तर इतिहासको पाना पल्टाउने हो भने कथा बिल्कुलै फरक छ। सन् १८०० को आसपासमा राति केवल १ घण्टा घर उज्यालो पार्न एक साधारण मानिसले ६ घण्टा कडा मिहिनेत गर्नुपर्थ्यो। त्यतिबेला साधारण पङ्खाको हावा खानका लागि समेत राजाले दुईजना हम्काउने सुसारे राख्नुपथ्र्यो। अनि आज? त्यही हावा र उज्यालो तपाईंको केवल आधा सेकेन्डको कमाइले फ्याट्टै उपलब्ध गराइदिन्छ। हावा र उज्यालो मात्र होइन, संसारका हरेक चीज आज हजारौँ गुणा सस्तो, सजिलो र उपलब्ध भएका छन्।

आखिर गएका दुई-तीनसय वर्षमा मानिस अचानक यति धनी र शक्तिशाली कसरी भयो? यसका पछाडि मानव सभ्यताले आत्मसात् गरेका चारवटा बलिया आधारहरू छन्।

१. साटासाट र सामूहिक मस्तिष्कको शक्ति

लेखक म्याट रिड्लीले आफ्नो चर्चित पुस्तक The Rational Optimist मा भन्नुभए झैँ, मानिस शक्तिशाली हुनुको कारण उसको एउटाको दिमाग मात्रै होइन। हाम्रा असली शक्ति त साटासाट अर्थात् ‘व्यापार’ (Trade) गर्ने बानीमा छ। संसारको कुनै पनि प्राणीले आफूजस्तै अर्को अपरिचित प्राणीलाई विश्वास गरेर सामान साट्दैन। एउटा बाँदरले अर्को अपरिचित बाँदरलाई कहिल्यै आफ्नो केरा दिँदैन। तर मानिसले व्यापार गरेर अपरिचितलाई पनि साथी बनाउन सिक्यो।

यही बानीले गर्दा मानव समाजमा एउटा ‘सामूहिक मस्तिष्क’ (Collective Brain) बन्यो, जहाँ ज्ञान र सीप पुस्तौँसम्म साटासाट हुँदै अगाडि बढ्यो। जब कुनै समाज संसारबाट पूर्ण रूपमा अलग हुन्छ, त्यहाँ प्रगति रोकिन्छ। उदाहरणका लागि, तस्मानिया टापुका मानिसहरू हजारौँ वर्षसम्म बाहिरी संसारबाट अलग बस्दा उनीहरूले आफूले जानिसकेका पुराना प्रविधि र हतियार बनाउन समेत बिर्सिए। यसलाई रिड्ली ‘मस्तिष्कको बिस्तारै घाँटी रेटिनु’ (Slow Strangulation of the Mind) भन्नुहुन्छ।

२. विशेषज्ञता र बजारको ‘अदृश्य हात’

समृद्धिको दोस्रो आधार विशेषज्ञता (Specialization) हो। सन् १७७६ मा एडम स्मिथले The Wealth of Nations मा एउटा गज्जबको उदाहरण दिनुभएको छ, यदि एउटा सामान्य मानिसले एक्लै सियो वा पिन बनाउन खोज्यो भने उसले दिनभरिमा २० वटा पिन पनि बनाउन सक्दैन। तर, त्यही कामलाई १८ वटा साना चरणमा बाँडेर १० जना मानिसले आफ्नो-आफ्नो काम मात्रै गरे भने उनीहरूले एकै दिनमा ४८,००० वटा पिन बनाउन सक्छन्!

आज हामी सबै यही सिद्धान्तमा बाँचेका छौँ। हामी काम एउटै क्षेत्रमा गर्छौँ, तर उपभोग संसारभरिका लाखौँ मानिसले बनाएका चीजहरूको गर्छौँ। तपाईंले खाने एउटा प्लेट ममलाई नै सम्झिनुस्—मैदा र मसला भारतबाट आउँछ, ग्यास अरबबाट आउँछ र हातमा भएको मोबाइलको प्रविधि अमेरिका वा जापानबाट आउँछ। यो सबै कुनै केन्द्रीय योजनाकारले निर्देशन दिएर भएको होइन। यो त बजारको मूल्य प्रणाली (Price System) र स्वतन्त्र बजारको ‘अदृश्य हात’ (Invisible Hand) को कमाल हो, जसले संसारभरिका लाखौँ अपरिचित मानिसहरूलाई एक-अर्काको सेवा गर्न जोडेको छ।

