Η υπόθεση λαγοκέφαλοι στις ακτές είναι ξεκάθαρα μια υπερδιογκωμένη μιντιακή φούσκα που ξεκίνησε από τη δικαιολογημένη ανησυχία μιας μικρής κατηγορίας επαγγελματιών, των ψαράδων. Σε αλιευτικά σκάφη τραβήχτηκαν τα μοναδικά βίντεο με τα ψάρια εκτός νερού να δαγκώνουν κουτάκια αναψυκτικών που κυκλοφόρησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σπέρνοντας τον πανικό. Ψαράδες είναι οι μόνοι που έχουν έρθει σε επαφή μέχρι σήμερα με το είδος αυτό και φρόντισαν να τροφοδοτήσουν την επικαιρότητα με τρομοκρατικές εικόνες.

Ο λόγος είναι προφανής. Τα ψάρια αυτά δεν μπορούν να πουληθούν επειδή είναι τοξικά και απαγορεύεται να καταναλωθούν, καταστρέφουν με τα δόντια τους τον εξοπλισμό των αλιέων και επιπλέον μειώνουν τον πληθυσμό των υπόλοιπων ψαριών. Προβάλλοντας το πόσο επικίνδυνο είναι το συγκεκριμένο ψάρι, οι ψαράδες θέλουν κινητοποιήσουν την κοινή γνώμη χρησιμοποιώντας τον φόβο και την απειλή, ώστε η κυβέρνηση να λάβει μέτρα. Ζητούν, σύμφωνα με τους εκπροσώπους τους, να αγοράσει το κράτος τους λαγοκέφαλους που ψαρεύουν αλλά δεν μπορούν να διαθέσουν στην αγορά. 

Το τρομοκρατικό μήνυμα μεταφέρουν με προθυμία μικρά και μεγάλα μέσα ενημέρωσης, γνωρίζοντας ότι ο φόβος εκτοξεύει το ενδιαφέρον του κοινού. Σχεδόν όλα τα μέσα σε αυτό το εμπόριο φόβου έβγαλαν το γεγονός από την πραγματική του πλαισίωση και θόλωσαν βασικές λεπτομέρειες της υπόθεσης, καθιστώντας το ψάρι απειλή για όλους. Δεν χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια εκλογίκευσης για να σκεφτεί κανείς ότι οι ψαράδες είναι που κυνηγάνε τα ψάρια και ποτέ το αντίστροφο. Ούτε χρειάζονται ιδιαίτερες διευκρινίσεις ότι η αλιεία διεξάγεται πολύ μακριά από τις ακτές κολύμβησης. Η απλή αλήθεια είναι ότι τα ψάρια αυτά κινούνται σε βαθιά νερά και βέβαια αποφεύγουν τους ανθρώπους. 

Ο χρόνος και η έκταση κάλυψης του θέματος από τα μέσα επουδενί δεν αντιστοιχεί στη σοβαρότητά του. Όμως αυτή η εκτεταμένη φοβική συζήτηση τοποθέτησε τον λαγοκέφαλο σε ένα συλλογικό φαντασιακό όπου το τέρας τελικά όχι μόνο πλησιάζει τον άνθρωπο, αλλά φανερώνεται και παντού και ο ένας μεταφέρει στον άλλο κάποιες υποτιθέμενες μαρτυρίες που άκουσε κάπου.

Η κατηγορηματική διάψευση που εξέδωσε ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης για υποτιθέμενο περιστατικό δαγκώματος λουόμενης στη Βάρκιζα υπογραμμίζει τη δύναμη της φήμης να εξαπλώνεται και να δημιουργεί μια αυτοτροφοδοτούμενη χιονοστιβάδα δημοσιότητας, σε ένα ανοδικό σπιράλ πλαστού φόβου και ανεδαφικού πανικού. Στο παιχνίδι της δημοσιότητας μπήκε πολύ άστοχα και ο Ερυθρός Σταυρός, ανεβάζοντας σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης οδηγίες για πρώτες βοήθειες σε περίπτωση δαγκώματος, ένα βίντεο που κέρδισε εκατοντάδες χιλιάδες προβολές αλλά δεν ζήτησε κυριολεκτικά κανείς. 

Στη βάση όλων αυτών βρίσκεται μάλλον η στρεβλή μας σχέση με τη φύση. Αντιλαμβανόμαστε τη θάλασσα περισσότερο ως μια υπερμεγέθη πισίνα προορισμένη για την απόλαυσή μας και λιγότερο ως μέρος του οικοσυστήματος, όπου συνυπάρχουμε με την άγρια ζωή. Σε αυτή τη σχέση ο άνθρωπος είναι ο πανίσχυρος επιτιθέμενος και όχι το αμυνόμενο μέρος. Οι λαγοκέφαλοι είναι το τελευταίο μόνο επεισόδιο της σειράς θρίλερ που παίζεται στις οθόνες των κινητών τηλεφώνων κάθε καλοκαίρι: Έχουν προηγηθεί οι καρχαρίες και οι μέδουσες, που υποτίθεται ότι απειλούν τις θάλασσές μας και το ανθρώπινο είδος συνολικά.

Στην περίπτωση των λαγοκέφαλων έχει ενεργοποιηθεί μάλιστα και μια ρητορική ετεροποίησης, δανεισμένη από την κεντρική πολιτική. Το ψάρι αυτό δεν ανήκει εδώ, προέρχεται από άλλα θαλάσσια περιβάλλοντα και λειτουργεί περίπου ως «λαθρομετανάστης» τον οποίο πρέπει να εξοντώσουμε αφού δεν μπορούμε να αποτρέψουμε την έλευσή του. Σε δημοσιογραφικά κείμενα και αναρτήσεις ο λαγοκέφαλος ονομάζεται «τοξικός εισβολέας» και κάποιοι αλιείς διοργάνωσαν έναν δημόσιο ανοιχτό διαγωνισμό, επικηρύσσοντας το συγκεκριμένο είδος και καλώντας τους ψαράδες όλης της χώρας σε μαζική εξόντωση.

Σε όλα αυτά, εκκωφαντικά απόν ήταν το κράτος και το αρμόδιο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων μέχρι τις 25 Ιουνίου, όταν ανακοινώθηκαν οικονομικά μέτρα ενίσχυσης των αλιέων. Ως «υπαρκτή απειλή για τις θάλασσές μας» περιέγραψε ο υπουργός Μαργαρίτης Σχοινάς τους λαγοκεφάλους στη σύντομη αυτή τοποθέτηση, σε μια αναφορά που περιορίστηκε στο ποσό της επιδότησης των ανεπιθύμητων ψαριών. 

Ο φόβος του λαγοκέφαλου αυξάνει τα κλικ στις ιστοσελίδες και τις προβολές στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και συνακόλουθα τα διαφημιστικά έσοδα των μέσων. Επιπλέον ενισχύει τα επιχειρήματα των ψαράδων που ζητούν επιδοτήσεις από το κράτος. Είναι ένας φόβος αβάσιμος όμως, που αποξενώνει περαιτέρω τους ανθρώπους από τη φύση και απειλεί να καταστρέψει τη μοναδική χαρά που νιώθει κανείς στην επαφή του με τη θάλασσα. 

Μιλήσαμε με τον Μάνο Λαμπράκη στο περιθώριο του φεστιβάλ που διοργάνωσαν οι γονείς του 4ου Δημοτικού Βούλας στο τέλος της χρονιάς. Κατόπιν προτροπής του διευθυντή, Αντώνη Σκέλλα, ο νεαρός καραγκιοζοπαίκτης που δεν κρύβει το πάθος του για τις φιγούρες και την παράδοση, σκάρωσε μια παράσταση που κέρδισε ένα πολύ θερμό χειροκρότημα στην αίθουσα εκδηλώσεων του σχολείου.

«Ξεκίνησα από μικρός, από 4 ετών, να πηγαίνω σε παραστάσεις του Καραγκιόζη. Πρώτη φορά είδα τον Αθανασίου στη Γλυφάδα. Από τότε μου άρεσε. Έβλεπα παντού παραστάσεις», περιγράφει την πρώτη του επαφή με το θέατρο σκιών. Στον ενθουσιασμό του ανταποκρίθηκε η οικογένεια. «Για δώρο η νονά μου, μου πήρε δώρο έναν μπερντέ με φιγούρες. Άρχισα να εμπνέομαι και να παίζω. Και όσο περνούσε ο καιρός βελτιωνόμουν», περιγράφει για το πώς έγινε η αρχή.  

