُ نمدی هم بُرت ءُ آورتنت. من جنرَل جێلءَ بندێں سیاسی کئیدیانی جنێنێں کَرّاچ بوتاں. 

رَندا منا هالءَ گِپت که منی چُکّءِ جاسوسی کئیا کتگ، بلے من گۆں وتی چُکّءَ کئول کتگ که من اے مردمءِ لۆگءِ مردماں هال ندئیاں که شمئے چُکّءَ منی چُکّ مَرگءِ دپا داتگ. منی چُکّءَ هم منا زُبان دات که لَٹّ ءُ کُٹّانی تها کَسّی نامءَ ندنت. ما تُرسےءَ اتێں که اگں نامے چه مئے زُبانءَ دَر اَتک، تنزیمءِ مردم جنجال بنت، بازێنے در په در بیت. 

من باز رندا وتی چُکّءِ چارَگا بغدادءَ شُتاں. نوں منی زندگی گۆں همے وداراں شِکل گِپتگ‌اَت. یک رۆچے یکّےءَ مئے لۆگءِ دروازَگ ٹُکّت. مئے مێتگءِ انچارج اَت. گُشی مرچیءِ مرچی برئو ابوغرێب جێلءَ. گُڈّی رندا وتی چُکّءَ بچار. ابوغرێب بغدادءِ رۆدراتکءَ جاگهے. سَدّامءِ زمانگءِ سَکّێں تُرسناکێں جێلے همدا بوتگ. کَسے که اِدا دێم دئیَگ بوت، گڑا کُشگ بیت یا زندءِ جێلءَ رئوت. مارا لۆٹائێنتش، که گۆں چُکّءَ آخری مُلاکاتءِ بکنێں. ارَم بهادُرّێں چُکّے اَت، کَسّی نام‌ئےِ ندات. 

من تاں گُڈّی رۆچءَ نَزانت چے بکناں. من دل کت، شُتاں جێلءَ، ءُ اَرَم جان هُدا هاپِز کت. آ دَمان بئیان کنگ بوت نکنت. من تهنا همے چیزّءَ زاناں که اندۆهاں منا پرۆشتگ‌اَت، بلے من اے زالِمانءَ نئیشت که منی چَمّاں اَرسے بگِندنت. منی دل تْرَکّگا اَت. من گَرک اَتان، تُش تُش اَتاں. بلے من اے گپّ زاهر بوّگ نئیشت. شاهێں کادِرءَ چه وتی بَکشندهیءَ آ رۆچءَ منا اے تئوکل دات. 

تانکه من اۆدا اَتاں، من په سَبر ءُ داشتے وتی اِنانءَ اَتاں. من که جێلءِ ریسِپشنءَ شُتاں، اے دراهێں کاتِلانی چَمّ منا سَکّ اَتنت. منا گرێوَگ ءُ زاریءَ گِندگ لۆٹگا اَتنت. اے چیزّءَ آهانءَ تاهیرَ دات. بلے من چۆ نکُت. من وتی دراهێں درد، په وتی ڈێهءَ مِهرے کت، ءُ من نارَهے چِست کت که ”کُرد زنده باد. کُردستان زنده باد.“ نوں منا چےءِ تُرس اَت!

لهتێں وهد گوَست. مزَنێں ائیدءِ پێسری رۆچءَ، مئے مێتگءِ انچارج اَتک که واجکار شمارا لۆٹَگا اَنت. گڑا من شُتاں. منا پئوجیانی ڈائرکٹرءِ کرّا بُرتِش. گُشی اے تئی چُکّءِ ڈِت سرٹیفیکیٹ اِنت. اے کاگدءَ بزور، برئو، وتی چُکّءِ لاشءَ بَر. 

من وتی داشت بلند کت که منی دَردءَ مگِندیت. من زانت اِشاں منا پمێشا لۆٹائێنتگ که منا پِریات ءُ زاریءَ بگِندنت. اے په اِشاں ائیدے. من گُشت من لاشءَ انّون نبَراں. 

مَردءَ باوَر نبوت. چَمّ‌ئےِ دَر گُڑێتنت که چێا؟ 

من گُشت، انّون زلورت نه‌اِنت. من هپتگےءَ رَند کایان ءُ لاشءَ بَراں. 

گُشی، اے گپّءَ چۆں سَگّت کنئے؟

من هال دات که من هما ائولی رۆچءَ زانتگ که نوں اَرَم زندگ نمانیت. منی نێمگا چارت‌ئے که تئی نام کئے اِنت؟

من گُشت سَبریه.

گُشی شُناختی کارڈ؟

من دات. باوَر کنگا نه‌اَت که اے بچکّ که لاش‌ئےِ آیانی کرّا اێر اِنت، من اِشیءِ اَسلی مات آں. پدا اَرَم جانءِ شُناختی کارڈئےِ چارِت. نوں که پَکّائےِ کت که اَرَمءِ شناختی کارڈءِ سرا ماتءِ نام که نبشته اِنت، اے منی نام اِنت، زَهرا زَهر ٹێبلءَ مُشتے جت‌ئےِ که ”تئو اَرَم نادرءِ اسلی مات ئے؟“

”هئو“ من گُشت. 