३. कानुनको राज्य र सम्पत्तिको अधिकार

देश धनी वा गरिब हुनुमा भूगोल वा संस्कृति भन्दा पनि त्यहाँको कानुनी व्यवस्था र संस्थाहरू (Institutions) जिम्मेवार हुन्छन्। ड्यारोन एसेमोग्लु र जेम्स रबिन्सनले Why Nations Fail मा लेखे अनुसार, अमेरिका र मेक्सिकोको बोर्डरमा रहेको एउटै सहर ‘नोगालेस’ को अमेरिकातिरको भाग धनी छ, मेक्सिकोतिरको गरिब। उत्तर र दक्षिण कोरियाकै उदाहरण हेरौँ, विभाजनअघि उनीहरूको इतिहास र संस्कृति दुरुस्तै एउटै थियो। तर दक्षिण कोरियाले कानुनी राज्य, खुला बजार र व्यक्तिगत सम्पत्तिको अधिकार जस्ता ‘समावेशी संस्थाहरू’ अपनाएर विश्वकै अग्रणी बन्यो भने उत्तर कोरियाले शासकले जे पनि लुट्न सक्ने र कसैलाई सम्पत्तिको अधिकार नहुने ‘निष्कर्षणकारी व्यवस्था’ (Extractive) लागू गर्दा आज चरम गरिबी र भोकमरीको चपेटामा छ।

जहाँ ‘मेरो सम्पत्ति कसैले खोस्न पाउँदैन’ भन्ने कानुनी ग्यारेन्टी हुन्छ, त्यहाँ मात्र मानिसहरू ढुक्क भएर लगानी गर्छन् र नयाँ प्रविधिको विकास हुन्छ। पेरुका अर्थशास्त्री हर्नान्डो डे सोटोले The Mystery of Capital मा भन्नुभए झैँ, गरिब देशका मानिसहरूसँग घर-जग्गा त हुन्छ, तर कानुनी कागजात र लालपुर्जा नहुँदा त्यो सम्पत्ति ‘मृत पूँजी’ (Dead Capital) बनेर बस्छ, जसलाई बैंकमा राखेर न त ऋण लिन सकिन्छ, न नयाँ व्यापार सुरु गर्न।

४. ऊर्जा र ‘रचनात्मक विनाश’

समृद्धिको चौथो इन्जिन ऊर्जा र नवप्रवर्तन हो। सन् १६८८ को बेलायतको ‘ग्लोरियस रिभोलुसन’ ले ल्याएको राजनीतिक स्थिरता पछि जेम्स वाटले स्टीम इन्जिन बनाए र कोइलाको ऊर्जा प्रयोग हुन थाल्यो। यसले मानिस र जनावरको शारीरिक श्रमलाई सधैँका लागि बदलिदियो। मेसिनको शक्तिका कारण सन् १८७० सम्ममा बेलायतका प्रत्येक कामदारसँग २० जना सेवक बराबरको शक्ति आइसकेको थियो।

यही परिवर्तनले अर्थतन्त्रमा ‘रचनात्मक विनाश’ (Creative Destruction) ल्याउँछ। अर्थात्, जब नयाँ र राम्रो प्रविधि आउँछ, त्यसले पुरानो र कमजोर प्रविधिलाई विस्थापित गर्छ र समाजलाई अगाडि बढाउँछ।

निष्कर्ष

वास्तवमा समृद्धि भनेको खल्तीको पैसा मात्रै होइन, समृद्धि भनेको ‘समयको बचत’ हो। इतिहासले हामीलाई स्पष्ट सिकाउँछ, सरकारले बजार र व्यापारमा जति धेरै नियन्त्रण गर्छ, देश त्यति नै गरिब हुन्छ। विकास र समृद्धि कुनै मन्त्रीको भाषण वा सरकारी योजनाबाट आउने होइन। यो त कानुनी राज्य, सुशासन, नागरिकको सम्पत्तिको सुरक्षा र खुला व्यापार गर्ने वातावरणबाट मात्र सम्भव छ। जहाँ स्वतन्त्रता र कानुनी सुरक्षा हुन्छ, समृद्धि त्यहाँ आफैँ दौडेर आउँछ।

The post मानिस अचानक यति धनी र शक्तिशाली कसरी भयो? appeared first on Bikalpa Khabar.

यही विषय जोन ओ. म्याकगिनिसको पुस्तक “Why Democracy Needs the Rich” (Encounter Books, New York, London, 2026) को पनि केन्द्रमा छ। अन्य पुस्तकहरूभन्दा फरक, यसले धनीहरूको अर्थतन्त्रमा सकारात्मक वा नकारात्मक योगदानबारे मात्र चर्चा गर्दैन। पुस्तकको मुख्य विषय भनेको—शीर्षकले संकेत गरेझैं—लोकतान्त्रिक समाजको कार्यसम्पादनका लागि धनीहरू किन महत्त्वपूर्ण छन् भन्ने हो। प्रायः लोकतन्त्रलाई बहुमतको शासनका रूपमा बुझिन्छ, जहाँ प्रत्येक नागरिकको समान प्रभाव हुन्छ। तर म्याकगिनिस प्रत्यक्ष र प्रतिनिधिमूलक लोकतन्त्र बीचको भिन्नतामा जोड दिन्छन्। उनका अनुसार, “हाम्रो लोकतन्त्रमा सबैले झन्डै समान प्रभाव प्रयोग गर्न सक्छन् भन्ने धारणा मूलतः साँचो होइन।”