Η συζήτηση με τον Μάνο Λαμπράκη είναι αποκαλυπτική. Μολονότι είναι η πρώτη συνέντευξη που παραχωρεί, έχει μεγάλη άνεση στο λόγο και δείχνει ότι όχι μόνο έχει εντρυφήσει στα έργα της παράδοσης του θεάτρου σκιών αλλά και ότι έχει φιλοσοφήσει τον ρόλο του ως καλλιτέχνη: 

«Αν αγαπάς τον Καραγκιόζη, μπορείς να συνεχίσεις την παράδοση και να μην έχεις άγχος για τις παραστάσεις. Πρέπει να παίζεις με την αγάπη σου, με τη χαρά και την ελευθερία σου», λέει στο δημοσιογραφικό μαγνητόφωνο με χαρακτηριστική άνεση. Η πρώτη του παράσταση ήταν στο νηπιαγωγείο και έχει παίξει άλλη μία φορά στο σχολείο του. «Έκανα την παράσταση αυτοσχεδιάζοντας. Έκανα βέβαια πρόβες και όσο ταίριαζαν τα λόγια, τόσο βελτιωνόμουν. Ήθελα η ιστορία να έχει αρχή, μέση και τέλος», θυμάται.

Πλέον έχει παρακολουθήσει πολλές παραστάσεις και έχει την αυτοπεποίθηση ότι έχει απομνημονεύσει σχεδόν όλες τις υποθέσεις. Επισημαίνει τη διάκριση των ιστοριών που παραδίδονται από το παρελθόν, όπως «Ο Μέγας Αλέξανδρος και το καταραμένο φίδι» και αυτών που δημιουργούνται με αναφορές στην επικαιρότητα, όπως «ο Καραγκιόζης στο Survivor». Πλέον θεωρεί ότι ο Αθανασίου δεν παίζει ικανοποιητικά. «Τώρα πια βλέπω τον Καρελλά, τον Ζαχαρή, τον Σπυρόπουλο. Βλέπω συνέχεια. Και αυτό που αγαπάω είναι να βλέπω από κοντά την παράσταση, δεν είναι ίδια η χαρά να τις βλέπεις σε βίντεο». 

Αγαπημένος του χαρακτήρας δηλώνει αμέσως πως είναι ο ίδιος ο Καραγκιόζης και από τους δευτερεύοντες χαρακτήρες έχει ξεχωρίσει τον Μανώλη τον Κρητικό, το φίδι και τη Βεζυροπούλα. «Σπίτι προετοιμάζομαι», εξηγεί. «Οι γονείς μου με υποστηρίζουν πολύ, έχω το χώρο, μου παίρνουν όλα τα υλικά που χρειάζομαι. Επόμενο βήμα για μένα είναι να φτιάξω φιγούρες από χαρτόνι. Ένα από τα καλύτερα υλικά για φιγούρες είναι το δέρμα, που όμως είναι από τα πιο δύσκολα. Θα το προσπαθήσω όταν μεγαλώσω και θα κάνω διεθνή καριέρα σαν καραγκιοζοπαίκτης. Αυτό είναι ένα από τα όνειρά μου».

Πώς θα φτάσει εκεί όμως; «Για να γίνεις πραγματικός καραγκιοζοπαίκτης, πρέπει να περάσεις και το Λύκειο. Επίσης, πρέπει να υπάρξεις βοηθός σε παραστάσεις, δίπλα σε έναν καραγκιοζοπαίκτη. Εκεί θα σου πει αυτός, αν είσαι καλός στις φωνές κ.λπ.». Ο ίδιος είχε μια πρώτη ενθάρρυνση: «Έχω μιλήσει με τον Καρελλά. Μου είπε ότι η τέχνη του Καραγκιόζη βρίσκεται στην Ελλάδα πάνω από 200 χρόνια. Με ενθάρρυνε πολύ. Και οι γονείς μου με ενθαρρύνουν, μου λένε ότι θα τα καταφέρω».

Ο Μάνος Λαμπράκης αγαπά το σχολείο του, «δεν θέλω να το αποχωριστώ» λέει, «είναι όλες μου οι αναμνήσεις». Αγαπημένα του μαθήματα είναι η ιστορία και τα μαθηματικά και ήδη σκέφτεται τα χρόνια που θα ακολουθήσουν στο Γυμνάσιο της Βουλιαγμένης όπου επιθυμεί να φοιτήσει. Κάνει ξιφασκία εκτός από ξένες γλώσσες και μελετά την αγαπημένη του τέχνη. «Οι γονείς μου δεν θα με καταπιέσουν ποτέ για το τι θα γίνω. Νευριάζουν με άλλους γονείς που λένε στα παιδιά τους τι να γίνουν».

Στην πρόσφατη παράσταση επέλεξε το έργο Ο Θησέας και ο Μινώταυρος. Και εξηγεί πώς εργάζεται: «Έχω πάντα στο μυαλό μου το κείμενο. Αρχικά το γράφω και μετά όσο το κάνω πρόβα το απομνημονεύω. Ποτέ δεν κομπιάζω, έχω άνεση. Δεν έχω άγχος. Είναι δύο βασικά πράγματα για να γίνεις καραγκιοζοπαίκτης: Πρώτον, δεν πρέπει να έχεις άγχος, μπορεί να σου καταστρέψει όλη την παράσταση. Δεύτερον, πρέπει να έχεις μάθει τα λόγια απ’ έξω, δεν πρέπει να έχεις χαρτί. Γιατί δεν μπορείς να κοιτάς, θα διακόπτεις την παράσταση».  

Ρωτάμε αν θα παρουσιαστεί στους συμμαθητές του, μετά το τέλος της παράστασης. «Ναι, το θέλω το χειροκρότημα», λέει με αυτοπεποίθηση. Πιστεύει λοιπόν πως βρήκε το επάγγελμά του; «Δεν με νοιάζει να βγάλω λεφτά ως καραγκιοζοπαίκτης. Με νοιάζει τα παιδιά που αγαπούν αυτή την τέχνη να γελάνε», απαντά και πάλι αφοπλιστικά. 

Το πρώτο μυθιστόρημα μιας πολλά υποσχόμενης τριλογίας, Νέρων, που κυκλοφορεί ήδη από τις εκδόσεις Ψυχογιός, αφιερώνεται κατά βάση στη μητέρα του μετέπειτα αυτοκράτορα, Αγριππίνα η οποία, έχοντας η ίδια βασιλικό «αίμα», επιβίωσε από τις δολοφονίες δύο αυτοκρατόρων για να παντρευτεί τον τρίτο, όταν ο γιος της ακόμα διένυε την παιδική του ηλικία. Το ιστορικό υλικό ανθίζει στα ικανά χέρια του συγγραφέα, που διεισδύει τολμηρά στην ψυχολογία των ηρώων, αποκαλύπτοντας τους ακραίους χαρακτήρες που κράτησαν στα χέρια τους τη μοίρα όλου του τότε γνωστού κόσμου.

Ο διαβόητος Γάιος Ιούλιος Καίσαρας, που έμεινε γνωστός ως Καλιγούλας, είναι ένα από τα κεντρικά πρόσωπα του μυθιστορήματος, όπως και ο μετέπειτα αυτοκράτορας Κλαύδιος. Το μυθιστόρημα ολοκληρώνεται με μια εξαιρετική περιγραφή της εισβολής των Ρωμαίων στη Βρετανία το 43 μ.Χ. που μεταφέρει τους αναγνώστες στα άδυτα των ρωμαϊκών λεγεώνων, την ικανότερη πολεμική μηχανή που γνώρισε ποτέ η ιστορία. 

Ο Ίγκαλντεν θεωρείται από τους πιο επιτυχημένους συγγραφείς ιστορικών μυθιστορημάτων του αγγλόφωνου κόσμου και δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί κερδίζει εκατομμύρια αναγνώστες. Η αυτοπεποίθηση με την οποία φέρνει στη ζωή χαρακτήρες που μπορεί στα έργα των ιστορικών να καταλαμβάνουν λίγες μόνο αράδες, αξιοποιώντας στοιχεία της ιδεολογίας αλλά και της καθημερινότητας των αρχαίων Ρωμαίων, αφήνει εξαιρετικές σελίδες.

Το ψυχογράφημα του πατέρα του Νέρωνα, ενός πλούσιου Ρωμαίου γαιοκτήμονα, βίαιου και μέθυσου, γεμάτου ταξική υπεροψία και τοξική αρρενωπότητα (όπως θα λέγαμε σήμερα) που ξεδιπλώνεται στα πρώτα κεφάλαια του βιβλίου φανερώνει ότι ο συγγραφέας δεν έχει σκοπό να εξιδανικεύσει το παρελθόν, αλλά αντίθετα επιθυμεί να φωτίσει πλευρές της οικιακής πραγματικότητας της Ρώμης που μάλλον μένουν στα περιθώρια των ιστορικών μαρτυριών.

