Takayasu arteriiti (Aorta ravog’i sindromi) – asosan aorta va uning
magistral tarmoqlarining noinfeksion, granulomatoz yallig’lanishi bilan
tavsiflanuvchi tizimli autoimmun kasallikdir. Nevrologiyada ushbu kasallik bosh
miya qon aylanishining surunkali ishemiyasi hamda o’tkir buzilishlari (ishemik
insult) ning kam uchraydigan, ammo og’ir sabablaridan biri sifatida o’rganiladi.
]]>Ushbu ma’lumotlardan foydalanilganda muallif va manba ko’rsatilishi shart. Mazkur ma’lumotlarni metodik qo’llanmalar, kitoblar yoki boshqa nashrlarda to’liq yoki qisman muallifning ruxsatisiz ko’chirish va foydalanish qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab bo’lishi mumkin.
Koll-Fleming sindromi (qaytar serebral vazokonstriksiya sindromi,
QSVS) – serebral arteriyalar (a.cerebri media, anterior, posterior) hamda ulardan
shoxlanuvchi distal tomirlarning vaqtinchalik va qaytar segmentar
vazokonstriksiyasi bilan kechadigan, klinik jihatdan bir necha soniyalar ichida
oʻzining eng yuqori pikiga chiquvchi, takroriy “momaqaldiroqsimon” bosh ogʻrigʻi
(thunderclap headache) xurujlari hamda oʻchoqli nevrologik simptomlar bilan
namoyon boʻladigan serebrovaskulyar patologiyadir. Patologik jarayonga
ekstrakranial magistral arteriyalar (a. carotis interna va a.vertebralisning boʻyin
qismi) odatda tortilmaydi.
Ushbu ma’lumotlardan foydalanilganda muallif va manba ko’rsatilishi shart. Mazkur ma’lumotlarni metodik qo’llanmalar, kitoblar yoki boshqa nashrlarda to’liq yoki qisman muallifning ruxsatisiz ko’chirish va foydalanish qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab bo’lishi mumkin.
]]>Dissirkulyator ensеfalopatiya (DSE) – bosh miyada qon aylanishining
surunkali yеtishmovchiligi sababli rivojlanadigan sеrеbrovaskulyar kasallik.
Tasnifi va terminologik muammolar. G’arb tibbiyotida “Dissirkulyator
ensefalopatiya” avval qo’llanilmagan va hozirda ham klinik tasniflarda chetlab
o’tilayotgan bo’lsa-da, biz ushbu atamaning tibbiy amaliyotda saqlanib qolishi
tarafdorimiz.
«Dissirkulyator ensefalopatiya» atamasi XX asrning 60 -yillarida sovetlar
nevrologiya maktabi namoyandalari (G.A. Maksudov, E.V. Shmidt) tomonidan
taklif etilgan va 1980 -yillarda sobiq ittifoqning «Bosh miya qon tomir
kasalliklari tasnifi»ga rasman kiritilgan. Bu atama bugungi kungacha MDH
davlatlari, xususan, O‘zbekiston nevrologiya amaliyotida ham yetakchi o‘ rin
tutib kelmoqda.
Ushbu ata
Ushbu ma’lumotlardan foydalanilganda muallif va manba ko’rsatilishi shart. Mazkur ma’lumotlarni metodik qo’llanmalar, kitoblar yoki boshqa nashrlarda to’liq yoki qisman muallifning ruxsatisiz ko’chirish va foydalanish qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab bo’lishi mumkin.
]]>
Miya venalari va sinuslari trombozi (MVST) – bosh miya qattiq pardasi
sinuslari (sinus sagittalis superior, sinus transversus, sinus sigmoideus) yoki
chuqur venalarning tromblar bilan tiqilib qolishi natijasida qon oqimining
qiyinlashishi, miya shishi va venoz infarktlar (venoz insult) rivojlanishi bilan
kechadigan kasallikdir. Venoz insultlar barcha insultlarning bir foizini tashkil
qiladi. Karotid va vertebrobazilyar insultlar asosan keksalarda uchrasa, MVST
yoshlarda (30-40 yosh) va erkaklarga nisbatan ayollarda 3 barobar ko‘p uchraydi.
Ushbu ma’lumotlardan foydalanilganda muallif va manba ko’rsatilishi shart. Mazkur ma’lumotlarni metodik qo’llanmalar, kitoblar yoki boshqa nashrlarda to’liq yoki qisman muallifning ruxsatisiz ko’chirish va foydalanish qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab bo’lishi mumkin.