”گڑا لاش‌ئَے چێا نبرئے؟“

”مں وتی لۆگ، چُکّ، همساهگ… اے دُرسانی ائیدءَ هراب بوّگ نئیلاں“ من گُشت. 

نوں دیست‌ئےِ که من زار ءُ پریاتءَ نئیاں، گُشی، آ کئومءِ مات که شما اِت، آهانی انکلابءَ راهاں کَس داشت نکنت. 

من که لۆگءَ شُتاں، تاں ائیدءِ رۆچ هلاس بوتنت، من کَس سهی بوّگ نئیشت که چے بوتگ. ائید که گوَست، من جنازهءِ دراهێں تئیاری کُتنت، ءُ نوں لۆگءِ مردم هال داتنت که ”من رئواں لاشءَ کاراں.“ من انچۆ که اے گپّ جت، هر یکّےءَ دپ پچ کَشّان کت. من گُشتنت که ”من که لاشءَ کاراں، پریات ءُ زاری مکن‌اِت ءُ دلءَ زمینءَ مَمُش‌اِت. سرکاری اپسر گۆن لاشءَ گۆن بنت. شمئے گرێوَگ اے اپسراں گَل کنت. دلءَ بداراِت، اگں نه، دژمنءِ دل تاهیر گیپت.“

ما اَرَم جانءِ لاش په هامۆشی ءُ په سنگینی آورت. ءُ ما اے زالمانءَ دَمانےءَ هم اے مۆکه ندات که مئے چَمّاں اَرسے بگِندنت. بلے منی دل چه هما آخری مُلاکاتءَ رند گۆن من گۆن نه‌اِنت. 

اے اَرَم نادرءِ مات، سَبریهءِ کسّه اِنت. سَبریه مُدام دْوا کنگا اِنت که یا هُدا، چۆ که گۆں من بوتگ، گۆں دگه کَسّءَ مبات. 

The post من وتی چُکّءِ مَرگءَ نَگرێت، منی اَراه دوتّ دئیَگا اَت: سَبریه appeared first on Balochistan Times.

مێتگءَ هر رۆ اسکولءَ مُشائره اَت، یا جلسه. مئے هاجی، که آ وهدی هاجی نه‌اَت، سرگرم اَت. شهراں، کالج ءُ یونیورسٹیءِ زمانگءَ هر رۆچ چرسی‌ئێں سیاسی سرکلاں بگر تاں گولی‌وارێں رهبرانی جُنز، درُستێں جُهداں برابر شامل اَت. مُدام سنجیده‌ترێں دیوانانی بهرے اَت. لیڈری سامانے نه‌اَت، بلے گۆں لیڈراں دپ کپۆکێں سنگتانی تها وشّێں دیوان ءُ مزنێں اِلمی، سیاسی، نزریاتی ءُ فلسفی بهساں گۆن اَت ءُ برے په بُرزتئواری ءُ برے دلءِ تها بهساں بهر زورگا اَت.

یک نێمگے، لۆگءِ مردمانی هئیال اَت که نوں نئوکری‌یے گیپت، وتی ءُ مئے دردے وارت، دگه نێمگےءِ اۆست اِش اَت که سیاسی امَلءِ سرگرمێں بَهرے بیت، ءُ دگه نێمگے لبزانکی همواباں اُمێد داشتگ‌اَت که لبزانک نبشته کنت، یا وانیت، یا چِست ءُ اێرے کنت، بلے سنگتءَ وتی سجّهێں ڈگری مان داشتنت که اے دژمنءِ سنَد شانے نه‌اِنت، داگے، ءُ بورّو ندارئے. تَتک، بِلکُل هما وهدا، هَما رَپتارءَ، هما رنگءَ که مُدام گُشتگ‌اَت‌ئےِ، وهدے لۆگءِ مردماں چه سیاستءَ یک‌کِرّیءِ دزبندیانی تها ءُ سیاسی سنگتاں اِهوَتێں دیواناں بے پهرێزیءِ سرا هبر دئیَگانی تها گُشت، ءُ اِشیءَ جواب گَردێنت که: ”من کُشَگ نباں، پرێشان مبێت،“ آرامءِ سرا گُشت‌ئےِ، بچکندےءِ همراهیءَ.

”چۆں کُشگ نبئے، کجا چێر بئے؟“ جُستِش کت.

”من تَچاں،“ گُشت‌ئےِ.

اے کَشّ ءُ چیلّانی زمانگ چۆ که کَمّے دراج اَت، لهتێں سال‌ئےِ جت ءُ چه یک دپءَ دو، چه دوءَ بیست ءُ دو، هما دابءَ که ڈائیلاگانی تها مُدام گُشت‌ئےِ که یک اِنکلابی‌یےءَ یکّے که پِر بیت، اے دو نَبنت، یازده بنت، دو یَکّ کَش ماں کَش، کَم کَمّءَ سنگتءِ نام اَلُّک بواں بوت، جاگهے په کَست، جاگهے په تَژن، ءُ هزار جاگهءَ وتسرا، متلب وتسرا وَ نه، بلے آهانی سرا دێمترا هبر کنێں. هالانکه چه پێدائشءَ بگر تاں لهتێں سالءَ پێسر الله بَکش اَت، تهنا الله بکش. لۆگءَ اَلدۆستِش هم گُشت. اے ناماں ابێد دگه یک نامے که تهنا، پێسری اُمرءِ هئیالی ءُ انّونێں وَٹسَپانی زمانگءَ رابتهءِ، ماشوک پَریءَ بَسته؛ اَلّی پُلّی.