Η αφήγηση ρέει γρήγορα από κεφάλαιο σε κεφάλαιο και βέβαια η υπόσχεση για τη συνέχεια της ιστορίας στα δύο επόμενα βιβλία, Τύραννος και Κόλαση, κρατάει από τώρα χώρο στη βιβλιοθήκη. 

«Είναι ένας σιωπηρός διάλογος ανάμεσα στο ένδοξο παρελθόν και τη σύγχρονη αλλοίωση, ανάμεσα στο μέτρο και την υπερβολή, ανάμεσα στην αισθητική αρμονία και τη βαρβαρότητα της κακόγουστης επιβολής», έγραψε μεταξύ άλλων ο Βασίλης Στάμος στο μεγάλο διάλογο που άνοιξε στο διαδίκτυο και σε πολλά μέσα ενημέρωσης.

Το τέλος των αθηναϊκών προαστίων

Η επένδυση στα πρώτα της βήματα έγινε δεκτή με θετικές προσδοκίες από μια μεγάλη πλειοψηφία, κοινωνική και πολιτική. Όσοι αντέδρασαν στα σχέδια ταυτίστηκαν με γραφικές μειοψηφίες. Σταδιακά όμως ξεθώριασε η ζωηρή εικόνα καθώς τα έργα ξεκίνησαν και έγινε σαφές από την αδρή πραγματικότητα η απόσταση που χώριζε τα φωτορεαλιστικά σχέδια από την υλοποίησή τους.

Τη διαδικασία αυτή, τη μετάβαση από την αποδοχή στην περίσκεψη, περιέγραψε με γλαφυρό τρόπο τον Φεβρουάριο του 2025 ο δημοσιογράφος της Καθημερινής και συγγραφέας για θέματα αθηναϊκού περιβάλλοντος, Νίκος Βατόπουλος, μιλώντας σε πόντκαστ της Lifo και στον Γιάννη Πανταζόπουλο. Αφού δήλωσε ότι ήταν εξαρχής αναφανδόν υπέρ της επένδυσης, πρόσθεσε ότι κατάλαβε γρήγορα πως υπάρχουν ζητήματα που για κάποιο λόγο δεν τέθηκαν στον δημόσιο διάλογο: «Δεν είχα ποτέ πληροφορηθεί ως πολίτης ότι θα υπάρξει ένα τείχος από μπετόν πάνω στην παραλία, σε έκταση κάποιων χιλιομέτρων. Ατελείωτα, το ένα κτήριο μετά το άλλο. Μπορεί όταν τελειώσουν να είναι πολύ ωραία. Αλλά λείπει η ενημέρωση για την εξέλιξη αυτού του έργου». Και πρόσθεσε: «Χτίζεται μία πόλη εκεί, που δεν απευθύνεται στους Έλληνες και δείχνει με τον πιο συμβολικό τρόπο το τέλος των αθηναϊκών προαστίων». 

Μια κριτική καταγραφή στοιχείων, ρεπορτάζ και απόψεων σχετικά με την επένδυση του Ελληνικού πραγματοποιεί συστηματικά από τον Φεβρουάριο του 2025 ο δημοσιογράφος Ματθαίος Τσιμιτάκης στην ιστοσελίδα του Νήμα όπου δημοσιεύει μια συνεχιζόμενη έρευνα. Μιλώντας μας επισήμανε ότι η συγκεκριμένη επένδυση δεν επηρεάζει απλώς τα νότια προάστια, αλλά ολόκληρη την Αττική και τη χώρα: «Στο Ελληνικό διαμορφώνονται οι όροι της αστικής ανάπτυξης σε μικρή και μεγάλη κλίμακα για τις επόμενες δεκαετίες», επισημαίνει. Κατά την οπτική του, εκεί διαμορφώνεται «ένα νέο μοντέλο που θα καθορίζει από το πώς θα οργανωθούν τα κοινόχρηστα στις πολυκατοικίες, τη συμβίωση των ανθρώπων έως το πώς ρυμοτομούνται οι περιοχές, πώς σχεδιάζονται οι μεταφορές και αν υπάρχει δημόσιος ή ανοιχτός χώρος». Πιο συνολικά, «όλη η σύλληψη της αττικής ριβιέρας είναι ένα πολιτικό σχέδιο με αμιγώς οικονομικά επιχειρησιακά χαρακτηριστικά», σημειώνει. 

Η πρόσβαση στην παραλία κλείνει

Ένα σοβαρό αρνητικό ενδεχόμενο που γίνεται πλέον εμφανές, κατά τον δημοσιογράφο του Νήματος, είναι το γεγονός ότι η πρόσβαση στο παραλιακό μέτωπο κλείνει πολεοδομικά με εξαιρέσεις επί του οικοδομικού κανονισμού και εμπορικά αντί να ανοίγει, όπως υπόσχονταν πολιτικά οι κυβερνήσεις της δεκαετίας του 1990-2000: «Έχουμε δει στην Ασία και τη Λατινική Αμερική πώς μια πόλη μπορεί να κατατεμαχίζεται σε περιοχές προνομιούχων και σε περιοχές περιθωριοποιημένων. Πρέπει να δούμε με προσοχή αν αυτό είναι το μοντέλο που έρχεται στην Ελλάδα. Το ότι κάτι δεν πάει σωστά, το συνειδητοποίησα όταν αντιλήφθηκα ότι το νέο καθεστώς δεν έχει σχεδόν τίποτα δημόσιο».

Ένα σημαντικό ορόσημο για το έργο άλλωστε εντοπίζει ο Ματθαίος Τσιμιτάκης το 2021, όταν δόθηκε η δυνατότητα στη Lamda να πουλάει οικόπεδα σε τρίτους και να φέρνει στην επένδυση εταιρείες με δικό τους σχεδιασμό. «Το έργο από τότε σταμάτησε να είναι ενιαίο και μετατράπηκε σε real estate, ενώ πριν ήταν ένα μεγάλο κατασκευαστικό έργο που –καταχρηστικά κατά τη γνώμη μου– διατεινόταν ότι επρόκειτο για έργο ανάπλασης. Η επένδυση θα πρέπει να αποδείξει ότι πρόκειται για ανάπλαση, ότι δηλαδη έχει και κοινωνικό χαρακτήρα και περιεχόμενο, κάτι που δυσκολευόμαστε να εντοπίσουμε στον τρόπο με τον οποίο κυριαρχούν οι εμπορικές χρήσεις. Το πρόβλημα με την κατάτμηση του έργου είναι ότι από τότε δεν υπάρχει κανένας υπεύθυνος για τίποτα. Τα συμβόλαια μεταθέτουν τις ευθύνες από τον έναν στον άλλο και ο δημόσιος έλεγχος καθίσταται πάρα πολύ δυσχερής έως αδύνατος».

Μήπως οι προβληματισμοί αυτοί είναι υπερβολικοί; Σε πρόσφατα δημοσιεύματα που εντάσσονται στην επικοινωνιακή καμπάνια της Lamda, αναφέρεται μια σφυγμομέτρηση της εταιρείας Mindsearch που πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο. Εκεί διαβάζουμε ότι «σε συντριπτικό ποσοστό η κοινή γνώμη έχει θετική άποψη για το έργο του Ελληνικού», με τα εξής ευρήματα: «76% των κατοίκων των όμορων δήμων έχει θετική στάση για το έργο  του Ελληνικού, 90%+ των κατοίκων των όμορων δήμων έχει θετική γνώμη για την Lamda, ιδιαίτερα για την οικονομική ευρωστία που δημιουργεί στην ευρύτερη περιοχή». 

Χειραγώγηση με χρώματα

Η μέχρι σήμερα συναίνεση που έχει συγκεντρώσει η επένδυση του Ελληνικού βασίζεται σε ένα σύνολο προσδοκιών. Ο κεντρικός επενδυτής έχει υποσχεθεί ένα τεράστιο πάρκο έκτασης 2 εκατομμυρίων τετραγωνικών, μια μεγάλη πράσινη ανάπλαση μιας μέχρι πρότινος άγονης έκτασης, που παράλληλα θα κάνει την εθνική και τοπική οικονομία να ανθίσει, δημιουργώντας χιλιάδες θέσεις εργασίας.