]]>
Xatarli omil – bu kasallikning bevosita sababchisi bo‘lmagan, biroq uning
rivojlanish ehtimolligini keskin oshiradigan omil (zamin, sharoit). Xatarli omil
organizmda yillar davomida mavjud bo‘lishi mumkin, lekin u o‘z-o‘zidan insult
chaqirmaydi, balki etiologik omil (masalan, tromb shakllanishi) uchun sharoit
yaratib beradi. Masalan, tamaki chekadigan yoki arterial gipertenziyasi bor odam
albatta insultga duchor bo’ladi, degani emas.
Ushbu ma’lumotlardan foydalanilganda muallif va manba ko’rsatilishi shart. Mazkur ma’lumotlarni metodik qo’llanmalar, kitoblar yoki boshqa nashrlarda to’liq yoki qisman muallifning ruxsatisiz ko’chirish va foydalanish qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab bo’lishi mumkin.
]]>
Serebrovaskulyar kasalliklar (SVK), xususan, miya insulti butun dunyoda
nogironlikka olib keluvchi sabablar ichida 1-o‘rinni, o‘lim ko‘rsatkichlari bo‘yicha
esa yurak ishemik kasalligidan keyin 2-o‘rinni egallaydi. Butun jahon insult
tashkiloti (WSO) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili dunyoda 12 milliondan ortiq odam
insultga chalinadi va 6,5 milliondan ziyod kishi ushbu kasallik oqibatida vafot
etadi. Eng fojiali jihati – insultdan omon qolgan bemorlarning qariyb 70 -80 foizi
hayotining oxirigacha u yoki bu darajada nogiron bo‘lib qoladi.
Ushbu ma’lumotlardan foydalanilganda muallif va manba ko’rsatilishi shart. Mazkur ma’lumotlarni metodik qo’llanmalar, kitoblar yoki boshqa nashrlarda to’liq yoki qisman muallifning ruxsatisiz ko’chirish va foydalanish qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab bo’lishi mumkin.
]]>
CADASIL sindromi (ingl. Cerebral Autosomal Dominant Arteriopathy
with Subcortical Infarcts and Leukoencephalopathy) – bosh miya arteriyalarining
zo’rayib boruvchi patologiyasi bo‘lib, ketma-ket kuzatiluvchi tranzitor ishemik
atakalar, insultlar va keyinchalik demensiya bilan namoyon bo’luvchi genetik
kasallikdir.
Ushbu ma’lumotlardan foydalanilganda muallif va manba ko’rsatilishi shart. Mazkur ma’lumotlarni metodik qo’llanmalar, kitoblar yoki boshqa nashrlarda to’liq yoki qisman muallifning ruxsatisiz ko’chirish va foydalanish qonunchilikda belgilangan tartibda javobgarlikka sabab bo’lishi mumkin.
]]>Professor Zarifboy Ibodullayev fikricha, Avstraliyada qabul qilingan 16 yoshgacha bo’lgan bolalarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni cheklash tashabbusi chuqur ilmiy tahlilga asoslangan. Professor bunday yondashuvni Oʻzbekistonda ham jiddiy oʻrganish va ijobiy jihatlarini tahlil qilib, amaliyotga tadbiq etish tarafdori.
Ijtimoiy tarmoqlarga erta qaramlik
• Diqqatning pasayishi
• Ruhiy zo’riqish
• Xavotir va depressiv holatlar
• Real hayotdagi muloqotning kamayishiga olib kelishi mumkin.
qoʻllarining uchi doim muzlab yursa;
boshi aylanadigan boʻlsa,
ishtahasi sust boʻlsa, bunday holatda odatda dori bilan emas, sport bilan shugʻullanish orqali bundan xalos bo‘lish mumkin.
Ular:
xamirli ovqatlarni kam yeyishi;
kechasi yaxshi uxlab dam olishi;
telefon va kompyuter oldida koʻp oʻtirmaslik kerak.
Koʻproq toza havoda sayr qilib, jismoniy faol boʻlsa, vegetativ belgilar oʻtib ketadi.
Umuman olganda, sunʼiy intellektdan kerak boʻlgan narsalardan foydalanishingiz mumkin. Lekin tibbiy savollar bilan sunʼiy intellektdan maslahat olmang. Doktorga murojaat qiling.
