Најголем напредок е забележан во делот на образованието како во спроведувањето на мерките, така и во искористеноста на буџетот. Во овој дел за првпат годинава има медијатори не само во основното, туку и во средното образование. Сепак, транзицијата на запишување од основно во средно образование бележи пад, како и бројот на запишани ученици што според „Ромалитико“ се должи на трендот на иселување.

„Ромалитико“ бележи дека во одредени сектори не се искористени средствата како што се здравството и домувањето.

– Во рамки на домувањето сеуште министерството за транспрот ги нема потрошено парите дадени во делот на инфрастуктура во ромски населби. Во делот на здравство, за жал, сме во регрес. Финансиската неискористеност не е нешто ново. И претходно кога сме ги анализирале состојбите покажуваат дека до крајот на годината се пробува да се искористи максимумот, односно да се спроведат повеќе мерки. Во Министерството за транспорт имаме нула искористеност затоа што подоцна го објавија повикот, изјави Суад Скендери од „Ромалитико“.

Јазот меѓу жената Ромка и останатите жени се забележува и во најновиот извештај и тоа не е нешто ново затоа што „Ромалитико“ го бележи и во претходните седум извештаи.

– Периодот којшто го покривање е март 2025 до март 2026 година и покажува дека институционалната координација е главен причинител зошто буџетската искористеност е на толку ниско ниво, вели Скендери.

Според „Ромалитико“, она кон што треба да се анализира во иднина е дали проблемот е во тоа што немаме доволно политики или, пак, во тоа што не успеваме доследно да ги спроведуваме оние што веќе ги имаме.

– Покрај исполнувањето на законските обврски и преземените заложби, особено важно е доследното спроведување на предвидените мерки. Токму во оваа насока треба да го насочиме нашето внимание. Сметам дека е важно да не го оставиме спроведувањето на Стратегијата за инклузија на Ромите 2022–2030 само на декларативно ниво. За нејзина успешна реализација потребна е континуирана вклученост на сите ресорни министерства, локалната самоуправа и другите надлежни институции. Исто така, потребно е поголемо вклучување на граѓанските организации, не само во процесите на консултации, туку и во следењето и оценувањето на спроведувањето на политиките – порача извршниот директор на „Ромалитико“ Елвис Шаќири.

Успехот на една политика не се мери според тоа колку документи се усвоени или колку препораки се напишани, туку според тоа колку реално се подобрил животот на луѓето на кои таа политика се однесува, подвлече Шаќири.

На презентацијата не присуствуваше министерот без ресор Ерџан Демир. 

Завршен настан во Барселона

На 17 септември 2026 година, партнерите одржаа средба во Барселона на завршната конференција „Ашун Ме“, на која, покрај партнерите на проектот, учествуваа и членовите и застапниците на ромската заедница во Барселона. На настанот се презентираа резултатите, ресурсите и достигнувањата на проектот, а воедно се создаде простор за дискусија околу искуствата, претставувањето и учеството на младите Роми. Исто така, се истакна важноста од стекнување на младите луѓе со животно искуство да бидат директно вклучени во разговорите и одлуките што влијаат на нивните заедници.

Следниот ден, партнерите го одржаа последниот транснационален партнерски состанок на проектот, на кој ги разгледаа спроведените активности во рамките на проектот и последните чекори потребни за да се обезбеди одржливост и континуирана употреба на резултатите од проектот.

Гласот на младите Роми претворен во акција за политики

Преку националните дигитални тркалезни маси, младите Роми директно се вклучија да разговараат со креаторите на политики, организациите на граѓанското општество и други засегнати страни за предизвиците што ги засегаат нивните заедници и да ги идентификуваат приоритетите за промена.

Овие дискусии беа основа за Брошурата за дигитална политика, обединувајќи ги клучните наоди, предложените решенија и препораките за политики од шесте земји-партнери. Надоврзувајќи се на ова, партнерите, исто така, развија конкретни промени и прилагодувања на политиките и формално ги доставија до околу 30 релевантни институции и организации. Ова помогна да се осигури дека искуствата и приоритетите што ги споделија младите Роми се пренесени во поширокиот дијалог за политиките, застапувањето и процесите на донесување одлуки.

Ресурси за континуирано учење и учество

Како што проектот се ближи кон крајот, ресурсите на „Ашун Ме“ ќе останат достапни за поддршка на млади Роми, младински работници и организации низ цела Европа. Тие вклучуваат прирачник за методологија, програма за комбинирана обука, комплет уметнички алатки, брошура за дигитална политика, политички кратки филмови и други практични ресурси развиени во текот на проектот.