Οι προσδοκίες σχηματοποιούνται στις φωτορεαλιστικές απεικονίσεις που εμφανίζονται σε καταχωρήσεις στον Τύπο, στο διαδίκτυο αλλά και τυπωμένες σε μεγάλο μέγεθος πάνω στις περιφράξεις του έργου. Σε αυτές τις ψηφιακές δημιουργίες, οι τσιμεντένιες κατασκευές μάλλον υποβαθμίζονται ενώ ταυτόχρονα υπερτονίζεται το πράσινο χρώμα, εμφανίζοντας ένα κατάφυτο τοπίο με ανεπτυγμένα δέντρα και ατελείωτες επιφάνειες με γρασίδι. Αυτή την επικοινωνιακή προσπάθεια χειραγώγησης μέσω χρωμάτων καταρρίπτουν αεροφωτογραφίες που τραβούν και δημοσιεύουν πολίτες, αποκαλύπτοντας ένα μάλλον ζοφερό τοπίο μιας νέας τσιμεντούπολης. Εύλογα θα αντιτείνει κανείς ότι στη φάση κατασκευής ενός έργου οι εικόνες του εργοταξίου δεν είναι αντιπροσωπευτικές της τελικής διαμόρφωσης. Ωστόσο, η πυκνότητα της υλοποιηθείσας δόμησης είναι εμφανές ότι διαφέρει σημαντικά σε σχέση με τα φωτορεαλιστικά. 

Τι είδους πάρκο; 

Η ίδια η χρήση της λέξης «πάρκο» από τους κατασκευαστές του Ελληνικού δεν είναι απολύτως σαφές σε τι αναφέρεται. Το ζήτημα αυτό ανέπτυξε σε μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξή του στον Ματθαίο Τσιμιτάκη ο Λουκάς Τριάντης, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΑΠΘ και αντιπρόεδρος του Συλλόγου Πολεοδόμων Χωροτακτών Ελλάδος, σημειώνοντας ότι το πάρκο του Ελληνικού θα έχει μια τουλάχιστον δομική διαφορά σε σύγκριση με το πάρκο Αντώνη Τρίτση για παράδειγμα: Πρόκειται για έναν ιδιωτικό χώρο και όχι δημόσιο. «Σε έναν ιδιωτικό χώρο, ακόμα και αν είναι προσβάσιμος, υπάρχουν ερωτήματα: Για παράδειγμα θα μπορείς να οργανώσεις μια συγκέντρωση; Να μείνεις μετά το ηλιοβασίλεμα; Αυτά είναι δικαιώματα που στα δημόσια πάρκα είναι αυτονόητα» επισημαίνει περιγράφοντας «έναν χώρο εμπορευματοποιημένο και επιτηρούμενο» όπου «θα υπάρχουν συστήματα που ελέγχουν τι κάνεις, πότε και πώς». Στο Ελληνικό θα δημιουργηθεί ο πρώτος ιδιωτικός φορέας διαχείρισης ενός τέτοιου ανοιχτού χώρου, δημιουργώντας ερωτήματα για το ποιος θέτει όρους και όρια στη χρήση του. 

«Πόλη 15 λεπτών» 

Το 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών (που έγινε 22-25 Απριλίου) έγινε βήμα πολλών στελεχών της Lamda ώστε να αναπτύξουν τα επιχειρήματα και τη σκοπιά τους για το έργο. Η Μελίνα Παΐζη μίλησε για ποιότητα ζωής και οικοσυστήματα τονίζοντας ότι «το Ελληνικό σχεδιάστηκε ως μία έξυπνη πόλη 15 λεπτών, όπου μπορεί κανείς να κινηθεί χωρίς αυτοκίνητο», προσθέτοντας ότι «για κάθε τετραγωνικό μέτρο δόμησης αντιστοιχεί ένα τετραγωνικό μέτρο πρασίνου». Η Σίσσυ Ηλιοπούλου είπε ότι η νέα αυτή πόλη σχεδιάστηκε «με βάση τις αρχές της βιωσιμότητας, της ανθεκτικότητας και της ποιότητας ζωής». Το περιβάλλον και η βιωσιμότητα είναι οι λέξεις κλειδιά που θα βρει κανείς σε όλη την επικοινωνιακή εκστρατεία της εταιρείας να πείσει για τον θετικό αντίκτυπο του έργου της. 

Από την άλλη πλευρά όμως, οι ανησυχίες που εγείρονται κάθε μέρα και περισσότερο για το κυκλοφοριακό πρόβλημα του Λεκανοπεδίου και την αρνητική συμβολή που αδιαμφισβήτητα θα έχει η συγκεκριμένη οικιστική και εμπορική ανάπτυξη σε αυτό, δεν μπορούν να κρυφτούν. Ο πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων, Θανάσης Τσιάνος, μιλώντας για το ρεπορτάζ επισήμανε ότι «μία επένδυση που έχει μελετηθεί στο πλαίσιο της βιώσιμης κινητικότητας εσωτερικά, είναι σκόπιμο να συνδεθεί όσο το δυνατόν καλύτερα και με τα μέσα μαζικής μεταφοράς». Οι συγκοινωνιολόγοι σημαίνουν συναγερμό για τον κυκλοφοριακό φόρτο της λεωφόρου Βουλιαγμένης. «Πρέπει απαραίτητα να αναβαθμιστεί η λεωφόρος Βουλιαγμένης όπως προβλέπεται από το ρυθμιστικό σχέδιο με ανισόπεδους κόμβους» υπογραμμίζει ο Θανάσης Τσιάνος, προσθέτοντας ότι είναι κάτι που «πρέπει να γίνει πρώτο σε προτεραιότητα, διότι όταν ξεκινήσει να λειτουργεί το Ελληνικό, δεν μπορούν παράλληλα να γίνονται και έργα» λόγω της απίστευτης πίεσης που θα ασκηθεί στο οδικό σύστημα.

Επισκεφτήκατε προ ημερών το Χέρωμα και μιλήσατε για την πολεοδομική ομηρεία της περιοχής. Πού έχετε καταλήξει; Πρόκειται για ένα νομικό ή πολιτικό πρόβλημα;

Το Χέρωμα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας παθογένειας που συναντάμε σε πολλές περιοχές της Ανατολικής Αττικής. Κοινότητες που έχουν μείνει για δεκαετίες σε ένα νομικό κενό, χωρίς πολεοδομική κατοχύρωση, χωρίς τη δυνατότητα να νομιμοποιήσουν την καθημερινή τους ζωή. Το πρόβλημα έχει και νομική και πολιτική διάσταση και αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που παραμένει άλυτο. Νομικά, υπάρχουν εκκρεμότητες δεκαετιών που κανείς δεν έχει τη βούληση να τακτοποιήσει. Πολιτικά, η κυβέρνηση δεν έχει δείξει κανένα ενδιαφέρον για μια ολοκληρωμένη λύση, παρά τα βήματα που έγιναν επί υπουργίας Φάμελλου στο υπουργείο Περιβάλλοντος την περίοδο Τσίπρα. Από το 2019 και μετά η κυβέρνηση Μητσοτάκη προτιμά τη διαχείριση της ομηρείας από τη ρύθμισή της. Εμείς θα συνεχίσουμε να πιέζουμε για μια οριστική τακτοποίηση που να σέβεται τους κατοίκους σε συνεργασία με τους συλλόγους της περιοχής και τη δημοτική αρχή. Κατέθεσα ήδη μία επίκαιρη ερώτηση στη Βουλή ώστε να μου απαντήσει διά ζώσης κάποιος εκ των κυρίων Παπασταύρου ή Ταγαρά.

Μιλώντας για τα πολεοδομικά, ποιες σκέψεις κάνετε όταν περνάτε από την έκταση της επένδυσης στο Ελληνικό;

Όταν περνάω από την έκταση, σκέφτομαι κυρίως αυτά που δεν βλέπω. Την ακτογραμμή που έχει αποκοπεί από τον πολίτη, τον δημόσιο χώρο που έχει μετατραπεί σε ιδιωτική επένδυση με απέραντο μπετόν, το περιβαλλοντικό ισοζύγιο μιας παράκτιας ζώνης που δεν έχει αξιολογηθεί με τη σοβαρότητα που της αξίζει. Κατανοώ ότι η επένδυση είναι δεδομένη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σταματάμε να θέτουμε ερωτήματα για τη διαχείριση των υγρών και στερεών αποβλήτων, για την ελεύθερη πρόσβαση στις ακτές, για το τι κερδίζει τελικά το δημόσιο συμφέρον. Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι εμπόδια στην ανάπτυξη είναι προϋπόθεσή της. Κύριε Λαουτάρη, θέλω να σταθώ στο ζήτημα της ελεύθερης πρόσβασης στις ακτές που είναι για μένα πολιτική προτεραιότητα και ιδιαίτερα κρίσιμο τόσο στο Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης όσο και να σε άλλες περιοχές τις νοτιοανατολικής Αττικής, τον Δήμο Σαρωνικού κ.λπ. Η κατάσταση έχει ξεφύγει ιδιαίτερα στο ζήτημα του κόστους χρήσης ενός δημόσιου αγαθού όπως είναι οι ακτές, όπου έχουν πλήρως εμπορευματοποιηθεί με εμπόδια αλλά και αδιανόητη ακρίβεια.