چۆ که کتاب‌وانے اَت وتی مَنّءَ، پمێشکا مسله سیاسی بوتێں، لبزانکی، یا لۆگی، دپ‌ئےِ چۆ کَسابءِ کارچءَ اَت. شئیر ءُ آزمانکانی نازُرکی ءُ زێبائی ءُ اِزمءِ مئیدانءَ بگر تاں زندگیءِ کجام بَهرءَ چۆں آشۆب آرگ بوت کنت، الله بکش، اَلدۆستءِ لِلّکءَ که جانے کَشّت ءُ وتا وار ءُ گێگ کُت، دپ که نَرم نَرمءَ پراه شانان کُت، هچّ رکاوَٹ‌ئےِ نچارِت، ڈَکّ جنان اَت، پوره کَسابے گۆکی ونَگے وَنڈ جنَگا اِنت. باز جاگهاں وَ نامے پکار نه‌اَت، پمێشکا ما هرجاگه هُشکءَ نامے پِرئےِ نکنێں، بله سیاسی ءُ سماجی ءُ اِلمی ءُ فلسفی مئیداناں کماشءِ نامءَ مشهور اَت. شپ تا سُهب، سُهب تا بێگاه، بێگاه تا شپ نِشت ءُ گۆں همواباں انکلابی واب‌ئےِ دیست، بُلندێں آوازےءَ.

دَرانڈێهیءَ رند هم بنداتی زمانگاں انگه نام‌ئےِ کَماش اَت، بلے دێر نگوَست ءُ سیلیبریٹی لیوَل‌ئےِ جَهلا رئواں بوت. هالانکه هر رۆ سوشل میڈیا، که نوں سنگتانی مجسّمێں بلۆچستانءِ یکّێں وجود اَت، ءُ جلسه جلوساں سَرگرم اَت. لبَجگا اَت، تکریرءَ اَت. یو اینءَ اَت. شئیر نبشته کنگا اَت. شئیراں گُشندهانی دستءَ، یا آوازءَ جَنائێنَگا اَت، پدا همے شئیر، سئوت ءُ تکریرانی مشهور کنگءِ واستا دم په ساهت لائیوْ کنگا اَت، وتی رِلیوِنسءَ دارگا اَت، بلے زانَگا اَت که من تهنا وتی پَشلیءِ چێر دئیَگءِ جُهدءَ آں، آ هم وتی چَمّاں.

اے سپر هم زاهر اِنت وت دگه پانزده ءُ بیستے سال اِنت. نوں چه الدۆست، الله بَکش، اَلُّک ءُ کَماشءَ چۆنیا الله بَکش گلاسی بوت، اے اهمێں امَلءِ دگه سِنگِ میلّ وَ نێست، بلے ما اے چیزّءَ در گێتک کنێں که اے نۆکێں نامءِ، اے نۆکێں پَجّارءِ بُنزه چے بوتگ. بِزاں سنگت یک سوچّنے زوریت ءُ یک گۆش‌چۆنڈۆکے. سوچِنءَ گۆش‌چۆنڈۆکءِ نیاما نیام جِکّ دنت ءُ مان کَشّیت. نوں کَسانُکێں چَرسے زوریت ءُ همے سوچنءِ سرا پِر کنت ءُ چرسءِ سَرُکءَ رۆک کنت. رۆک که بیت، اِشیءَ کانچءِ گلاسےءِ تها اَنچۆ جَمک کنت که چَرسءِ رۆکێں سرُکّ جَهلا ببیت. دگه گلاسے اِشیءِ سرا چَپّی کنت. دوت تها بند اَنت. دوتّ که جمه بنت، آست آستا گلاساں شَم کنت، دپءَ، برے برے پۆنزءِ گْرانزءَ همے شَمءَ سَکّ دنت ءُ دوتاں انچۆ شونکیت که پوره ویکوم مشینے، ءُ نِشته ءُ چَنڈێنیت سرا. نوں اے کارءِ تها اینچو چیزّ مان؛ سوچِن، گۆش‌چۆنڈۆک، چَرس درُست گار اَنت ءُ نام دَر آورته گلاساں، ءُ کَماشءِ نام بوت الله بَکش گلاسی. پێسرا درُست گَلاهان اَتنت، نوں درُستانی کرّا مَلامت سابت بوّان اِنت.