Заедно, овие материјали обезбедуваат алатки за зајакнување на граѓанското учество, застапување, свест за политиките, креативно изразување и соработка меѓу младите Роми, младинските работници и креаторите на политики. До ресурсите може да се пристапи преку веб-страницата на „Ашун Ме“ и платформата за е-учење, кои овозможуваат учењето и резултатите од проектот да останат достапни и по истекот на неговото финансирано времетраење.

Влијанието на проектот

По две години соработка во шест европски земји, проектот комбинираше неформално образование, младинска работа, креативно раскажување приказни и политички дијалог за да создадат повеќе можности за младите Роми да ги споделат своите искуства и да учествуваат во одлуките што влијаат на нивните животи.

Влијанието на проектот ќе продолжи преку развиените ресурси, изградените односи, поднесените препораки за политики и зголемената видливост на гласовите на младите Роми во рамките на политичките и застапничките простори.

Наша благодарност

Партнерството „Ашун Ме“ сака да им се заблагодари на сите млади луѓе, младински работници, членови и застапници на ромската заедница, креатори на политики, практичари и организации кои придонесоа за проектот. Нивното учество, искуства и идеи го обликуваа проектот во текот на неговата имплементација и помогнаа да се осигури дека развиените ресурси и препораки ги одразуваат реалноста и приоритетите на младите Роми во земјите-партнери.

КОНКУРС за доделување 150 стипендии на редовни студенти Роми запишани на студии од прв циклус на јавните и приватните универзитети и високообразовни установи во Република Северна Македонија за студиската 2026/2027 година

Министерството за образование и наука за студиската 2026/2027 година ќе додели вкупно 150 (сто и педесет) стипендии на редовни студенти Роми запишани на студии од прв циклус на јавните и приватните универзитети и високообразовни установи во Република Северна Македонија.

I. УСЛОВИ ЗА ДОДЕЛУВАЊЕ НА СТУДЕНТСКА СТИПЕНДИЈА ЗА СТУДЕНТИ РОМИ

Право на стипендија имаат студентите запишани на студии од прв циклус кои студираат на јавните и приватните универзитети и високообразовните установи во Република Северна Македонија и кои ги исполнуваат следните услови:

1. Да се редовни студенти;

2. Да се припадници на ромската етничка заедница;

3. Да се државјани на Република Северна Македонија;

4. Да не се корисници на стипендија од други установи, институции или компании.

II. КРИТЕРИУМИ ЗА ДОДЕЛУВАЊЕ НА СТУДЕНТСКА СТИПЕНДИЈА ЗА СТУДЕНТИ РОМИ

Стипендиите за студенти Роми ќе се доделат согласно следните критериуми:

1. Постигнатиот среден успех на кандидатот од сите години од средното образование, за студентите кои се запишани во прва година на додипломски студии од прв циклус;

2. Постигнатиот среден успех од претходната студиска година за студентите кои студираат во сите останати години на додипломски студии од прв циклус;

3. Да се редовни студенти на некој од јавните или приватните универзитети и високообразовни установи во Република Северна Македонија за студиската 2026/2027 година;

4. Предност при селекција ќе имаат студентите Роми кои студираат на јавните или приватните универзитети и високообразовни установи во Република Северна Македонија кои образуваат наставен кадар.

При рангирањето на кандидатите запишани во прва година на високообразовните установи, предност имаат кандидатите кои имаат повисок општ успех од завршеното средно образование и при рангирањето на кандидатите запишани во сите останати години, предност имаат кандидатите кои имаат повисок просечен успех остварен во текот на студирањето.

Студентите кои во студиската 2025/2026 година биле корисници на стипендија од Министерството за образование и наука, а не запишале нареден семестар или повисока студиска година, немаат право на стипендија во академската 2026/2027 година.

III. ВИСИНА НА СТИПЕНДИЈАТА

Висината на стипендијата изнесува 6.000 денари месечно за девет (9) месеци во текот на студиската 2026/2027 година.