वास्तविकतामा, पत्रकार, बुद्धिजीवी र मनोरञ्जन क्षेत्रका व्यक्तिहरूजस्ता समूहहरूको प्रभाव धेरै ठूलो हुन्छ। म्याकगिनिसका अनुसार, विशेष गरी यी समूहहरूमा राजनीतिक दृष्टिकोण एकरूप हुने गर्छ। अध्ययनहरूले देखाएका छन् कि अमेरिकाका विश्वविद्यालयहरूमा उदारवादी र परम्परावादी प्राध्यापकहरूको अनुपात करिब १३:१ छ। उदारवादी विचारहरू सञ्चारमाध्यम र मनोरञ्जन उद्योग (हलिउड) मा पनि हावी छन्। यी समूहहरूले जनमत निर्माण गर्छन् र सामान्य नागरिकभन्दा धेरै प्रभाव पार्छन्।

विशेष गरी, जब धनी व्यक्तिहरूले थिंक ट्यांकहरूलाई वित्तीय सहयोग गर्छन्, यसले सन्तुलनको काम गर्छ, किनभने धनीहरू बौद्धिक वर्गजस्तै राजनीतिक रूपमा एकरूप हुँदैनन्। चुनावी चन्दा विवरणहरूले देखाउँछ कि डेमोक्र्याट र रिपब्लिकनलाई समर्थन गर्ने धनीहरूको अनुपात तुलनात्मक रूपमा सन्तुलित छ। पुस्तकको मुख्य तर्क यस्तो छ: “यद्यपि सबैसँग समान मताधिकार हुन्छ, केही समूहहरू—जससँग विषयबारे गहिरो बुझाइ हुन्छ—स्वाभाविक रूपमा बढी प्रभाव पार्छन्। धनीहरूको प्रभावको आलोचना गर्नेहरू प्रायः ‘बौद्धिक वर्ग’ को अतिरिक्त प्रभावलाई स्वीकार गर्छन्, किनकि उनीहरूले आफूलाई बढी जानकार दाबी गर्छन्, यद्यपि उनीहरूको विचारधारा प्रतिनिधिमूलक नहुन सक्छ र उनीहरू व्यापक नागरिक समाज तथा राजनीतिक यथार्थबाट टाढा हुन्छन्। त्यसैले, धनीहरूको प्रभावले एउटा महत्वपूर्ण सन्तुलन प्रदान गर्छ, विशेष गरी त्यस्तो व्यापारिक गणतन्त्रमा जहाँ बजारको समृद्धिले मात्र आर्थिक उन्नति होइन, लोकतन्त्रलाई पनि मजबुत बनाउँछ।”

जब पत्रकार र बुद्धिजीवीहरूले धनीहरूको कथित अत्यधिक प्रभाव विरुद्ध आक्रामक आलोचना गर्छन्, उनीहरूको मुख्य उद्देश्य जनमत निर्माणमा आफ्नो प्रभुत्व जोगाउनु हो। म्याकगिनिसका अनुसार, एउटा समस्या के हो भने बुद्धिजीवीहरू प्रायः आर्थिक यथार्थबाट टाढा हुन्छन् र उनीहरूसँग आर्थिक विषयमा सीमित विशेषज्ञता हुन्छ।

लोकतान्त्रिक समाजहरू प्रायः समानता (conformity) तर्फ झुकाव राख्छन्, र यो झुकाव विशेषगरी शैक्षिक र प्रशासनिक क्षेत्रमा बढी देखिन्छ। शिक्षाविदहरू आफ्नो प्रतिष्ठाका लागि सिकर्मीहरूको मतमा धेरै निर्भर हुन्छन्। “शैक्षिक क्षेत्रमा समानताको दबाब समयसँगै बढेको छ र वैचारिक एकरूपता पनि वृद्धि भएको छ।” धनीहरू भने परम्परागत धारभन्दा बाहिर जाने र असामान्य विचारहरूको समर्थन गर्ने मानिसहरू बढी हुन्छन्। उनीहरूको आर्थिक स्वतन्त्रताले कहिलेकाहीँ उनीहरूलाई बौद्धिक स्वतन्त्रता पनि दिन्छ—र यस स्वतन्त्रताको अझ सक्रिय प्रयोग हुनु राम्रो हुन्छ।

लोकतन्त्रका आफ्नै कमजोरीहरू पनि छन्, र कहिलेकाहीँ धनीहरूको प्रभावले ती कमजोरीहरूलाई कम गर्न मद्दत गर्न सक्छ। “पहिलो, स्वतन्त्र स्रोत भएका धनीहरू लोकतन्त्रको समानता मुखी प्रवृत्तिको प्रतिरोध गर्न सक्षम हुन्छन्। दोस्रो, धेरै धनीहरूले उत्कृष्टताको समर्थन गर्छन्, विशेषगरी कला क्षेत्रमा, जसले लोकतन्त्रलाई सामान्य स्तरतर्फ झर्ने अवस्थाबाट रोक्छ। राज्यमा कम निर्भर हुने भएकाले उनीहरूसँग सरकारी शक्तिको विस्तारलाई प्रश्न गर्ने साधन र चासो दुवै हुन्छ, जसले अत्यधिक अभिभावकवादी र आर्थिक रूपमा अस्थिर सरकार बन्ने लोकतान्त्रिक प्रवृत्तिलाई सन्तुलित गर्छ। छोटकरीमा, उनीहरूको प्रभाव बहुमतको शासनका प्राकृतिक अतिरेकहरूलाई नियन्त्रण गर्ने एउटा संयन्त्र हो।”

जोन ओ. म्याकगिनिसले अत्यन्त महत्वपूर्ण र सान्दर्भिक पुस्तक लेखेका छन्—विशेष गरी नेपालजस्ता देशका लागि, जहाँ धनीहरूमाथि प्रायः तीव्र आलोचना हुने गर्छ।

The post किन लोकतन्त्रलाई धनीहरूको आवश्यकता पर्छ ? appeared first on Bikalpa Khabar.