زاهر اِنت مردم مَلامت بوّگءِ اهساسءِ واستا، یا هر رۆ وَزاهت دئیگءِ واستا وَ کَسءَ هال اهوال نکنت. کَم کَمّءَ چه هر جاگه، چه هرکَسءَ سِدان بوت. تهنا، هُداءِ پئیما یا اِبلیسءِ دابءَ. بلے تاں اے وهدا انگه جۆڑ اَت، سئے جاگهءَ مَلامت نه‌اَت؛ ماتءِ کرّا، پَریءِ کرّا، ءُ وتی کِرّا، بلے دێر نبوت ءُ مسلهے سرئَے کپت. یک رۆچے زانا چَرس‌ئےِ گێش کپتنت (ٹْراماڈۆل‌ئےِ وارتگ‌اَت گۆں یا نه، من وتی ایمانءَ دات نکناں) گپّ ءُ مجلسانی تها اناگهءَ جێڑت‌ئےِ که ماتءِ مسترێں واهگ بارێں چے اِنت؟ جُست‌ئےِ کت: ”ماتی!“

”جگرءِ بندء ماتی،“ ماتءَ جواب دات.

”تئی مسترێں واهگ چے اِنت؟“

”تئی زیارت.“

”مُلکءَ وَ آهگ نبیت، گڑا کجا؟“

”درێگتێں اِدا بوتێنئے، بلے اِدا نبیت. من ترا مَکّهءَ زیارت کتێں،“ ماتءَ دَرّائێنت.

چَرسءِ موڑ که جهلا شُت، دیست‌ئےِ که شَرّ نبوت. نوں ماتءَ هال نکُت هم نکنت، کت هم نکنت. دست ءُ پاد جنان جنان، مات‌ئےِ لۆٹائێنت بَهرینءَ، وت چدا شُت، ءُ دوئێں شُتنت مکّهءَ. سپرئےِ جت ءُ اَتک. وهد گوَزاں بوت. بنداتءَ وَ مات سَکّ گَل اَت، بلے مات که سهی بوت که هاجی پُلّ هچبر سرا په سُجوءَ نبارت، رۆچگاں نداریت، نوں ماتءَ ملامت کت. گْرێت‌ئےِ که: ”ترا پاکێں رَبّ ءُ دُرّێں بنیءِ بندگی دلءَ نه‌اَت، تئو هَجّے مکتێں. پێسری بێنُمازی ماپ بنت، بلے چه هَجّءَ رندءِ نُماز، رۆچگ هِچّ ماپ نبنت.“ بلے اے مَلامتیاں گۆں نامءَ نوں کار نێست‌اَت. نوں که هَجّءَ شته، هاجی اِنت، انچۆ که هرکَسءَ که بی ایم سیءَ داخله رسیت، نام‌ئےِ ڈاکٹر بیت. نوں هاجی الله بَکش اِنت، یا تهنا هاجی، بلے پَریءِ کرّا نام‌ئےِ انگه اَلّی پُلّی اِنت، بِلّ تُری نوں سَکّ کَمّ هال اهوال بیت، کِساس هر ماه یا چِلّ رۆچءِ سرا، دَه رۆچ اَنچێن کئیت که پێسری دو رۆچ ءُ گُڈّی دو رۆچءَ شَرّ هال بیت. آ دگه رۆچانی کَم تَرّانا هَلاس بوتنت، ابێدء گُڈ مارنِنگےءَ، آ هم مئے هاجی ساهبءِ جندءَ دستء وت کُت. اِدءِ مَلامتی رَندا، پێسرا دگه مردمے، هاجیءِ لۆگ، که سالانی جُهُدءَ رند جَن ءُ چُکّ‌ئےِ آورتگ‌اَنت.

نوں جَن وَ زاهر اِنت جَنێں چیزّے. دنیاءِ تها نامَلامتێں مَرد نێست، ءُ نامَلامتێں جَن نێست. اے مامله اے دگه رشتهانی سرا اِپلائی بیت. اِدا، جَنءِ کرّا مَرد ءُ مَردءِ کرّا جَن بائی ڈیفالٹ مَلامت اِنت، اگں ملامتی هبرے بیت. نوں هاجی وتی جَنءِ کرّا اے گپّءَ بلکێں ملامت نه‌اَت، که مُلکءَ وتی سجّهێں وهدئےِ پوتاریاں داته، پدا درمُلک بوته ءُ جَن مُلکءَ کپته، بلے بیستے سالءَ رند که جَن اَتکه، نوں هاجیءِ هِچّ امَل مردمءِ وڑا نه‌اِنت، اِدا ماپی نێست. هرکَس په وتی جَنءَ سُهر ءُ مال گیپت، الله بکش نِشتگ ءُ همێشاں بها کنان اِنت. هرکَس گۆں جَنءَ یورُپی مُلکاں تَرّ ءُ تاب کنت، الله بَکش ءُ جَن یورُپءَ اَنت، بلے هاجی گۆں کتابےءَ، ءُ گۆں چرسی چُنڈےءَ مۆنڈارۆ اِنت ءُ اێر اِنت. جَن سَدّک اَت که گۆں من هرچی که واده ءُ کئول ءُ کَرارئےِ کته، درُست درۆگ بوتگ‌اَنت، جُگاڑے، جُگاڑ جنَگا بوته. جَنءِ دلءِ تها، نام‌ئےِ جُگاڑ اَت، بلے زاهرءَ ”آ“ اَت یا ”واجَکار“ ءُ فارمَلی ”هاجی“.