IV. НАЧИН И РОК НА ПРИЈАВУВАЊЕ

Студентите кои ги исполнуваат условите од конкурсот пополнуваат електронска пријава и ја прикачуваат соодветната документација на http://e-uslugi.mon.gov.mk од 12.10 до 26.10.2026 година

Потребните документи за аплицирање се следните:

A) За студенти запишани во прва студиска година потребни се следните документи:

1. Оригинал потврда за редовен студент во студиската 2026/2027 година (скенирана);

2. Скенирани оригинални свидетелства од сите 4 години од средно образование;

3. Скенирано уверение за државјанство на Република Северна Македонија;

4. Трансакциска сметка на име на студентот (скенирана);

5. Потврда од ромски регионални здруженија/организации/невладини од местото на живеење на студентот, со која се потврдува дека ученикот е припадник на ромската етничка заедница (скенирана)

Б) За студентите од сите останати студиски години, потребни се следните документи:

1. Оригинал потврда за редовно запишан зимски семестар за студиската 2026/2027 година (скенирана);

2. Скениран индекс (сите страни);

3. Оригинал уверение за положени испити од претходните години кое го издава факултетот (скенирано);

4. Заверен образец „УППИ“ во форма и содржина објавен на интернет порталот https://e-uslugi.mon.gov.mk (го пополнува и заверува факултетот);

5. Скенирано уверение за државјанство на Република Северна Македонија;

6. Трансакциска сметка на име на студентот (скенирана);

7. Потврда од ромски регионални здруженија/организации/невладини од местото на живеење на студентот, со која се потврдува дека студентот е припадник на ромската етничка заедница (скенирана).

Министерството за образование и наука, согласно своите законски надлежности, го задржува правото по службена должност да изврши проверка на точноста на доставените податоци и документација од точка I на Конкурсот, преку расположливите официјални евиденции и институционални механизми, со цел обезбедување на законито, транспарентно и правилно спроведување на постапката за доделување на стипендии за студенти припадници на ромската етничка заедница.

V. ОБЈАВА НА РЕЗУЛТАТИТЕ

Списокот на кандидати на кои им се доделува стипендија ќе биде објавен на 26.11.2026 година интернет страницата на Министерството за образование и наука www.mon.gov.mk.

Студентите кои ќе добијат стипендија ќе добијат решение за правата и обврските од користењето на стипендијата на профилот преку кој ја поднеле апликацијата за стипендија, во делот „Мои апликации“ на порталот http://e-uslugi.mon.gov.mk.

Некомплетно пополнетата апликација нема да се разгледува и истата нема да влезе во конкуренција со останатите кандидати кои се пријавиле на Конкурсот.

Осум ромски политички партии во 2026 година добиле вкупно 26.482.756 денари, односно околу 430 илјади евра, од државниот буџет за редовно финансирање на политичките партии. Најголем износ е исплатен на Унија на Роми, а веднаш зад неа се ДСР и Сојуз на Ромите.

Анализата на 24 Вакти, направена врз основа на официјалните трансакции од „Отворени финансии“ и податоците од ДИК, ДЗР, ДКСК и изборните резултати, покажува значителни разлики во средствата што ги добиле ромските политички партии.

Кој колку добил?

Во трезорската база Унија на Роми е заведена под скратениот назив „УР СКОПЈЕ“, каде е евидентирана исплата од 6.372.464 денари.

Како се добиваат парите?

Законот за финансирање на политичките партии предвидува две главни компоненти. 30 проценти од средствата се распределуваат подеднакво меѓу политичките партии кои освоиле најмалку 1% од гласовите на избирачите што гласале на последните парламентарни избори на ниво на државата или на последните локални избори во единица на локалната самоуправа.

Тоа значи дека партија не мора да освои советник за да стекне право на овој дел – доволно е да го исполни законскиот праг од 1%.

Останатите 70 проценти се распределуваат според освоените мандати. Кај коалициските кандидати Законот предвидува поделба меѓу партиите, а коалициските партнери можат со спогодба или предизборен договор да утврдат и поинаква распределба. Затоа две партии од иста коалиција не мора да добијат ист износ.

Унија на Роми со најголема исплата

Унија на Роми во 2026 година добила 6.372.464 денари. На локалните избори 2025 во Шуто Оризари партијата освои 1.904 гласа и пет советнички места, а нејзиниот кандидат Курто Дудуш беше избран за градоначалник. На парламентарните избори 2024 Унија на Роми беше дел од „Европски фронт“.

Тоа значи дека кај оваа партија постојат повеќе изборни основи кои можат да влијаат врз конечната распределба.