Αν μπορεί να υπάρξει ένας φορέας με δυναμική, με εσωτερική δημοκρατία και σαφή προγραμματική ταυτότητα, αξίζει να το συζητήσουμε

Εκλεγήκατε το 2023 με τον ΣΥΡΙΖΑ και υποψήφιο πρωθυπουργό τον Αλέξη Τσίπρα και σήμερα, τρία χρόνια μετά, το πολιτικό τοπίο στην Αριστερά μοιάζει βομβαρδισμένο. Κάνοντας μια ανασκόπηση, τι πιστεύετε ότι πήγε στραβά;

Δεν είμαι ο πλέον αρμόδιος να κάνω εκτεταμένη αποτίμηση μιας πορείας στην οποία δεν συμμετείχα από την αρχή, καθώς εντάχθηκα στον ΣΥΡΙΖΑ το 2022, έχοντας διαφορετική πολιτική διαδρομή. Αυτό που μπορώ να πω ως παρατηρητής και ως πολίτης είναι ότι η αποσύνδεση από τον κόσμο που σε εμπιστεύτηκε είναι το πιο επικίνδυνο πράγμα για ένα προοδευτικό κόμμα. Όταν η διαχείριση δύσκολων συνθηκών δεν συνοδεύεται από σωστή επικοινωνία και το κατάλληλο πολιτικό προσωπικό, χάνεται η αξιοπιστία και αυτή είναι δύσκολο να ξαναχτιστεί.

Βλέπετε το ντοκιμαντέρ του Σκάι για το 2015; Θεωρείτε ότι σας αδικεί αυτή η ματιά στα γεγονότα;

Κάθε αφήγηση επιλέγει τι φωτίζει και τι αφήνει στη σκιά. Δεν θα χάσω χρόνο να αντιπαρατεθώ με μια τηλεοπτική παραγωγή συγκεκριμένης σκοπιάς. Αυτό που μετράει είναι τι λέμε σήμερα και τι προτείνουμε για το αύριο. Αν υπάρχει αντίλογος στην ερμηνεία των γεγονότων, αυτός γίνεται με επιχειρήματα στον δημόσιο διάλογο, όχι αντιδρώντας αμυντικά σε αφηγήματα με ξεκάθαρη πολιτική σκοπιμότητα και ισχυρή υπογραφή νεποτισμού στην ούγια τους.

Η δεύτερη ευκαιρία που ζητά η «κυβερνώσα Αριστερά» σε τι θα διαφέρει από την περίοδο 2015-2023;

Πρωτίστως διαφέρουν οι συνθήκες, ενώ υπάρχουν πλέον η εμπειρία και ένα πιο επιλεγμένο πολιτικό προσωπικό. Μια προοδευτική κυβέρνηση που θα ξαναβρεθεί στην εξουσία οφείλει να έχει επεξεργαστεί πολύ πιο λεπτομερώς τις κόκκινες γραμμές της, τον τρόπο λήψης αποφάσεων, τη σχέση της με τους θεσμούς και τους Ευρωπαίους εταίρους. Οφείλει επίσης να έχει συγκεκριμένη ατζέντα για ζητήματα που αγγίζουν άμεσα την καθημερινότητα. Κατοικία, εργασία, περιβάλλον, ακρίβεια, δημόσιες υπηρεσίες. Η κυβερνώσα Αριστερά δεν μπορεί να είναι ένα διαχειριστικό σχήμα με προοδευτική ετικέτα, πρέπει να έχει ουσία και κατεύθυνση.

Ο Δημήτρης Παπαδημούλης τόνισε με μια ανάρτησή του ότι μια πολυδιασπασμένη Αριστερά δεν καταφέρνει να νικήσει. Μπορεί να ενώσει ο Αλέξης Τσίπρας σήμερα;

Ο Παπαδημούλης έχει δίκιο ως προς τη διάγνωση αλλά εστιάζει μόνο στην Αριστερά ή έστω μιλά μόνο με την οπτική της Αριστεράς. Ο κατακερματισμός δεν ωφελεί κανέναν εκτός από την κυβέρνηση. Εγώ προέρχομαι από τον χώρο του κέντρου και της πολιτικής οικολογίας και αυτό που με έφερε εδώ δεν ήταν η κομματική αφοσίωση αλλά η ανάγκη για μια αξιόπιστη προοδευτική εναλλακτική. Αν μπορεί να υπάρξει ένας φορέας που να συγκεντρώνει αυτή τη δυναμική με εσωτερική δημοκρατία και σαφή προγραμματική ταυτότητα, αξίζει να το συζητήσουμε. Το αν και πώς θα πράξω ο ίδιος είναι κάτι που θα αποφασίσω με γνώμονα το τι υπηρετεί καλύτερα τον κόσμο που με εμπιστεύτηκε στην Ανατολική Αττική αλλά και αυτούς που συναντιόμαστε στις γειτονιές εδώ και 3 χρόνια.

Πείτε ότι διαβάζει αυτές τις γραμμές ένας από τους χιλιάδες απογοητευμένους ψηφοφόρους που επιλέγει να απέχει. Τι θα του λέγατε;

Θα του έλεγα ότι η αποχή δεν είναι ουδετερότητα, είναι επιλογή με συνέπειες. Καταλαβαίνω την απογοήτευση και δεν θα του ζητήσω να ξεχάσει ό,τι τον στενοχώρησε. Θα του ζητήσω όμως να σκεφτεί τι σημαίνει να αφήνουμε το πεδίο ελεύθερο σε μια κυβέρνηση που διαχειρίζεται τους πόρους και τους θεσμούς αυτής της χώρας με τον τρόπο που όλοι βλέπουμε. Η ψήφος δεν είναι έπαθλο γι’ αυτούς που το αξίζουν, είναι εργαλείο γι’ αυτούς που θέλουν να αλλάξουν κάτι προς το καλύτερο.

Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ και η έρευνα της ευρωπαϊκής εισαγγελίας έφερε στην επιφάνεια το ζήτημα των σχέσεων μεταξύ βουλευτών και ψηφοφόρων. Πώς το βλέπετε;

Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει κάτι που χρειάζεται να το πούμε καθαρά. Ο ρόλος του βουλευτή δεν είναι να εξυπηρετεί επιμέρους συμφέροντα έναντι ψήφων, είναι να νομοθετεί και να ελέγχει την εκτελεστική εξουσία. Όταν αυτή η σχέση διαστρεβλώνεται, υπονομεύεται η δημοκρατική λειτουργία στο σύνολό της. Η ευρωπαϊκή εισαγγελία κάνει τη δουλειά της και καλώς. Εμείς οφείλουμε να υποστηρίξουμε κάθε θεσμικό έλεγχο και να διεκδικήσουμε τον επανακαθορισμό των ορίων μεταξύ πολιτικής εκπροσώπησης και πελατειακής εξυπηρέτησης.

Πώς είδατε το ξεκίνημα της Μαρίας Καρυστιανού; Φοβάστε μήπως η αντίθεση στην κυβερνητική πολιτική κατευθυνθεί σε περισσότερο αντισυστημικές οδούς;

Η Μαρία Καρυστιανού είχε καθολική αποδοχή ως μητέρα θύματος του δυστυχήματος των Τεμπών. Απώλεσε αυτή την καθολική αποδοχή την στιγμή που αποφάσισε να πολιτευτεί και κρίνεται πλέον ως πολιτική αρχηγός. Η άσκηση του δικαιώματος του «εκλέγεσθαι» είναι μια επιλογή που ο καθένας έχει δικαίωμα να κάνει. Η πολιτική της τοποθέτηση είναι ξεκάθαρα στο δεξιό πολιτικό φάσμα. Είδατε και εσείς φαντάζομαι στην πλατεία Αριστοτέλους τον καταδικασθέντα πρώην περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας Παναγιώτη Ψωμιάδη. Το ερώτημα για τον αντισυστημικό κίνδυνο είναι βέβαια υπαρκτό, αλλά η απάντηση σε αυτόν δεν είναι να αποστειρώσουμε τον διάλογο, είναι να δώσουμε στον κόσμο αξιόπιστες προοδευτικές προτάσεις. Όταν η πολιτική αποτυγχάνει να απαντήσει στα πραγματικά προβλήματα, ο κόσμος ψάχνει διεξόδους αλλού. Αυτή είναι η δική μας ευθύνη.