نوں پَشت کپت پَری. پَریءِ همے دو دونّه چارێں رۆچاں، ءُ برے برے اِشانی نیامءِ پنچ ءُ شَشێں رۆچاں هال اهوال که بیت، اے داب اِنت: یک مئیسجے کئیت: ”اَلّی پُلّی!“ ءُ هاجی زانت که منا کِرّےءَ رئوگی اِنت. شَست سالگیءَ هم ورنائی دئوراں جنان اِنت، آنلائن. پانزده ءُ بیست منٹءِ ویڈیو ءُ برے آڈیو کالءَ رند هیسک ءُ همپانءَ کئیت، ءُ پدا دومی اَلّی پُلّیءِ ودارءَ بیت. بلے انسانے. اے دهێں رۆچانی اهمیت‌ئےِ وَه زانت، بلے وهدے هبرءِ جُهد بوت، ته زانت‌ئےِ که په اے دگه رۆچاں که کَسے نه کَسے دست کپیت، پَریءَ په اے، دو جُتکێں رۆچاں هم نَزّیک‌ترا کَسے رسیت، پمێشکا غنیمتے سمجِت‌ئےِ ءُ هِچّ‌ئےِ نگُشت. زانت‌ئےِ مَلامتی منی وتی اِنت. من وت ملامَت آں، که تا سَکّ دێرا جَلّتگاں. بلے اے رۆچاں هم نام‌ئےِ انگه هاجی مَلامت نه‌اَت.

یک سُهبےءَ پاد اَتک، جانے شُشت‌ئےِ، چاهے وارت‌ئےِ، چَرسے کَشّت‌ئےِ، ءُ رجسٹریشن آفسءَ فئون‌ئےِ کت، که من وتی نامءَ بدل کنگ لۆٹاں. ”ائولی نامءَ یا دومیءَ؟“ جُستِش کت.

”ائولی نامءَ هاجی کناں. نۆکێنے، دومیءَ مَلامت.“ پئیسله‌ئےِ کتگ‌اَت، بارێں چێا، که نامءَ هاجی مَلامت کناں. هرکَس که نامءَ گیپت، یا منا تئوار کنت، تچکا مَلامت گُشیت، آئیءِ هم وهد زئوال نبیت ءُ منی هم، وهدے که آخری جاگه چۆناها همێش اِنت. بلے چۆ نه‌اِنت تئو دلءَ بُگشے که بَزّگءَ دم بُرته، نوں دلپرۆش اِنت، دَرد اِنت، نه. چُشێں هِچ فیلنگ‌ئےِ بوّگا نه‌اِنت. تها گَل اِنت.

نامءِ بدل کنگءِ واستا رجسٹریشن آفسءَ فئون کنگا بگر تانکه کارڈءِ دست گِرگءِ رۆچءَ، که سئے هپتگ‌اَنت، اے رۆچ ءُ شپاں پادئےِ زمینءَ نه‌اَتنت. سجّهێں وَشّێں دَمان، که آ وهدی که سرا گوَستگ‌اَنت هِچ وَشّ نبوتگ‌اَنت، دێما تَرّان اَتنت. بلے گَل انگه دگه گپّےءَ اَت؛ زانَگا اَت که مسله کجا اِنت.

هاجیءَ چه کَسانیءَ بگر تاں جئوانی، تاں اے انّوگێں هالتءَ تهنا واب دیسته. ءُ گۆں همواباں، سیاسی ببنت، سماجی، لبزانکی، اِلمی، هۆرێں وابءِ گِندگ‌ئےِ وَشّ بوته. واب ءُ هئیال هۆر تَرّتگ‌اَنت. دوئێناں چۆ که نه هَدّ هست، نه شکل، چۆ آپءَ شَتۆر گِپتگ‌اَنت، هۆر کپتگ‌اَنت. نوں هیئال یا اِمێجینێشن مُدام پاسٹ ٹِنسءَ بیت، گوَستگێں زمانَگءَ، بلے هاجیءَ وتی هئیال فیوچَر ٹِنسءَ دیستگ‌اَنت. هالانکه هئیال یا اِمێجینێشن دلءِ تها بیت، بلے هاجیءَ اے واب ءُ اے هئیال بلُندێں آوازےءَ دیستگ‌اَنت. نوں اگں ترا هئیالے اَتکه که ”دَه سالءَ رندءِ زمانگ اِنت. مهلوک مئے همراه اِنت. ما درُستێں مردم مُنزّم کتگ‌اَنت. جلسهے بوت. مردم اَتکنت. من تکریرے کت…“ اے شَرّێں وابے، بلے اِزهاری زُبانءِ کارگال مازی اِنت. مئے هاجی بلُندێں آوازےءَ همے هئیالءَ کنت که: ”ماشما مردماں مُنزّم کنێں. جلسه کنێں. مردم کایَنت…“ نوں مردم وَ زاهر اِنت دلءَ گُشنت که اے کارانی کنگءِ کئول ءُ کَرارے. مسله نوں اِدا اِنت که بازێنےءِ بُهتام اِش اَت که مارا په زۆرے واب‌ئےِ پێش داشته، یا واب‌ئےِ گِندائێنته.