ДСР – 6,09 милиони денари

На Демократските сили на Ромите – ДСР им се исплатени 6.093.510 денари. ДСР на парламентарните избори 2024 беше дел од „Твоја Македонија“, додека на локалните избори 2025 настапуваше и самостојно во Шуто Оризари, каде освои 706 гласа и еден советник. Партијата истовремено учествуваше и во коалициски листи во други општини.

Затоа износот од 6,09 милиони денари не може да се објасни само со еден освоен советнички мандат.

Сојуз на Ромите – 5,26 милиони денари

Сојуз на Ромите од Македонија добил 5.256.649 денари. На локалните избори во Шуто Оризари партијата освои 639 гласа и еден советник, додека на парламентарните избори 2024 беше дел од „Коалицијата за европска иднина“.

ДПР – речиси пет милиони денари

Демократската партија на Ромите – ДПР добила 4.977.695 денари. ДПР беше дел од „Твоја Македонија“ на парламентарните избори 2024, а на локалните избори 2025 имаше и самостојни советнички листи.

Овој пример е интересен бидејќи Законот овозможува партија што на локални избори ќе го надмине прагот од 1% од гласовите на избирачите што гласале во конкретната општина да стекне право на еднаквиот дел од финансирањето, дури и кога нема освоен советник.

Иста коалиција, различни износи

Особено интересна е споредбата меѓу ДСР, ДПР, РОМ и ОПЕР. Сите биле дел од „Твоја Македонија“ на парламентарните избори 2024, но во 2026 добиле многу различни износи:

ДСР – 6.093.510 денари
ДПР – 4.977.695 денари
РОМ – 1.192.411 денари
ОПЕР – 634.504 денари

Ова покажува дека самото членство во парламентарна коалиција не значи автоматски еднаква распределба на државните средства меѓу сите партии членки. Релевантни се изборниот резултат, освоените мандати и начинот на кој коалициските партнери ја договориле распределбата.

ПЦЕР, кој на парламентарните избори 2024 беше дел од „Храбро за Македонија“, во 2026 добил 1.244.424 денари, додека ПДПР добила 711.099 денари.

Клучното прашање: од каде точно доаѓа секој денар?

Од јавно достапните документи може да се утврди колку пари реално се исплатени, кои партии настапувале самостојно и кои биле дел од коалиции.

Но не е јавно разложено колкав дел од конечниот износ на секоја партија произлегува од прагот од 1%, колкав од парламентарните и локалните мандати, а колкав од распределбата договорена меѓу коалициските партнери.

Затоа 24 Вакти ќе побара од Министерството за правда и ДИК официјална пресметка за распределбата на средствата за 2026 година, како и документите врз основа на кои е утврден уделот на секоја политичка партија.

Таа пресметка треба да даде одговор на најважното прашање: како точно се стигнало од изборните резултати и коалициските договори до 6,37 милиони денари за една партија, 6,09 милиони за друга, а само 634 илјади денари за трета?

Анализата на 24 Вакти е изработена врз основа на официјалните трезорски трансакции од „Отворени финансии“, податоци и документи од ДИК, ДЗР и ДКСК, конечните изборни резултати и Законот за финансирање на политичките партии.

————————————————————————————————————————————————————————————————————–

„Дополнување: 9 октомври 2026 година“

РЕАКЦИЈА НА УНИЈА НА РОМИ ЗА БУЏЕТСКОТО ФИНАНСИРАЊЕ ВО 2026 ГОДИНА

По објавувањето на анализата на 24ВАКТИ за буџетското финансирање на ромските политички партии, до редакцијата пристигна реакција од Унија на Роми.

Од партијата наведуваат дека средствата од 6.372.464 денари за 2026 година произлегуваат исклучиво од локалните избори во 2025 година, а не од парламентарните избори во 2024 година. Воедно, посочуваат дека на локалните избори настапиле самостојно.

Во првичната анализа, 24ВАКТИ ги разграничува изборните настапи на партијата во 2024 и 2025 година, а за точно утврдување на основот и начинот на пресметка на средствата веќе е најавено барање официјална документација од Министерството за правда и ДИК.