प्रशासन कार्यालयले फागुन १४ गते विज्ञप्ति जारी गर्दै फागुन १९ गते तराईको होलीको दिन निर्वाचनको मौन अवधि सुरु भैसकेको हुनाले सार्वजनिक स्थलमा होली नमनाउन, डिजे तथा साउन्ड सिस्टम नबजाउन, कुनै पनि किसिमको सामाजिक भोजभतेर र संस्कृतिक कार्यक्रम नगर्न र नगराउन र निर्वाचन आचारसंहिता विपरितको गतिविधि नगर्न अनुरोध गरेको छ।

त्यस्तै, प्रशासन कार्यालयले फागुन १४ गते अर्को विज्ञप्ति जारी गर्दै रमजान महिनाको (१३,१४,१५ हिजरी) पर्ने फागुन १९,२० र २१ गते मौन अवधि र मतदान हुने भएकोले निर्वाचन संवेदनशीलतालाई मध्यनजर गरी घरपरिसर भित्रै मनाउन र घर बाहिर वा मस्जिदमा कुनै पनि किसिमको सामूहिक भोज-भतेर, संस्कृतिक कार्यक्रम र निर्वाचन आचारसंहिता विपरितको गतिविधि नगर्न समेत अनुरोध गरेको छ।

प्रशासन कार्यालयले निर्वाचन आचारसंहिता विपरितको गतिविधि भएमा कारवाही गर्ने चेतावनी समेत दिएको छ।

The post प्रतिनिधि सभा निर्वाचन: होली र रमजान घर भित्रै मनाउन मोरङ प्रशासनको अनुरोध appeared first on Bikalpa Khabar.

“यो संकट अवसर र चुनौती दुवै हो, हामी यसलाई पार गर्छौं। हामी ढल्ने छैनौं।” भनेर क्युबाका उपप्रधानमन्त्री ओस्कार पेरेज-ओलिभा फ्रागा भन्छन्, उनि फिडेल र राउल क्यास्ट्रोका नातेदार पनि हुन्। तर विडम्बनाको कुरा यो छ कि, फ्रागाका सहकर्मी नवीकरणीय ऊर्जामा समक्रमणलाई अझ तीव्र बनाउने कुरा गरिरहेका छन्।

क्युबाका वृद्ध नेताहरू (९४ वर्षका राउलले अझै पनि नीतिमा भिटो शक्ति प्रयोग गर्छन्) असफल भइसकेको समाजवादी क्रान्तिकारी मोडेल परिवर्तन गर्न अस्वीकार गरेको देख्दा दुक्ख लाग्छ। यो त्यस्तै हो, जस्तो कसैले Grey’s Anatomy हेरेको आधारमा आफू बिरामीको शल्यक्रिया गर्न जान्दछु भन्ने दाबी गर्नु।

मियामी विश्वविद्यालयको क्युबा तथा क्यूबा-अमेरिकी अध्ययन विभागका अध्यक्ष माइकल बुस्टामान्ते भन्छन्, हवाना सरकारले अर्थतन्त्र सुधार गर्ने र १ करोड जनताको पीडा कम गर्ने “हरेक अवसर गुमाएको छ।” सार्वजनिक व्यवस्था भत्किँदै गएको छ।

हवाना बस्ने क्यूबाली उपन्यासकार रुआरिध निकोलले गत साता बेलायतको Guardian पत्रिकामा लेखे: “पहिले विद्यालयको समयमा सडकमा देख्दा प्रहरीले सोधपुछ गर्ने बालबालिकाहरू अहिले त्यही समयमा भिख मागिरहेका छन्।”

यो अवस्था यस्तै हुनुपर्ने थिएन।

समाजवादबाट बजार अर्थतन्त्रमा उन्मुख भएका दुई सफल उदाहरण छन्। पहिलो मोडेल पोल्याण्डको हो, जहाँ १९८९ र १९९० मा समाजवादी राजनीतिक र आर्थिक प्रणाली ढल्यो र त्यसलाई बजारमा आधारित लोकतान्त्रिक समाजले प्रतिस्थापन गर्यो। त्यसपछि पोल्याण्ड युरोपको सबैभन्दा तीव्र आर्थिक वृद्धि गर्ने देश बनेको छ, जसले जर्मनी, फ्रान्स र बेलायतलाई समेत उछिनेको छ।