نوں هر کارءِ مردماں دیسته که اے هُشکءَ گپّ جنت ءُ امَلءِ وهدا گار بیت. وت سدّک اِنت که من گۆں همواباں واب دیسته، گناهے نکُته. پمێشکا نه آ مَلامت، نه من. پَشت کپت لَبز، گپّ، ءُ نام. زانت‌ئےِ که لبز، مانا ءُ پَجّارءِ لئیبے، چاگردءِ. هر لَبز یک بُکسے، کالبے. همے کالب ماناءِ شکل اِنت. نوں هاجی یک کالبے، الله یکّے، ءُ بَکش یکّے. بلے اے سئےئێں بُکس هۆر بنت ءُ مزنێں بُکچهے بنت. اے یکّ مانایے جۆڑ بنت، پجّارے بنت. همے بُکساں، کالباں راهت کنگ لۆٹگا اَت، په وتا ءُ په مردماں، په چاگردءَ. په هما چاگردءَ که هاجیءِ دلءَ بَژّناک اَت، وهشتناک اَت، وجود ءُ نشانیانی هسابءَ، ءُ مَلامتی نِزامءِ ٹُلّءَ هما مردم اَنت که وت تهنا وتی زندگیءَ په سِلّی گوازێنَگا نه‌اَنت، دگرانی زندگی‌اِش هم رَهن زُرتگ‌اَنت ءُ سِلگتێں رنگےءَ جیوَگا اَنتِش. ءُ جێڑت‌ئےِ که اِشانی چمّاں مَلامتی، داگے نه‌اِنت، شانے. ءُ مارَگا اَت که بِگندئے چه کَسانیءَ چه هر چیزّءَ، چه دراهێں چاگردءَ زِدّ کنگ، مخالف نێمگا رئوَگ‌ئےِ وَشتر بوته، درُستانی چَمّاں ملامت بوّگ‌ئےِ وَشتر بوته که اِشانی چَمّاں سَلامت، یا نامَلامت بوّگءِ مانا اِش اِنت که مردم په وتا بَژّناک ببیت. ءُ باز وهدا رشتهانی تها همے چیزّءَ بێوار کته که اِدا من ملامت چێا بوّگا نه‌آں. پَشت کپتنت هما جاگه که جهانءَ اَنت، جهانءَ باتنت، بلے جهان نه‌اَنت، آهاں نه په منی یاد کنگا نامے پکار، نه په منی مارَگا، نه تئوار کنگا.

بَس نوں همے گَلءَ اَت که کارڈ که تئیار بیت، هر جاگه منی نام کَم کَمّءَ همے بیت: ”هاجی مَلامت“. هاجی مُرتگێں ماتءِ گُڈّی دیدارءِ نشانی اِنت ءُ مَلامت نام اِنت. بلے کارڈئےِ که دَست گِپت، نوں وهمےءَ کَپت، ائولی رندا. کارڈءِ سرا نام نبشته اَت: هاجی مَلامت بَکش. هرابێں کالبے هراب بدل بوتگ‌اَت.

The post هاجی مَلامت appeared first on Balochistan Times.

بازێں ڈلگێں مشکلانی تها چێر تَرّتگێں یکّ بُنیادی نزوری‌یے اِش اِنت که جُنزءِ تها وتی جند، وتی اداره ءُ وتی کارانءَ ‌تَنکیدی نگاهےءَ چارگءِ دۆد مان نه‌اِنت. اے نِزۆری زاهرا گِندگ نبیت، بلے اگں اِشیءِ سر گِرگ نبوت، گڑا بوت کنت که آجۆئیءِ هبرءِ جند ھلاس ببیت، ءُ پاکستانءِ زُلم برجاہ، ءُ انگه گێشتر ببنت.

وتا تنکید کنگ، وتی نِزرۆریانی چارگ اِنت. اے اِرادهءِ جند جُنزءَ توانائی دنت؛ وتی نزۆریانی در گێجگ، منّگ ءُ اِشانا کَمتِر ءُ کَمتِر کنگ جُهدا هما تئوانائیءَ دات کنت که راجءَرا په مِنزلےءَ سر بوّگا پَکار اِنت. اے تئوانائی بُنیادی هاجَتے.

بدبھتیءَ بلۆچ آجۆئیءِ تها وت‌تنکیدیءِ جند نزۆری ءُ هرابی‌یے شُمار بوّگا اِنت، ائیبے هساب بوّگا اِنت. بوت کنت که وت‌تنکیدیءِ نبوّگءِ یک سئوَبے جُنزءِ تاریخی رئویّه ببیت. پاکستانی کبزهءِ هلاپا بلۆچستانءِ آجۆئیءِ جُنز ٹُکّر ٹکّر اِنت ءُ اندرونی سورتا ناتپاکیءِ آماچ اِنت (اے هم بهسے که اے دوری وت پێدا بوتگ‌اَنت یا اے هم مداخلتانی اسرے). هر ٹۆلی همے هئیالا اِنت که اگں ما وت‌تنکیدی بکنێں، وتی نِزۆریاں بِمَنّێں، زانَگ بیت که ما نِزۆر اێں. ءُ ٹۆلیءِ اِزّت، نام، جاه ءُ مکام کمّ تَرّیت. 