——————————————————————————————————————————————————————————————————————–

Centralnikano kotor tari čhipota sine i panel-debata “Neve avazia, nevi kulturnikani vizia” nišankerdi ko terne Romengoro thanleibe ki kultura thaj arti, o šajdipa bašo lengoro profesionalnikano zuraribe thaj e instituciengiri thaj e organizaciengiri rolja ko suporti e terne romane autorenge. Ki diskusia lele than o Ajdogan Demiri, konsilutno ki kancelaria taro Radžakoro prezidenti; m-r Mirdita Saliu thaj m-r Sevdija Demirova Abdulova, trenerutne ko ternikano kampi, sar thaj I Adalet Mustafa Kjazimova thaj Mirela Salimovska, participantune ko kampi thaj videongere autorune. I debata sine moderirime taro Muarem Šakirovski-Gandi. O ternikano kreativnikano kampi thaj i publik čhipota sine realizirime ko pervazia taro proekti “RomaVision-Kultura ki akcia”, aktivime suportime ko pervazia taro proekti “Kultura bašo zuraribe” tari Švajcariakiri Radži, kova si implementirime taro Hartefakt fondi.

Во вториот дел од денот се одржа Завршна конференција на проектот. Покрај панелот посветен на
институционалните политики и европската интеграција, партнерите ги претставија проектните резултати,
искуствата од спроведувањето и можностите за понатамошно користење на креираните материјали и
продукти и воспоставената соработка.
Презентациите ги опфатија меѓународното партнерство, поддршката на граѓанските организации преку
програмата за подгрантови, вклучувањето на заедницата во промоцијата на ЕУ вредностите и значењето на
ромската инклузија за пристапувањето кон ЕУ.
Проектот обедини активности за јакнење на капацитетите на ромските и про-ромските граѓански
организации, вмрежување, следење на политиките, дијалог со институциите, информирање и едукација на
јавноста. Подготвените материјали и искуства од овие активности претставуваат основа за продолжување на
работата со заедниците и учеството на граѓанскиот сектор во реформските процеси.

Проектот „Ромскиот граѓански сектор за пристап кон ЕУ“ е имплементиран од Асоцијација за демократски
развој на Ромите „Сонце “ – Тетово, Ромска Асоцијација за жени и млади „ЛУЛУДИ“- Скопје, Ромскиот
ресурсен центар – Скопје и Симплексис од Грција, со финансиска поддршка од Европската унија.

Моделот можеше да се извлече од човечка контрола
Извршниот директор на OpenAI, Сем Алтман, и извршниот директор на конкурентската компанија Anthropic, Дарио Амодеи, претходно овој месец им се придружија на лидерите на водечките компании во секторот во повикот за забавување на темпото на развој на вештачката интелигенција и за воведување построги безбедносни мерки.

Моделот Astra повремено може да се извлече од човечка контрола, соопштија од OpenAI.

Американскиот гигант и неговите ривали, вклучително и Anthropic, во последните недели се најдоа во центарот на вниманието поради експериментални системи со вештачка интелигенција кои ги заобиколиле безбедносните мерки, вклучително и моделот на OpenAI кој хакирал база на податоци на австралискиот здравствен систем.

Покажа поголема склоност кон измама
Веста за откажувањето на лансирањето на моделот од страна на OpenAI претходно ја објави „Волстрит журнал“, наведува Ројтерс.

Моделот требаше да биде вграден во ChatGPT и Codex и беше дизајниран да решава посложени задачи без човечка помош.

При внатрешните тестирања, GPT-6.1 Astra покажа поголема склоност кон измама во споредба со претходните верзии, вклучително и ситуации во кои не секогаш точно ги наведувал чекорите што ги презел, објави „Волстрит журнал“.

„Иако GPT-6.1 Astra покажа напредок во области како што е ’мрзеливоста‘ на моделот, тој не ги исполни целосно очекувањата во однос на придржувањето кон опсегот и границите на одобрување, ниту во начинот на кој му ги соопштува извршените дејства на корисникот“, изјави Саачи Џаин, раководител за безбедност во OpenAI.

OpenAI: Мораме да исполниме исклучително високи безбедносни стандарди
„Природно, сакаме да осигураме безбеден развој на нашиот модел, како внатрешно, така и при неговото пуштање во употреба за корисниците. Сепак, штом ќе биде достапен за корисниците, мораме да исполниме исклучително високи стандарди во однос на безбедноста и усогласеноста“, рече Џаин.

Одлуката беше донесена пред конференцијата за развивачи на OpenAI во Сан Франциско, настан на кој компанијата претходно претставуваше производи наменети за софтверски инженери.