]]>Bolani ota-onasidan soʻrasangiz, tili bir yoki ikki yoshda tili chiqib, uch yoshga borib gapiradigan boʻlgan. Duduqlanish qachon rivojlandi, deb soʻrasangiz bolaga tarbiya berish uchun qoʻrqitgandan keyin shunday holat boʻlganini aytishadi. Tartibga chaqirish uchun hojatxonaga yoki xonaga qamab qoʻyadi, chiroqni oʻchirib qoʻyadi. Koʻchadagi itdan yoki ota-onasining koʻziga qarab qattiq qoʻrqadiki, bola duduqlanib qoladi. Ayniqsa, tashqi kuchli ruhiy bosim ostida bolada duduqlanish rivojlanadi.
Hurmatli ota-onalar, bolaning nutqi endi shakllanayotgan paytda, endi atak-chechak qilib, nutq tizimlari oʻz joyiga tushayotgan paytda bolani qattiq qoʻrqitmang. Bolangizda logonevroz rivojlanib, duduqlanish 16-17 yoshgacha tuzalmay, oʻtib ketishi mumkin. Ehtiyot boʻlinglar!
]]>Menyer sindromida shu darajada kuchli bosh aylanish boʻladiki, bosh aylanish bir tomonlama boʻladi, yaʼni yo soat strelkasi boʻylab, yo soat strelkasiga qarama-qarshi ravishda. Uylar, fazo, buyumlar bir tomonga qarab aylanadi. Kuchli koʻngil aynish va qusish kuzatiladi. Quloqda shovqin paydo boʻladi. Borib-borib eshitish pasayishi mumkin.
Menyer kasalligining sal farq qiluvchi tomonlari bor. Bemor yotib qoladi. Hattoki gorizontal yotgan bemor boshini oʻng tomonga burib yotsa, siz uning boshini bu yoqqa bursangiz, bosh aylanishi birdan kuchayib ketishi mumkin. Bemor qoʻlingizni urib yuboradi va oʻsha paytda koʻngil ayniydi. Bunday vaqtda bemor zudlik bilan shifoxonaga yotqizib, unga zarur davolash muolajalarini boshlash kerak.
]]>Oʻzining uyida, eridan mehr koʻrmagan, farzandlaridan mehr koʻrmagan, bu bogʻcha opalar psixopat darajaga kelgan. Afsuski, bogʻcha va yaslilarda tarbiyachi boʻlib ishlayapti. Mana shu holat, faraz qiling, minglab, yuz minglab bolalar bilan roʻy beryapti.
Bogʻcha yoshidagi va erta maktab yoshidagi har qanday ruhiy jarohat umrbod asorat qoldiradi. Birovlarning bolasiga, hatto oʻzining bolasiga ham shunday qiladiganlar ham bor. Ularni javobgarlikka tortish masalasini oʻylab koʻrish kerak.
Men tushunaman, maktab yoshidagi bolalar, katta sinfdagi bolalar oʻqituvchilarga gap qaytargani uchun nizolar kelib chiqib. Kimlardir oʻquvchining, kimlardir oʻqituvchining tarafini oladi. Bogʻcha masalasida 100 foiz men bolaning tarafini olgan boʻlar edim. Oʻylaymanki, bunday bogʻcha opalarga qatʼiy chora koʻriladi.
]]>Qaysidir xarakter xususiyatlar onadan qizga, otadan oʻgʻliga oʻtishi mumkin. Bu degani otadan faqat oʻgʻliga degani emas, qiziga ham oʻtishi mumkin. Lekin toʻlaqonli unga bogʻlab qoʻyish kerak emas.
Buni olimlar 100-yil oldin oʻrgangan. Nevroz va psixoz, aynan mana shu ikkita kasallik, tashqi omillar natijasida yoʻq ham boʻlib ketishi mumkin.
Deylik, bolalik chogʻida, maktab yoshi paytida asabiy edi, jahldor edi, agressiyaga, affektga tushib qolardi. Lekin ota-onaning bosiqligi orqasidan, maktab oʻqituvchilarining bosiqligi orqasidan va maktab yoshida, deylik, oʻsmirlik yoshida psixologga borib, bolasi bilan bogʻliq vaziyatlarni korreksiya qilib yurgan holatlarda, oiladagi sogʻlom psixologik muhit taʼminlangan holatlarda, albatta, endi kurtak otgan boladagi nevroz va psixoz holatlari darrov oʻtib ketadi.
]]>