यो मोडेल क्युबाका तानाशाहहरूका लागि अहिले अकल्पनीय छ। तर अर्को बढी यथार्थपरक मोडेल पनि छ। १० करोड जनसंख्या भएको भियतनामले १९८० को दशकको अन्त्यतिर, युरोपमा साम्यवाद ढल्दै गर्दा, बजार मुखी सुधार सुरु गर्यो। तर एकदलीय राजनीतिक व्यवस्था भने यथावत् रह्यो।

जब भियतनामले आफ्नो “डोई मोई” (“नवीकरण”) नीति अपनायो, त्यसबेला विश्वकै सबैभन्दा गरीब देश थियो, जहाँ प्रति व्यक्ति जीडीपी केवल ९८ डलर थियो, जुन सोमालियाको भन्दा पनि कम थियो। आजको क्युबा जस्तै, भियतनामको अर्थतन्त्र शून्य अवस्थामा थियो।

१९७५ मा समाप्त भएको भियतनाम युद्धको क्रममा, त्यहाँ १ करोड ५० लाख टनसम्म बम खसालिएको थियो — जुन दोस्रो विश्वयुद्धमा जर्मनीमाथि खसालिएको भन्दा १० गुणा बढी थियो — र त्यहाँ लाखौं टुहुरा र युद्ध पीडितहरूको पालनपोषण गर्नुपर्ने अवस्था थियो।

१९९३ सम्म पनि ८० प्रतिशत भियतनामी गरिवीमा बस्थे। २००६ सम्म यो दर ५१ प्रतिशतमा झर्यो। आज यो केवल ३ प्रतिशतमा सिमित भएको छ।

आज भियतनाम विश्वका सबैभन्दा गतिशील देशहरूमध्ये एक हो, जहाँ सशक्त अर्थतन्त्रले मेहनती मानिस र उद्यमीहरूका लागि ठूलो अवसर सिर्जना गरिरहेको छ। एक समय आफ्नै जनसंख्यालाई खुवाउन पर्याप्त चामल उत्पादन गर्न नसक्ने देश, आज विश्वका सबैभन्दा ठूला चामल निर्यात कर्तामध्ये एक बनेको छ, साथै चीनबाट पलायन भएका कम्पनीहरूलाई आफ्नो देशमा आकर्षित गर्न सफल भएको कारण ठूलो इलेक्ट्रोनिक्स निर्यात कर्ता पनि बनेको छ।

हेरिटेज फाउन्डेसनको आर्थिक स्वतन्त्रता सूचकांक अनुसार, समान आकारका अन्य देशहरूभन्दा भियतनामले सबैभन्दा बढी अंक प्राप्त गरेको छ। १९९५ देखि २०२४ सम्म भियतनामले २४ अंकले सुधार गर्दा, अमेरिकाले सोही अवधिमा ६ अंक गुमायो।

भियतनामले आफूलाई आधिकारिक रूपमा समाजवादी भन्छ, तर यसको आर्थिक स्वतन्त्रताको स्कोर ६५ छ, जुन एशिया र विश्वको औसतभन्दा माथि छ।

कसैले पनि भियतनामलाई पूर्ण स्वतन्त्र देश भन्दैन। मिडिया राज्यको नियन्त्रणमा छ र निर्वाचन स्वतन्त्र छैन। सरकारी स्वामित्वका कम्पनीहरूले जीडीपीको २० प्रतिशत उत्पादन गर्छन्, जसले विशेष सुविधा प्राप्त गर्दछन।

तर भियतनाममा समाजवादी सोच जबर्जस्ती थोपर्ने प्रयास गरिदैन। सरकारी शिक्षाविदहरूले समेत असमानता अन्याय होइन भनेर तर्क गर्छन्। मानिसहरूले असमानतालाई स्वीकार गरेका छन्, किनभने उनीहरूले सबैले समान भनिएको समाजमा बस्दा नकारात्मक अनुभव गरेका छन्।

भियतनामी जनतामा गरिएको सर्वेक्षणले पनि यही देखाउँछ। २०२१ देखि २०२३ सम्म Ipsos MORI ले ३५ देशमा सर्वेक्षण गर्यो। अधिकांश देशमा पूँजीवादप्रति नकारात्मक धारणा थियो। तर भियतनाममा मानिसहरूले पूँजीवादलाई “प्रगति” (८१%), “नवप्रवर्तन” (८०%), “विविध वस्तु” (७७%), “समृद्धि” (७४%), र “स्वतन्त्रता” (७१%) जस्ता सकारात्मक पक्षसँग जोडेर हेरे।

भियतनामको आर्थिक सफलताको बावजुद, क्युबाका वृद्ध नेताहरूलाई एकदलीय समाजवादी राज्य कायम राख्दै त्यस्तो सफलता दोहोर्याउन सकिने कुरामा शंका छ। उनीहरूमा आत्मविश्वास वा जोखिम लिन इच्छाशक्ति देखिँदैन।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोको भनाइ अनुसार, क्युबाले वाशिंगटन को दबाबबाट राहत पाउन आर्थिक र राजनीतिक स्वतन्त्रता बढाउनै पर्छ।  गत हप्ता म्युनिख सुरक्षा फोरममा ब्लूमबर्ग न्युज उनले भने, क्युबाका नेताहरू “आफ्नो नियन्त्रणमा रहेका क्षेत्रहरूमा शक्ति नछोडी आफ्ना जनताको दैनिक जीवन कसरी सुधार गर्ने भन्ने जान्दैनन्।