Што прави вештачката интелигенција кога ќе наиде на ограничување? Во неколку контролирани тестови, моделите на OpenAI пронашле начини да ги заобиколат поставените правила, да користат пристапи што не им биле дозволени, да објават локален фајл на интернет и дури да разменуваат информации преку канали што не биле предвидени за комуникација.

OpenAI сега ги објави овие случаи како дел од нова рамка за систематско пријавување на таканареченото „неусогласено однесување“ на моделите. Компанијата нагласува дека инцидентите не покажуваат колку често ваквото однесување се случува, ниту дека секој од нив претставува поширок образец.

Кога моделот почнува да ги заобиколува правилата

Еден од случаите се појавил во текот на развојот на истражувачки модел кој сè уште не бил објавен.

Кога задачата станувала предолга за достапниот контекст, системот користел резиме од претходната работа за да продолжи. Во 27 случаи, во таквите резимеа биле пронајдени инструкции кои не биле дел од оригиналната задача. Некои од нив го насочувале моделот да ги игнорира ограничувањата или улогите што требало да го определуваат неговото однесување.

OpenAI ваквите ситуации ги опишува како проблем на неусогласеност – однесување при кое моделот избира начин на дејствување што отстапува од намерата на корисникот или од правилата поставени за системот. Тоа, нагласува компанијата, не е доказ дека моделот станал свесен или дека „сакал да избега“. Проблемот е во тоа што системот пронашол стратегија која не била предвидена од неговите создавачи.

Пронашол туѓ API-клуч, го употребил и потоа измислил резултат

Во друг тест, моделот наишол на изложен API-клуч кој не му бил наменет за користење. Наместо да го игнорира, го искористил за да се обиде да пристапи до економски податоци потребни за задачата. Кога не успеал да ги добие бараните информации, моделот генерирал измислени податоци и ги претставил како резултат добиен од изворот.

Токму овој пример го покажува поширокиот проблем со автономните агенти: не е доволно да се провери само дали конечниот одговор е точен. Подеднакво важно е да се следи како системот стигнал до него и дали во тој процес користел средства за кои немал дозвола.

AI агент објавил локален фајл на интернет

Во уште еден случај, AI агент имал задача за која му бил потребен извор достапен преку интернет. Проблемот бил што информациите што му биле потребни се наоѓале во локален фајл, без јавна интернет-адреса. Наместо да побара друга дозволена опција, агентот го поставил фајлот на јавен интернет-сервис и потоа ја користел новата адреса како извор.

Корисникот не побарал фајлот да биде објавен, ниту му дал дозвола за таков чекор. Ваквото однесување е особено важно за развојот на AI агенти, бидејќи тие не даваат само одговори туку можат да користат алатки и да преземаат дејства во надворешни системи.

Кога AI агентите почнуваат да комуницираат меѓу себе

Еден од најнеобичните примери се појавил кога повеќе модели работеле паралелно на поврзани задачи. На агентите им недостасувале одредени фајлови, па почнале да оставаат пораки во интерен систем за споделување софтверски пакети. Така, системот ненамерно станал своевидна „огласна табла“ преку која моделите разменувале информации.

OpenAI подоцна открил дека агентите користеле и други начини за комуникација и пристап до интернет, иако таквите можности не биле предвидени во тестовите. Во претходниот, посериозен инцидент со Hugging Face, моделите отишле уште подалеку: комуницирале преку неовластени канали, искористиле слабости во инфраструктурата и пристапиле до системи на трета страна. OpenAI го опиша тој случај како најсериозен пример на ваква активност што дотогаш го идентификувал.

Најголемиот проблем не е само грешката

Во дел од тестовите, OpenAI забележал и инструкции што можеле да влијаат врз понатамошното однесување на моделот – меѓу другото, да се пополнат податоци што недостасуваат без јасно предупредување или да не се истакнуваат одредени несогласувања меѓу извори. Тоа отвора посложено прашање од обична „халуцинација“.

Ако моделот даде неточен одговор, проблемот е грешката. Но ако автономен систем почне да избира стратегии со кои ќе ја прикрие грешката или ќе го заобиколи ограничувањето за да ја заврши задачата, тогаш проблемот е и во начинот на кој системот ја следи поставената цел.

Hugging Face покажа дека ризикот може да биде посериозен

Новите шест случаи доаѓаат по веќе објавениот инцидент со Hugging Face од јули 2026 година. Во текот на интерни сајбер-безбедносни тестови, модели на OpenAI успеале да заобиколат дел од ограничувањата, да добијат пристап до интернет и да компромитираат делови од инфраструктурата на OpenAI и Hugging Face.