Πυκνώνουν τα σχόλια για την τοξικότητα του πολιτικού διαλόγου και την έκπτωση στις κοινοβουλευτικές διαδικασίες. Παλαιότερα τα βλέπατε ως δημοσιογράφος, σήμερα είστε μέλος της Βουλής. Η κριτική αυτή είναι βάσιμη;

Ας είμαστε ειλικρινείς. Ο όρος «τοξικότητα», όπως χρησιμοποιείται σήμερα, είναι σε μεγάλο βαθμό εφεύρεση της κυβέρνησης Μητσοτάκη, ένας τρόπος να παρουσιάζει την οξεία πολιτική αντιπαράθεση ως παθογένεια, ενώ η σκληρή αντιπαράθεση υπήρχε πάντα στη δημοκρατία και είναι υγιής. Αυτό που είναι όντως υπαρκτό είναι η υποβάθμιση του κοινοβουλίου και αυτή δεν οφείλεται στον τόνο των βουλευτών, αλλά στο ότι ο πυρήνας της πολιτικής αντιπαράθεσης έχει μεταφερθεί στα social media και στα τηλεοπτικά στούντιο. Η Βουλή έχει γίνει χώρος παραγωγής πολιτικής δευτερογενώς, όσο και αν ακούγεται παράδοξο. Όσοι και όσες ανεβάζουν υπερβολικά τους τόνους στη Βουλή το κάνουν για να βρουν χώρο στην οθόνη της τηλεόρασης ή των κινητών. Το βλέπω και ως πρώην δημοσιογράφος και ως βουλευτής και είναι πρόβλημα που μας αφορά όλους.

Ένα από τα κεντρικά επιχειρήματα της κυβέρνησης Μητσοτάκη είναι ότι εγγυάται τη σταθερότητα. Πώς βλέπετε ένα μετεκλογικό σενάριο όπου μη αυτοδύναμα κόμματα θα πρέπει να συνεργαστούν για τον σχηματισμό κυβέρνησης;

Το επιχείρημα της σταθερότητας είναι ένα παλιό τέχνασμα. Παρουσιάζει ως κίνδυνο αυτό που στις περισσότερες ευρωπαϊκές δημοκρατίες είναι ο κανόνας. Κυβερνήσεις συνεργασίας σχηματίζονται σε όλη την Ευρώπη χωρίς να καταρρέει ο κόσμος. Το ζητούμενο δεν είναι αν θα υπάρξει συνεργασία, αλλά ποια κόμματα, με ποιο πρόγραμμα και με ποιες κόκκινες γραμμές. Μια προοδευτική κυβέρνηση συνεργασίας που θα έχει σαφή ατζέντα και εσωτερική συνοχή μπορεί να είναι πολύ πιο αποτελεσματική από μια πλήρως διεφθαρμένη αυτοδύναμη κυβέρνηση που χαρίζεται στα συμφέροντα χωρίς λογοδοσία.

Με το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη θεωρείτε ότι έχετε πολιτική συγγένεια; Τι σας αποτρέπει από μια προεκλογική συνεργασία;

Να ξεχωρίσω δύο πράγματα. Το ΠΑΣΟΚ ως παράδοση και ο κόσμος που το στηρίζει είναι για μένα ακόμα και οικογενειακή αφετηρία θα έλεγα. Υπάρχει εκεί ένας κεντροαριστερός αναγνώσιμος χώρος με τον οποίο μοιραζόμαστε αξίες σε ό,τι αφορά την πολιτική οικολογία και την ανανεωτική αριστερά. Άλλο πράγμα όμως η σημερινή ηγεσία που εγκλωβίστηκε συνειδητά στην πολιτική απομόνωση. Ο κύριος Ανδρουλάκης σε κρίσιμες στιγμές και πριν τις εκλογές του 2023 και όταν έγινε αξιωματική αντιπολίτευση στο 2024 γύρισε την πλάτη στη συνεργασία. Παράλληλα, το ΠΑΣΟΚ σε πολλά κοινοβουλευτικά ζητήματα (τράπεζες, ενέργεια κ.ά.) έχει επιδείξει μια ανησυχητική ώσμωση με τη Νέα Δημοκρατία, χωρίς σαφή γραμμή απέναντί της, καθώς επιπροσθέτως υπάρχουν στελέχη σε υψηλό επίπεδο που βλέπουν μετεκλογική συνεργασία με τη ΝΔ. Αυτό είναι μία διαχωριστική γραμμή την οποία οι αριστεροί του κέντρου δεν μπορούμε να υπερβούμε.

Είχα να δω γονείς στο Δημαρχείο από το 2014, όταν η διοίκηση Κωνσταντέλλου, που τότε διένυε τους πρώτες μήνες της θητείας της, κλήθηκε να αντιμετωπίσει το οξύ πρόβλημα στέγασης του 6ου Νηπιαγωγείου Βούλας. Οι συγκεκριμένοι δημότες παρακολούθησαν τη συζήτηση υπομονετικά. Παρενέβησαν ζητώντας τον λόγο από τον πρόεδρο μόνο όταν η τέθηκε σε συζήτηση το θέμα της ημερήσιας διάταξης που αφορούσε την επικαιροποίηση του δημοτικού σχεδίου αντιμετώπισης πυρκαγιών. Τι είχαν άραγε να πουν οργανωμένα και σε μαζική παράσταση μέλη της σχολικής κοινότητας γι’ αυτό; 

Είπαν λοιπόν σε καταγγελτικό τόνο ότι ο Δήμος δεν έχει προετοιμαστεί σωστά για την αντιπυρική περίοδο και ότι τα σχολεία κινδυνεύουν από τις πυρκαγιές. Και ανέφεραν ως απόδειξη για τον ισχυρισμό τους ένα περιστατικό εμπρησμού που σημειώθηκε στις 26 Μαΐου σε ιδιωτικό οικόπεδο δίπλα από το 2ο Γυμνάσιο Βούλας. Η φωτιά κατασβέστηκε με επέμβαση πυροσβεστικής και πολιτικής προστασίας κυριολεκτικά σε λίγα λεπτά της ώρας και δεν έκαψε παρά λίγα μέτρα χόρτα, χωρίς να απειλήσει κανέναν και τίποτα.

Οι συγκεκριμένοι γονείς όμως «διάβασαν» το επεισόδιο αυτό ως απειλή για τα σχολεία. Μάλιστα η ένωση δημοσίευσε σε τοπικό μέσο και μια ανακοίνωση χρησιμοποιώντας ιδιαίτερα οξύ ύφος, εκθέτοντας ένα κατηγορητήριο εναντίον της δημοτικής αρχής που καταλήγει ότι ο Δήμος αφήνει «στην τύχη» την ασφάλεια των μαθητών. 

Δημοκρατία έχουμε και καθένας έχει δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης των ιδεών του, όμως προκύπτει ένα ερώτημα που δεν χρειάζεται κανείς να είναι αστυνομικό δαιμόνιο ή ερευνητής ρεπόρτερ για να το θέσει: Πώς προκλήθηκε αυτή η πυρκαγιά; Είναι από πολλαπλές μαρτυρίες σαφές ότι η φωτιά ξεκίνησε από δυναμιτάκια που πέταξαν μαθητές του Γυμνασίου κατά το σχόλασμά τους στο οικόπεδο και σε έναν κάδο απορριμμάτων, σε έναν πανηγυρισμό για την τελευταία ημέρα των μαθημάτων.

Με άλλα λόγια, παιδιά ηλικίας 12, 13 και 14 ετών είχαν προμηθευτεί (προφανώς παράνομα αφού τα είδη αυτά πωλούνται με ηλικιακούς περιορισμούς και απαιτείται εποπτεία ενηλίκου για αγοραστές κάτω των 14 ετών) και πήραν στο σχολείο μαζί τους το πρωί κροτίδες και άλλα είδη πυροτεχνίας για να λαμπαδιάσουν τον χώρο. Το γεγονός αυτό για ανθρώπους που υποστηρίζουν ότι εκπροσωπούν τους γονείς του Δήμου προσπερνάται ως κάτι συνηθισμένο ή αθώο, μια λεπτομέρεια που σύμφωνα με τη συγκεκριμένη ανακοίνωση μπορεί και να χρησιμοποιηθεί ως τέχνασμα για να αποκρυφτεί το «πραγματικό ζήτημα», που είναι η …πυροπροστασία εντός του αστικού ιστού.

Πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που όταν το δάχτυλο δείχνει το φεγγάρι, εκείνοι επικεντρώνονται στο δάχτυλο. Όμως πάει πολύ να μιλούν εξ ονόματος άλλων, χρησιμοποιώντας έναν διάτρητο θεσμικό μανδύα. 

Το ζήτημα της εφηβικής παραβατικότητας είναι ιδιαίτερα σύνθετο και είναι το πραγματικό πρόβλημα που θα έπρεπε να απασχολεί τα άτομα που θέλουν να εκπροσωπήσουν τη σχολική κοινότητα. Για την αδυναμία κάποιων παιδιών να αντιληφθούν τους κινδύνους από τις πράξεις τους, την αδιαφορία τους για τους κανόνες ή τις συνέπειες των επιλογών τους, για την απροθυμία τους να δράσουν εντός του κοινά αποδεκτού πλαισίου, υπάρχουν φυσικά ευθύνες γενικά στην κοινωνία, ειδικότερα στο εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά πρωτίστως στην οικογένεια που τα μεγαλώνει.