بلے اے گپءِ زانَگ سک المی اِنت که وتی سرا تنکید کنگءِ مۆل ءُ مُراد وتا مئیاریگ کنگ نه‌اِنت، وتا شَرتِر کنگ اِنت. وتی سرا تنکیدءِ دۆد ءُ رُجهانءِ پێدا کنگ ءُ رائج کنگ بلۆچءِ جُنزءَرا گۆں بدل بیۆکێں هالَتاں گێشتر همدپ کنگ، گێشتر مُنَزّم کنگا کُمکّ کنت، اندرونی تِپاکیءَ ھم مھکم کنت ءُ وت ماں وتی گپّ ءُ گِلّهاں هم تچکێں رنگےءَ گیشّێنت کنت. 

چۆ که جُگرافیائی سیاست ءُ سیاسی ندارگ هر رۆچ بدل بیئگا اِنت، په آزادی‌پسُنداں وتی راه ءُ رھبندانی ٹھێنگ ءُ گیشّێنَگ هم آسان نه‌اِنت. وتی گوستگێں کار ءُ آهانی نتیجهءِ سرا که په ایمانداری تجزیه کنگ بیت، ته منزلءَ سر بئیَگءِ واستا جێڑگ ءُ منسوبه‌بندی آسانتِر بیت. 

وت‌تنکیدیءِ نبوّگ اے خترهءَ گێش کنت که کۆششے ناکار ببیت، چیزّ دێمرئوی کنگءِ بدلءَ هما یکّێں جاگها بۆشتنت۔ جُنزےءِ تها که اداره ءُ مردم وتا اهتساب کنگا ناکام بنت، گڑا اے ختره بیت که آ بار بار ردی کنان بنت ءُ نۆکێں چیلنجانی دێما وتی تَرز ءُ تریکهانی بدل کنگا ناکام بنت. اے چیزّ جُنزءَرا چه ملکءِ مردم ءُ میان‌استمانی همایتءَ زِبهر کت کنت. جُنزءَرا منزلءَ سر کنگءِ واستا ھمدردیءِ زلورت بیت، ءُ بے تنکیدءَ همدردیءِ نَزّ آرگءِ کارانی دێما رکاوٹ پێدا بیت. وت‌تنکیدی جُنزءَ اے توانءَ دنت که گێشءَ گێش مردم گۆں وتا همراه بکنت. اے همراهی ءُ همایت جُنزءَ اِهتبار دنت. اِهتبار همایَت پێدا کنت، اگں زاهر ببیت که وت‌تنکیدی هست. 

جُنزءِ تها وت‌تنکیدیءِ هئوسله‌افزائی که بیت، گپ ءُ ترانءِ آزادێں ماهۆلے جۆڑ بیت. کُتگێں ردی که نِشان بنت ءُ مَنّگ بنت، کارانی چِد ءُ شَرتِر کنگءِ سرا شَرتر زۆر جنگ بوت کنت. وت‌تنکیدیءِ ماهۆل دێمروئی ءُ گهتریءِ راهاں پچ کنت. اے که نبیت، سیاست اکیدهےءِ پئیما بیت. انچۆ که مردمےءِ سرا تئی ایمان اِنت. سیاسی ماهۆل مزهب‌آمێز بیت.

سیاستءِ اَملءِ تها شفّاف بوّگ سَکّ زلوری اِنت. سیاسی اَملءِ تها وتی مهلوکءَرا همراه کنگ، رابته‌کاری، وتی تها اهتسابءِ اَمل، وتی پئیسلهاں شَفّافێں رنگےءَ کنگ انچێں ماهۆلے که اۆدا ایماندارێں جُهد، رَدیانی در کنگ ءُ کارانی شَرتِر کنگ مُمکن اِنت. 

 وت‌تنکیدی په بانداتیگێں بلۆچستانءَ هم یک پُراِهتبار ءُ ھئوارێں لێکهےءِ جۆڑ کنگا اَلّمی اِنت. اے رُجهان چاگردءِ جتا جتائێں تئوارانی گۆش دارگ پرمائیت، وت ماں وتی ءُ مشترکه مکسدءِ اهساسءَ دێما بارت. اگں دل‌پچێں گپ ءُ تران ءُ بهسءِ هئوسله‌افزائی کنگ ببیت، اے جُنز یک گێشتر مکمل ءُ زبردستێں بئیانیه‌یے دێما آورت کنت، هما بیانیه که گۆں مزنێں مھلوکےءَ همگرنچ کنت.

بلۆچ جُنز یکّ جائزێں جُهدے ءُ جھانءِ دلگۆشءِ هَکدار اِنت، بلے پاکستانی نۆآبادیاتی نزامءِ دێما سۆبمند بوّگءِ ھاترا اے جُنزءَرا وتی سرا تنکیدءِ دۆدءِ سرا اَمل کنگ کپیت.