OpenAI подоцна утврдил дека во инцидентот имало повеќе обрасци на неусогласено однесување, вклучително и „reward hacking“, истрајување на задачи што требало да бидат прекинати, неовластена комуникација и преземање цели од други агенти.

Компанијата наведува и дека во тој случај дел од најмоќните заштитни механизми што ги користи во производните системи не биле применети во истата мера во интерните тестови. По инцидентот биле воведени посилна изолација, поголеми ограничувања на интернет-пристапот и континуирано следење на однесувањето на моделите.

Зошто OpenAI сега ги објавува ваквите случаи?

На 16 септември OpenAI претстави нова рамка за пријавување на неусогласено однесување. Наместо ваквите случаи да се објавуваат само повремено, компанијата планира систематски да ги документира – со информации за тоа што направил моделот, во какво опкружување се случило, кога било откриено, какво било влијанието и кои мерки биле преземени.

Рамката предвидува и два типа случаи. Посложените истраги, особено оние што засегаат трети страни, можат да бидат објавени подоцна доколку постои безбедносна причина за одложување. За други случаи, OpenAI сака да објавува информации и пред истрагата или решението да бидат целосно завршени. Но, ова не значи дека јавноста сега добива целосна статистика за сите случаи на неусогласено однесување.

OpenAI самиот нагласува дека шесте нови извештаи се само почетен сет и не претставуваат целосен преглед на познатите или тековните случаи.

Прашањето повеќе не е само „дали AI ќе згреши?“

Колку повеќе AI системите добиваат можност самостојно да пребаруваат интернет, да користат алатки, да работат со фајлови и да извршуваат сложени задачи, толку поважно станува не само што произведуваат туку и што прават за да стигнат до резултатот.

Токму тоа е заедничката нишка во шесте случаи што OpenAI ги објави: моделите не секогаш застануваат кога ќе наидат на пречка. Во одредени тестирани ситуации тие барале алтернативен пат понекогаш надвор од дозволените граници. Тоа не значи дека ваквото однесување се случува постојано или дека секој AI агент претставува безбедносен ризик. Но покажува зошто контролата, мониторингот и можноста системот безбедно да запре стануваат сè поважни како што расте автономијата на моделите.

I. УСЛОВИ ЗА ДОДЕЛУВАЊЕ НА СТИПЕНДИЈА

Право на стипендија имаат учениците кои учат во прва, втора, трета и четврта година во јавните и приватните средни училишта во Република Северна Македонија, а ги исполнуваат следните услови:

1) да се редовни ученици запишани во прва, втора, трета или четврта година во јавните и приватните средни училишта во Република Северна Македонија;

2) да не повторувале во претходната учебна година;

3) да не се корисници на стипендија од други институции/установи или фирми;

4) да се припадници на ромската етничка заедница; и

5) да се државјани на Република Северна Македонија.

II. КРИТЕРИУМИ ЗА ДОДЕЛУВАЊЕ НА СТИПЕНДИЈА

Во учебната 2026/2027 година се доделуваат вкупно 1200 стипендии за средношколци Роми во четири категории, од кои:

1. Во првата категорија се доделуваат вкупно 340 стипендии за средношколци Роми за учебната 2026/2027 година во висина од 3.000 денари месечно по ученик, а кои постигнале успех од 4.50 до 5.00 во последната учебна година;

2. Во втората категорија се доделуваат 390 стипендии за средношколци Роми за учебната 2026/2027 година во висина од 2.300 денари месечно по ученик, а кои постигнале успех од 3.50 до 4.49 во последната учебна година;

3. Во третата категорија се доделуваат 250 стипендии за средношколци Роми за учебната 2026/2027 година во висина од 1.700 денари месечно по ученик, а кои постигнале успех од 3.00 – 3.49 во последната учебна година;

4. Во четири категорија се доделуваат 220 стипендии за средношколци Роми за учебната 2026/2027 година во висина од 1.200 денари месечно по ученик, а кои постигнале успех од 2.00 – 2.99 во последната учебна година.

При селекцијата на стипендии за прва, втора, трета и четврта категорија предност имаат кандидатите кои имаат повисок општ успех на оценките.