Σε πρόσφατη εκδήλωση στο Λύκειο Βουλιαγμένης, ο καθηγητής εγκληματολογίας Γιάννης Πανούσης μίλησε για την «εξεγερτική βαρεμάρα» που χαρακτηρίζει παιδιά από καλά προάστια και εύπορες οικογένειες, η βία των οποίων δεν μπορεί να αναχθεί στις δυσμενείς κοινωνικές συνθήκες αλλά έχει βαθύτερες εσωτερικές ρίζες. 

Όπως είπε ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος σχολιάζοντας το περιστατικό, ο Δήμος δαπανά κάθε χρόνο ποσό άνω των 350.000 ευρώ για την αποκατάσταση ζημιών από βανδαλισμούς σε σχολεία, παιδικές χαρές και πάρκα. Το ποσό αυτό που δίνει το κοινό ταμείο και επιβαρύνει όλους τους δημότες στερώντας πόρους από άλλες προτεραιότητες είναι μόνο μια αντανάκλαση ενός φαινομένου που δεν είναι τόσο απρόσωπο όσο υπονοούν οι ερασιτέχνες κοινωνιολόγοι των διαδικτυακών στιχομυθιών. Είναι μια ανοιχτή συζήτηση κατά πόσο πρέπει να προσωποποιούνται οι ευθύνες, να αναζητούνται οι ένοχοι και να καταλογίζονται τα κόστη αποκατάστασης των ζημιών.

Το λεγόμενο «γονεϊκό κίνημα» λοιπόν μπορεί να συνεχίσει μια φτηνή αντιπολίτευση στη δημοτική αρχή καθώς κάποιοι νιώθουν ότι πλησιάζουν δημοτικές εκλογές και παράλληλα αγνοούν τα βασικά της πυροπροστασίας, ότι για παράδειγμα τα ιδιωτικά οικόπεδα καθαρίζονται από τους ιδιοκτήτες και ότι η προθεσμία γι’ αυτό εκπνέει στα μέσα Ιουνίου. Ή μπορεί αντίθετα να αναγνωρίσει το μείζον. Αναδεικνύοντας το πραγματικό πρόβλημα και αναλαμβάνοντας χρήσιμες πρωτοβουλίες.  

Η αναψηλάφηση των πληγών που άφησε στο κοινωνικό σώμα της χώρας ο εμφύλιος πόλεμος δεν έγινε με κάποια διδακτική ή ηθικολογική διάθεση, αντίθετα έριξε το βάρος στο ανθρώπινο βίωμα. Ο Κοινός λόγος είναι η φωνή των απλών ανθρώπων, των ανθρώπων που υπήρξαν από πολλές απόψεις θύματα μιας ταραγμένης εποχής. Οι μονόλογοι περιείχαν ιδιωματικά στοιχεία και οι ηθοποιοί της Τριλογίας υποδύθηκαν όχι κάποιους υψηλούς ήρωες, αλλά τσακισμένους χαρακτήρες, με εσωτερικευμένο θυμό και ένα αδικαίωτο αίσθημα που ανάβλυζε με πίκρα. 

Ο σκηνοθετικός γρίφος ενός κειμένου που αποτελείται από εκτενείς και ασύνδετους μονολόγους, καθένας από τους οποίους αφηγείται μια χωριστή ιστορία, λύθηκε από τον Δημήτρη Αγορά με την καταφυγή στον λαϊκό πολιτισμό: Πού αλλού εκτός από ένα καπηλειό, συνοδεία κρασιού, θα μπορούσε μια ετερογενής ομάδα να μοιραστεί σκληρές αναμνήσεις και προσωπικές αφηγήσεις; Το σκηνικό κατέλαβαν τραπεζάκια με καρέκλες, όπου ο ένας μετά τον άλλο οι θαμώνες αναλάμβαναν το νήμα της αφήγησης.

Δεν ήταν μια ανάλαφρη εξιστόρηση. Η πείνα της κατοχής, ο φόβος των διώξεων, οι εκτελέσεις, οι φυλακές, ο ξεριζωμός αποτέλεσαν τον γνωστό από την ιστορία καμβά των περιπετειών που έφεραν στην επιφάνεια οι χαρακτήρες.

Τη βαριά ατμόσφαιρα στην αίθουσα και τις σκοτεινές σκέψεις που συνόδευαν κάθε επεισόδιο διέλυαν τα τραγούδια που παρεμβάλλονταν από τη μικρή λαϊκή ορχήστρα επί σκηνής. Το «Στης Αλβανίας τα βουνά», ο «Σαλταδόρος», το «Χαϊδάρι», το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι» και το «Σαββατόβραδο στην Καισαριανή» μεταξύ άλλων είχαν ένα λειτουργικό ρόλο στο θεατρικό ως ιντερμέδια. Στο κλείσιμο της παράστασης οι στίχοι του Νίκου Γκάτσου «τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα» δόνησαν την αίθουσα με το κοινό να χειροκροτά ρυθμικά και να τραγουδά μαζί με τους ηθοποιούς. 

Έχει μεγάλο ενδιαφέρον η προέλευση του κειμένου της παράστασης. Οι περισσότερες ιστορίες αντλήθηκαν από το έργο της Έλλης Παπαδημητρίου Κοινός λόγος, μια τρίτομη σειρά που καταγράφει αυθεντικές αφηγήσεις ανθρώπων ξεκινώντας από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και φτάνοντας ως το 1975.

Η «Τριλογία» εστίασε στην περίοδο της αντίστασης και του εμφυλίου και επιπλέον εμπλούτισε το σώμα κειμένων με καταγεγραμμένες ιστορίες από το χωριό Βαμβακού και ανέκδοτες ιστορίες από δύο μέλη της ομάδας που τις κατέθεσαν επί σκηνής. «Υπάρχουν ιστορίες που δεν πρέπει να ξεχαστούν. Γιατί η μνήμη είναι ευθύνη», σημειώνει η ομάδα στην ιστοσελίδα της σχετικά με το έργο της. 

Την παράσταση πλαισίωσαν οι ηθοποιοί Ευανθία Αγγελοπούλου, Μάριος Γρηγορόπουλος, Εριφύλη Επιτροπίδου, Βασιλική Κοντογιώργη, Αλέξιος-Ιωάννης Πάσχος, Ελένη Σαμολαδά, Νίκος Σπυρόπουλος, Ελευθερία Σταυροπούλου και Ανδρέας Τσαβλίρης. Τα τραγούδια ερμήνευσε ο Πάνος Λίνος, ο Γιώργος Καραβάνης έπαιξε μπουζούκι και ο Καλλικράτης Μπουρδάρας κιθάρα.

Την εικόνα της σημερινής Ρωσίας, που σήμερα στη Δύση είναι καλυμμένη κάτω από τα αδιαφανή πέπλα των στερεοτύπων και της πολεμικής προπαγάνδας, επιχείρησε να αποκαλύψει ο Ιταλός δημοσιογράφος και συγγραφέας Μάρτσιο Μιαν. Και επέλεξε τον πιο προφανή, αλλά και ταυτόχρονα τον πλέον δύσκολο δρόμο για να μάθει, να δει, να επεξεργαστεί και να γράψει ένας δημοσιογράφος: Το ρεπορτάζ.

Το βιβλίο Στις όχθες του Βόλγα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός, είναι ένα πολύ ενδιαφέρον χρονικό με υποδειγματικές σελίδες ταξιδιωτικής λογοτεχνίας. Ένα βιβλίο που αναδεικνύει πώς η τέχνη του λόγου μπορεί να δοκιμάζεται σε ένα μη μυθοπλαστικό πλαίσιο και δείχνει πώς η αδρή πραγματικότητα μπορεί να φιλτράρεται στις υποκειμενικές ευαισθησίες ενός παρατηρητικού συγγραφέα. 

Ο Μιαν έκανε το καλοκαίρι του 2023 ένα road trip περνώντας με αυτοκίνητο τα 3.500 χιλιόμετρα που ο ποταμός Βόλγας διατρέχει στην καρδιά της Ρωσίας, από τον Βορρά στον Νότο. Κατά τον συγγραφέα, στο γεωγραφικό αυτό ορόσημο μπορεί να συναντήσει κανείς αυθεντικά τα ιστορικά, πολιτικά, κοινωνικά και μεταφυσικά στοιχεία που συνθέτουν τη διαχρονική ρωσική ψυχή.