”उनले थपे कि सुधारका प्रयासहरू “कहिल्यै सफल हुँदैनन्,” किनकि “क्यूबाली शासनलाई व्यवसाय र उद्योग कसरी चल्छ भन्ने आधारभूत बुझाइ नै छैन, र त्यसको परिणामस्वरुप जनता पीडित छन्।”

अहिलेको अवस्थामा तनाव कम भएको छ। अमेरिका र उसका सहयोगीहरुले क्युबामा भोकमरी रोक्न पर्याप्त मानवीय सहायता पठाउनेछन्।

यसको जवाफमा, क्युबाका अधिकारीहरू भन्छन् कि उनीहरू सम्बन्ध सुधारका विषयमा संवाद गर्न खुला छन्, तर आफ्नो एकदलीय कम्युनिस्ट प्रणाली परिवर्तन गर्ने कुनै पनि छलफल स्वीकार्य छैन। तर सन् १९६२ मा राष्ट्रपति जोन एफ. केनेडीले लगाएको अमेरिकी नाकाबन्दीका बाबजुद पनि क्युबाको क्रान्ति कसरी टिकिरह्यो भनेर प्रशंसासहित लेख्ने उदारवादी विद्वानहरू समेत अहिलेको संकट फरक प्रकृतिको भएको विश्वास गर्छन।

सन् १९८९ मा, पूर्वी जर्मनीका नेता एरिख होनेकरले भ्रमणमा आएका सोभियत नेता मिखाइल गोर्भाचोभलाई आफ्नो शासनले सुधारको विरोध गर्ने बताएका थिए। पछि गोर्बाचेभले सम्झँदै भने: “म भयभीत भएको थिएँ। मैले उनीसँग तीन घण्टा कुरा गरें… र उनी लगातार [पूर्वी जर्मनी] का अद्भुत उपलब्धिहरूका बारेमा मलाई विश्वास दिलाउन खोजिरहेका थिए।”

त्यसपछि गोर्भाचोभले होनेकरको पोलिटब्युरोसँग कुरा गर्दै चेतावनी दिए: “यदि हामी पछाडि पर्‍यौं भने, जीवनले हामीलाई तुरुन्तै सजाय दिनेछ।”

त्यसको अर्को महिनामै बर्लिन पर्खाल ढल्यो।

यो लेख पहिलो पटक National Review मा प्रकाशित भएको थियो।

The post क्यूबाको समाजवादी क्रान्तिको अस्ताउन लागेको हो ? appeared first on Bikalpa Khabar.

अन्तरक्रिया कार्यक्रममा बोल्दै सामाजिक सुरक्षा कोषका निमित्त कार्यकारी निर्देशक कुष्ण अधिकारीले कोषको स्थापना प्रत्येक श्रमिक योगदानको आधारमा पेन्सन (निवृत्तभरण भत्ता) प्राप्त गर्ने योग्य हुने भन्ने सिद्धान्तमा आधारित रहेको बताउनु भएको थियो । उहाँले कोषको स्थापना नागरिकको राज्यप्रति भरोसा वृद्धि गर्ने संयन्त्रको रूपमा भएको धारणा व्यक्त गर्नु भएको थियो ।

उहाँले कोष स्थापनाको ६ वर्ष मात्रै भएकोले अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासहरूबाटै सिक्दै देखापर्ने कानुनी जटिलतालाई निराकरण गर्दै अघि बढ्ने प्रतिबद्धता व्यक्त समेत गर्नु भएको थियो ।

अन्तरक्रियामा बोल्दै सिएनआई कोशीका कार्यवाहक अध्यक्ष प्रकाश मून्दडाले कोषले सम्पूर्ण पक्षको हितलाई प्राथमिकता दिनु पर्ने धारणा व्यक्त गर्नु भएको थियो । उहाँले योगदानकर्ताको समग्र हितमा कोषको भूमिका अत्यन्त महत्वपूर्ण रहेको बताउँदै व्यवहारिकताको सन्दर्भ कुनै समस्या देखिए सिएनआई कोशीले सो जटिलता फुकाउन पैरवी गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नु भएको थियो ।

अन्तरक्रियामा बोल्दै सिएनआईका केन्द्रीय उपाध्यक्ष भीम घिमिरेले अन्तरक्रियामा उठेका विषयहरू महत्त्वपूर्ण रहेको सो विषयहरूलाई सम्बोधन गर्न परिसंघ लागि पर्ने बताउनु भएको थियो । घिमिरेले कोषलाई अझ व्यापक र बृहत् सहभागिता मूलक बनाउन परिसंघले आवश्यक भूमिका निर्वाह गर्ने जानकारी दिनु भएको थियो ।

कार्यक्रममा सामाजिक सुरक्षा कोष विराटनगरका कार्यलय प्रमुख दिपकराज भट्टले कोषको भूमिकाको विषयमा प्रस्तुतिकरण दिनभएको थियो भने अन्तरक्रियामा उद्योगी, ट्रेड युनियनका प्रतिनिधि, कोषमा आवद्ध अस्पतालका प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको सिएनआई कोशीका महानिर्देशक विजयहरि शर्माले जानकारी दिनु भयो ।

The post सिएनआई कोशीको सामाजिक सुरक्षा कोष सम्बन्धी अन्तरक्रिया सम्पन्न appeared first on Bikalpa Khabar.