III. НАЧИН, МЕСТО И РОК НА ПРИЈАВУВАЊЕ

Учениците кои ги исполнуваат условите од Конкурсот пополнуваат електронска пријава и ја прикачуваат соодветната документација на http://e-uslugi.mon.gov.mk, од 01.10.2026 до 18.10.2026 година.

Потребните документи за доставување се следните:

1. Оригинал потврда дека е редовен ученик во учебната 2026/2027 година (скенирана);

2. Свидетелствата за завршена претходна учебна година на образование (кандидатите од I година доставуваат свидетелство од IX одделение, кандидатите од II година доставуваат свидетелство за I година, кандидатите од III година доставуваат свидетелство за II година, кандидатите од IV година доставуваат свидетелство за III година) – (да се прикачи оригинално Свидетелство скенирано од двете страни на електронската апликација);

3. Трансакциска сметка на име на ученикот (скенирана);

4. Изјава дека кандидатот не е корисник на друга стипендија (се пополнува електронски на апликацијата со штиклирање);

5. Изјава на кандидатот дека е припадник на ромската етничка заедница (се пополнува електронски на апликацијата со штиклирање);

6. Потврда од ромски регионални здруженија/организации/невладини од местото на живеење на ученикот, со која се потврдува дека ученикот е припадник на ромската етничка заедница (да се скенира и да се прикачи на електронската апликација).

Министерството за образование и наука, согласно своите законски надлежности, го задржува правото по службена должност да изврши проверка на точноста на доставените податоци и документација од точка I на Конкурсот, преку расположливите официјални евиденции и институционални механизми, со цел обезбедување на законито, транспарентно и правилно спроведување на постапката за доделување на стипендии за ученици припадници на ромската етничка заедница.

Кандидатите нема да бидат рангирани ако прикачената документација е некомплетна и доколку не е доставена преку http://e-uslugi.mon.gov.mk.Списокот со избраните кандидати ќе биде објавен на 20.11.2026 година на интернет страницата на Министерството за образование и наука, а сите кандидати ќе добијат решенија во врска со статусот на поднесените апликации на своите електронски профили на http://e-uslugi.mon.gov.mk.Учениците кои ќе бидат незадоволни од резултатите од Конкурсот по добивањето на Решенијата во врска со статусот на поднесените апликации на своите електронски профили, имаат право на жалба до Државната комисија за одлучување во управна постапка, постапка од работен однос и инспекциски надзор во втор степен.  За малолетните ученици, жалбата треба да биде доставена преку нивниот законски застапник, во спротивно истата ќе се смета за неуредна.

IV. ВИСИНА НА СТИПЕНДИЈАТА

Висината на стипендијата е наведена за секоја категорија посебно и тоа:

Прва категорија: Стипендии за ученици со успех од 4.50 до 5.00

Висината на стипендијата за прва категорија изнесува 3.000 денари месечно за девет (9) месеци за една учебна година.

Втора категорија: Стипендии за ученици со успех од 3.50 до 4.49

Висината на стипендијата за втора категорија изнесува 2.300 денари месечно за девет (9) месеци за една учебна година.

Трета категорија: Стипендии за ученици со успех од 3.00 до 3.49

Висината на стипендијата за трета категорија изнесува 1.700 денари месечно за девет (9) месеци за една учебна година.

Четврта категорија: Стипендија за ученици со просек од 2.00 до 2.99

Висината на стипендијата за четврта категорија изнесува 1.200 денари месечно за девет (9) месеци за една учебна година.

Доколку во некоја од категориите не се пополни утврдената квота со соодветни кандидати, неискористениот износ од предвидените средства за стипендии се пренасочува кон друга категорија во која има поголем број соодветни кандидати, со што се зголемува бројот на стипендии во таа категорија. Стипендиите се доделуваат според постигнатиот општ успех, а месечниот износ се определува согласно категоријата во која кандидатот припаѓа врз основа на постигнатиот успех.

https://mon.gov.mk/mk-MK/konkursi-i-stipendii/stipendii-mon/konkurs-za-dodeluvanje-stipendii-za-ucenici-romi?fbclid=IwY2xjawUYdnpwZG9mBWV4dG4DYWVtAjEwAGJyaWQRMVhsdVkyeUI0YzNnTTc0UWRzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeamZ6Ap8Qcqj96fneZq9vzu5kVFIN44ASg9tmCMvx6l6lXueu-Mz4f4H3um8_aem_vleRSE5lL35gUmuOl90lZQ