جُنزءِ تها اے وڑێں کَدر ءُ کیمتانی زندگ کنگءِ ھاترا لھتێں زلوری گام اِش اَنت:

1. آزادێں بهس: جُنزءِ تها آزادێں، پچێن ءُ ایماندارێں رابتهءِ هئوسله‌افزائی کنگ ببیت. باسکانی واستاپلێٹ‌فارم جۆڑ کنگ ببیت که باسک وتی ھئیال، جێڑہ ءُ سۆجاں بے تُرسےءَ درشان کت بکننت.

2. تامیری نِزر ءُ دیدانکءِ دیوان: باکائده دیوان کنگ ببیت که اۆدا چه مردماں فیڈبئیک گِرَگ ببیت. هِکمتِ امَلی، تریکهِ کار ءُ پئیسلهانی سرا دلءِ سێرا هبر ببیت. هر چیزّ هورتیءَ چارگ ببیت. 

3. چه ردیاں در برگ: چه وتی ردیاں در برَگ سکّێں شَرّێں کارے. اے رَدیانءَ وتی ناکامیءِ هسابا چارَگءِ زلورت نه‌اِنت، چه اِشاں در برگی اِنت، تانکه دێمءِ کار شَرتِر کنگ ببنت. انچێں دۆدے کِشگءِ زلورت اِنت که اۆدا وتی هر رَدیءِ سرا هبر بوت بکنت. 

4. رهبر ءُ رھشۆنیءِ تها شفاف بوّگ: رهشۆن په جُنزءِ دۆدمانءِ جۆڑ کنگا ھاسێں کردارے ادا کننت. اگں رهشۆن شفّاف بنت، جُنزءِ سرا اهتبار گێش بیت. رهشۆن که په ایمانداری پئیسلهاں دێما اێر کنت، ءُ پئیسلهانی پُژدرءِ چارگءِ سکێنءَ دنت، مهلوک ءُ همکار ببنت یا همدرد، درُستانی اهتبار گێش بیت. ءُ جُنزءِ تها هم‌آهنگی گێش بیت. 

5. وانگءِ ماهۆل: باسک دلبَڈّی ءُ سکێن دئیَگ ببنت که جُگرافیائی سیاسی دێمروئی، تاریخی تنازر، ءُ جتائێں نُکتهِ نزرانی سرپد بوّگءِ ھاترا گێشتر بواننت. وانَگ ءُ در برگءِ ماهۆلے جۆڑ کنگ ببیت که اۆدا هرکَس بهر بزوریت. اے زانت مردمءَ په جُهدءَ شَرتِر تئیار کنت. 

6. مختلفێں لێکه: جُنزءِ تها جتا جتائێں ھئیال ءُ لێکه زورگ کپنت. جتا جتائێں نُکتهِ نزر شرترێں هکمتِ املی ءُ هَلّءِ سئوب جۆڑ بوت کننت. ھما بهسانی هئوسله‌افزائی کنگ کپیت که وتسرێن ھئیال ءُ لێکهاں (ازَمپشناں) چیلنج کننت ءُ تنکیدی سۆچا دێما برنت.

7. هَلّانی سرا دلگۆشی: رائے دئیگءِ وھدا تهنا جێڑهانی نشاندهی کنگءِ بدلءَ هلّءِ سرا زۆر دئیگ ببیت. اے تامیری نُکتهِ نزر مارا په املی هلّءِ شۆهازءَ کُمک کنت.

8. وتا هساب گِرگءِ رھبند: مردمانءَ اے دلبَڈّی دئیَگ ببیت که هرکَس وتارا وت جئوابده بکنت، وتی اهتسابءَ بکنت. اے دۆد اندرونی امل، زاتی ریا ءُ رو،  تاکت، ءُ گهتریءِ ھاترا نزۆرێں نێمگانی نشاندهیءَ کُمک کنت، ءُ جُنزءِ اجتمائی دێمرئویءَ مزنێں کردارے اَدا کنت. 

9. اهتسابءِ تریکهِ کار: مکانِزمے ٹهێنگ کپیت که اۆدا مردم وتی کارانی سرا اهتساب کنگ ببنت. اے پئیما هرکَس وتی کردارءِ زمّه‌واریءَ زوریت ءُ اجتمائی زمّه‌واریءِ اهساسءِ هئوسله‌افزائی بیت.

10. کامیابیءِ شاتکامی: مزنێن ءُ کسانێں سۆبمندی منّگ ببنت ءُ آهانی سرا شاتکامی کنگ ببیت. چه کامیابیءِ شناختءَ هئوسله‌افزائی بیت ءُ جُنزءِ تها مُسبت رئویّه مُهکم بنت.

بلۆچ جُنز چه تامیری تنکید ءُ وت‌تنکیدیءِ دۆدءَ وتی شرپدارێں مۆل ءُ مرادانی پیلئو کنگءِ هاترا گێشتر رُدۆم کُت کنت، گێشتر توانا بوت کنت، ءُ جُنزءِ تاسیر هم گێشتر بوت کنت.

The post بلۆچ جُنز وتی نِزۆریاں مئیم بکنت appeared first on Balochistan Times.