कार्यालयले विराटनगर महानगरपालिका क्षेत्र भित्र संचालनमा रहेका सिटी सफारीलाई सुरक्षित, अनुशासित, जिम्मेवार, मर्यादित बनाई व्यवस्थितरूपमा सञ्चालन गरी सवारी दुर्घटना न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यका साथ “सुरक्षित चालक” पोशाक वितरण गरेको हो ।

पोशाक वितरण कार्यक्रममा बोल्दै प्रहरी नायव महानिरीक्षक विनोद घिमिरेले सवारी चालक अनुमति पत्र प्राप्त गरी नियमअनुसार सवारी सञ्चालन गर्ने चालक नै सुरक्षित चालक भएकोले सवारी दुर्घटना न्यूनीकरणमा चालकलाई जिम्मेवारी बनाउन पोशाकले थप भूमिका निर्वाह गर्ने विश्वास व्यक्त गर्नु भएको थियो । उहाँले बर्दीमा भएका प्रहरी जसरी नियममा रहेका हुन्छन् त्यसरीनै सुरक्षित चालकको जिम्मेवारी लिएका सिटी सफारी चालकहरुले ट्राफिक नियमको पालना गरी यात्रु सुरक्षालाई उच्च प्राथमिकतामा राखी आफुलाई दिएको पोशाकको कदर गरी अमर्यादित र नियम बिपरीतको कार्यहरु नगर्न अनुरोध गर्नु भएको थियो ।

कार्यक्रममा नेपाल प्रहरी राजमार्ग सुरक्षा तथा ट्राफिक व्यवस्थापन कार्यालय इटहरीका प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक दिपक गिरीले छोटो दूरीको यात्राका लागि उपयोगी रहेको सवारी साधन ट्राफिक नियम उल्लंघन गरी असुरक्षित तरिकाले सञ्चालन गरेको कारण दुर्घटनाको जोखिम हुने भएकाले चालकको पोशाकको प्रयोगले ट्राफिक नियमको पालना बढ्ने र सिटी सफारी सञ्चालनलाई सुरक्षित, मर्यादित र व्यवस्थित बनाउँदै आम यात्रुको सुरक्षामा सकारात्मक प्रभाव पार्ने बताउनु भयो ।

कार्यक्रममा जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय मोरङका प्रमुख प्रहरी निरीक्षक सन्तोष न्यौपानेले कोशी प्रदेशको राजधानी तथा औद्योगिक क्षेत्र रहेको विराटनगरमा सिटी सफारीलाई व्यवस्थित रुपमा सञ्चालन गरी सवारी आवागमन सहज बनाउन तथा सवारी दुर्घटना न्यूनीकरण गर्न सुरक्षित चालक अभियान कार्यक्रम अन्तर्गत सिटी सफारीका चालकहरुलाई पोशाक वितरण गरिएको बताउनुभयो ।

The post विराटनगरमा सिटी सफारी चालकलाई ‘सुरक्षित चालक’ पोशाक वितरण appeared first on Bikalpa Khabar.

कोशी प्रदेश सरकारको सिफारिसमा प्रदेश प्रमुख परशुराम खापुङले हिउँदै अधिवेशन आह्वान गर्नु भएको हो।

भदौ २४ गते जेन-जी आन्दोलनको क्रममा कोशी प्रदेश सभाको भवन आगजनीमा परेर ध्वस्त भएकोले वीरेन्द्र सभागृहमा बैठक बस्न लागेको हो।

The post आज वीरेन्द्र सभागृहमा कोशी प्रदेश सभाको बैठक बस्दै appeared first on Bikalpa Khabar.

कार्यक्रममा बोल्दै पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयका सचिव डा.इन्द्रप्रसाद सापकोटाले कोशी प्रदेश सरकारले घोषणा गरेको कोशी पर्यटन वर्ष – २०८२ ले प्रदेशमा पर्यटनको संस्कार र आधार निर्माणका लागि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको धारणा व्यक्त गर्नु भएको थियो। उहाँले कोशी प्रदेशमा पर्यटक भित्राउने सवालमा निजी क्षेत्रको भूमिका महत्वपूर्ण हुने विचार व्यक्त गर्दै पर्यटन वर्षले निर्माण गरेको आधारमा टेकेर प्रदेशले पर्यटन विकासमा भूमिका खेल्ने बताउनु भएको थियो।

कोशी पर्यटन वर्ष २०८२ का सह-संयोजक भविषकुमार श्रेष्ठले प्रदेशमा पर्यटकको स्पष्ट तथ्यांक नभएकोले कोशी प्रदेशमा कति पर्यटक आएको भनेर दाबी गर्न सक्ने अवस्था नरहेको बताउनु भएको थियो। उहाँले प्रदेश सरकारले निजी क्षेत्रलाई प्राथिमिकतामा राख्दै कार्य गर्दै आएकोमा पर्यटकको गुणात्मक वृद्धिका लागि नीतिगत पहल गर्नु पर्ने बताउनु भएको थियो।

संवाद कार्यक्रममा पर्यटन व्यवसायी राजन श्रेष्ठले प्रदेश सरकारले भारतीय पर्यटकहरू नेपाल आउँदा खर्च गर्न प्रोत्साहन गर्ने नीति निर्माण गर्नु पर्ने बताउनु भएको थियो। उहाँले नेपाली सुरक्षाकर्मीहरूले भारतीय पर्यटकहरूलाई गर्ने व्यवहारमा समेत परिवर्तन आउनु पर्ने धारणा व्यक्त गर्नु भएको थियो।

संवाद कार्यक्रममा होटल व्यवसायी बासुदेव बराल, होम-स्टे महासंघ, कोशी प्रदेशकी अध्यक्ष लिलादेवी भट्टराईलगायतले प्रदेश सरकारसँगै स्थानीय तहहरू समेत पर्यटन क्षेत्रको विकासमा महत्वपूर्ण साझेदार हुने विचार राख्नु भएको थियो।

वसन्त अधिकारीले सहजीकरण गर्नु भएको संवाद कार्यक्रममा सरकारी, निजी तथा होटल तथा पर्यटन विषयक अध्यापन हुने शिक्षालयका विद्यार्थीहरूको समेत सहभागिता रहेको आयोजक इनोभेट नेक्स्ट इम्प्याक्टकी श्वेता आर्चायले जानकारी दिनु भयो।

The post कोशी प्रदेशमा पर्यटन विषयक साझा संवाद सम्पन्न appeared first on Bikalpa Khabar.

साधारणसभामा सिएनआई कोशीका कोषाध्यक्ष साकेत राठीले प्रस्तुत गर्नु भएको आर्थिक प्रगति प्रतिवेदन सर्वसम्मतले पारित भएको थियो।

साधारणसभामा बोल्दै सिएनआईका केन्द्रीय गभर्निङ काउन्सिल मेम्बर बासुदेव गोल्यानले कोशी प्रदेश समितिले पूर्वक्षेत्रका उद्योगी व्यवसायीको हकहितका उदाहरणीय रुपमा काम गरिरहेको बताउनु भएको थियो।

त्यस्तै, सिएनआई कोशी अध्यक्ष सारडाले राज्यले र समाजका अराजक तत्वहरूले उद्योगी व्यवसायीलाई बिना कारण अनेक आक्षेप लगाउने गरेको गुनासो गर्नु भएको थियो । उहाँले राज्यले उद्योगी व्यवसायीको सुरक्षा गर्न नसकेको, तस्करी नियन्त्रण हुन नसकेको भन्दै सुरक्षा निकायको ध्यानाकर्षण समेत गराउनु भयो।

साधारणसभामा सिएनआई केन्द्रीय उपाध्यक्ष भीम घिमिरे, कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालयका प्रहरी नायव महानिरिक्षक (डिआईजी) विनोद घिमिरे सहित सिएनआई सुनसरीका अध्यक्ष अनिल अग्रवाल लगायत परिसंघ कोशीका पदाधिकारी र सदस्यहरुको उपस्थिति रहेको थियो ।

सोही अवसरमा परिसंघ केन्द्रीय समितिले आगामी आर्थिक वर्ष २०८३-८४ को बजेटको लागि उद्योगी व्यवसायीहरूबाट सुझाव संकलन समेत सुरु गरिसकेको परिसंघका महानिर्देशक विजयहरि शर्माले जानकारी दिनुभयो ।

The post उद्योग परिसंघ कोशीको पाँचौ वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न appeared first on Bikalpa Khabar.

बैठकका निर्णय सार्वजनिक गर्दै आन्तरिक मामला तथा कानुन मन्त्री इन्द्रमणि पराजुलीले प्रदेश सभाको आफ्नै भवन र सचिवालय निर्माणाधीन अवस्थामा रहेकाले वैकल्पिक रूपमा विराटनगरस्थित वीरेन्द्र सभागृहमा अधिवेशन सञ्चालन गरिने जानकारी दिनुभयो।

उहाँका अनुसार सभागृह मासिक आठ लाख रुपैयाँ भाडा तिर्ने गरी प्रयोग गरिनेछ।

विराटनगरमा रहेको कोशी प्रदेश सभाको भवन भदौ २४ गतेको जेन-जी आन्दोलनको क्रममा ध्वस्त भएकोले वीरेन्द्र सभागृहबाट बैठक संचालन गर्न लागिएको हो। हाल प्रदेश सभाको दैनिक काम-कारबाही भने कटहरीस्थित कृषि प्रदर्शनी केन्द्रबाट संचालन भैरहेको छ।

The post कोशी प्रदेश सभाको बैठक माघ २५ गते बस्ने appeared first on Bikalpa Khabar.