Συνοδευόταν από έναν φωτογράφο (στην ελληνική έκδοση του βιβλίου δεν περιλαμβάνονται φωτογραφίες) και ένα ζευγάρι Ρώσων που ανέλαβαν το ρόλο του μεταφραστή και του «φίξερ», όπως ονομάζεται στη δημοσιογραφική γλώσσα ο τοπικός συνεργάτης ενός ξένου ρεπόρτερ που κλείνει τα ραντεβού. Στα κεφάλαια του βιβλίου καταγράφονται γλαφυρές αφηγήσεις από σημαντικά πρόσωπα που συνάντησαν τον συγγραφέα καθώς και από τυχαίους διαβάτες που ο Μιαν συνάντησε και επιδίωξε να γνωρίσει. 

Μισθοφόροι και αναχωρητές

Μια τέτοια τυχαία συνάντηση είναι και η πιο δραματική του βιβλίου, όταν η παρέα του συγγραφέα έπεσε πάνω σε ένα υπαίθριο γλέντι μισθοφόρων της Βάγκνερ, στο οποίο ενσωματώθηκε. Ο Μιαν μοιράστηκε διάφορες εκμυστηρεύσεις με τον «αρχηγό Εζόρ» και άλλους μεθυσμένους επαγγελματίες δολοφόνους, μεταξύ των οποίων και το δόγμα πως «η Ρωσία έχει μονάχα δύο συμμάχους, τον στρατό και το ναυτικό της».

Μια άλλη πολύ ενδιαφέρουσα αποκάλυψη για την εναλλακτική Ρωσία, αυτήν που μόνο ένας παρατηρητικός ταξιδιώτης μπορεί μόνο να φέρει στο φως, είναι το λεγόμενο «νησί Σούμπερτ», μια μικρή έκταση γης στον Βόλγα, που συγκυριακά ήρθε στην επιφάνεια, και κατοικήθηκε από μυστήριους αναχωρητές. Η ζωή εκεί ηλεκτροδοτείται από τον ήλιο και η κοινοτική ζωή διέπεται από απλούς κανόνες: «Όχι αλκοόλ, όχι καβγάδες, όχι άθλια μουσική και όχι ειδήσεις για τον πόλεμο». 

Ο πόλεμος της Ουκρανίας είναι διαρκώς παρών κάτω από τις γραμμές της αφήγησης και ήταν προφανώς ένα από τα βασικά ζητήματα που ήθελε να διερευνήσει ο συγγραφέας στο ταξίδι του, φέρνοντας στο φως τις αντιλήψεις των ανθρώπων που θα συνομιλούσε. Δηλώνοντας εξαρχής ότι είναι εναντίον της εισβολής και υπέρ της ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, ο Μάρτσιο Μιαν δεν φορά δογματικές παρωπίδες, αντίθετα δείχνει να θέλει να καταλάβει. Αναδεικνύει με τις αφηγήσεις Ρώσων που μεταφέρει ένα μίγμα εθνικισμού με διάφορες μεταφυσικού τύπου ρωσικές αυτοεικόνες ως κυρίαρχη ιδεολογία, την οποία πρεσβεύει ένας απόλυτα κυρίαρχος Πούτιν.

Αποκαλύπτει όμως παράλληλα και την αθέατη Ρωσία των διαφωνούντων, της αδιάφορης νεολαίας, των σκεπτικιστών που αρνούνται να μιλήσουν για το θέμα. Σε έναν αξιοπρόσεκτο αναστοχασμό, ο Μιαν διαφοροποιείται από την «υστερική ρωσοφοβία που έχει κάψει τις γέφυρες με ένα ουσιώδες κομμάτι της ίδιας της ευρωπαϊκής ιστορίας», όπως λέει, αρνείται τη μονοφωνία του ΝΑΤΟ και καταγγέλλει μια «σεχταριστική προσέγγιση τύπου Ρόκι εναντίον Ίβαν Ντράγκο». 

Σύμφωνα με την αφήγηση του Μιαν, το παρελθόν απλώνει μια βαριά σκιά στο παρόν της Ρωσίας. Ένα απίστευτο μωσαϊκό θρησκευτικών πεποιθήσεων και παραδόσεων φαίνεται να σφραγίζει μια ιδεολογία της καθημερινότητας. «Ύστερα από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, ο ορθόδοξος χριστιανισμός πήρε τη θέση του κομμουνισμού», συμπεραίνει ο συγγραφέας.

Η περιήγησή του σε μια μεγάλη βιομηχανία τροφίμων που προβάλλει πληθωρικά τα σύμβολα και τη ρητορική της σοβιετικής εποχής (χωρίς φυσικά να αμφισβητείται η ιδιωτικοοικονομική λειτουργία) είναι χαρακτηριστική για το πώς η περίοδος του ρωσικού σοσιαλισμού έχει ενσωματωθεί πλέον στη ρωσική ποπ κουλτούρα. Ο Μιαν συναντά συχνά στις βόλτες του νέους που φορούν μπλουζάκια με τη μορφή του Στάλιν.

Προσπαθώντας με τις συνεντεύξεις του να εξηγήσει το φαινόμενο, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι νέοι άνθρωποι αλλά και το ρωσικό κράτος κάνουν μια επιλεκτική ανάγνωση της ιστορίας. Ο μεν Στάλιν έχει συνδεθεί με «μια ένδοξη εικόνα της Σοβιετικής Ένωσης», αυτήν της αντιφασιστικής νίκης και της ανάδειξης της χώρας σε υπερδύναμη, «αντίθετα ο Λένιν είναι πολύ εγκεφαλικός και σύνθετος» για να αφομοιωθεί από τη νέα γενιά, έτσι παραμένει στις προτομές.  

Χωριά Ποτέμκιν;

Οι προσωπογραφίες που φιλοτεχνεί ο Μάρτσιο Μιαν είναι χωρίς εξαίρεση γοητευτικές και ενδιαφέρουσες. Όπως ρητά δηλώνει, άλλαξε τα ονόματα όσων του μίλησαν για να μην τους εκθέσει στις ρωσικές αρχές, γεγονός που καθιστά αδύνατη τη διασταύρωση των περισσότερων πληροφοριών. Σε αρκετά σημεία αναρωτιέται κανείς μήπως ο συγγραφέας δουλεύοντας το λογοτεχνικό του καμβά, περνά και στην επικράτεια της μυθοπλασίας. Έχουν και ένα σχετικό απόφθεγμα οι Ιταλοί, ότι «ακόμη και αν δεν είναι αλήθεια, είναι πάντως ένα καλό εύρημα» (se non è vero, è ben trovato).

Ένα διαφορετικό ερώτημα αποτελεί το κατά πόσο η συγκεκριμένη εικόνα της Ρωσίας είναι πράγματι τυχαία και αντιπροσωπευτική, όπως διατείνεται ο συγγραφέας εκθέτοντας τη μέθοδό του, που συνίσταται σε ένα ινκόγκνιτο ταξίδι χωρίς βίζα, όπου δηλώνει ιστορικός συγγραφέας και όχι δημοσιογράφος. Σε ένα αξιοσημείωτο άρθρο της Wall Street Journal, ένας καθηγητής σλαβικής λογοτεχνίας υποστηρίζει ότι οι ρωσικές μυστικές υπηρεσίες αναμφισβήτητα γνώριζαν τις κινήσεις και τις προθέσεις του Μιαν, κατευθύνοντας παρασκηνιακά τις συναντήσεις του. «Πόσα χωριά Ποτέμκιν άραγε επισκέφτηκε;», καταλήγει το σκεπτικό του αρθρογράφου, μια αναφορά στους πλαστούς οικισμούς που κατασκεύασε πρόχειρα ο Γκριγκόρι Ποτέμκιν τον 18ο αιώνα, με σκοπό να εξωραΐσει την κοινωνική κατάσταση που θα αντίκρυζε περνώντας η Μεγάλη Αικατερίνη σε ένα ταξίδι της στην Κριμαία. 

Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ πισίνας και θάλασσας; 

Είναι μεγάλες οι διαφορές, παρόλο που κάποιος μπορεί να τα βρίσκει κοντινά. Αρχικά, η πισίνα έχει συγκεκριμένο χώρο και μήκος, κάτω μια σκούρα γραμμή που δείχνει τη διαδρομή και το νερό καθαρίζεται με χλώριο, ενώ θα έλεγα ότι είναι και πιο «βαρύ» νερό. Στη θάλασσα από την άλλη χρειάζεται να σηκώνεις συχνά το κεφάλι για να βλέπεις πού πας, είναι ένας απέραντος χώρος, έχει αλάτι που μπορεί να καίει το δέρμα. Όποιος αφήνει την πισίνα για τη θάλασσα πρέπει να προσαρμοστεί. Θεωρώ ότι με την άνωση είναι πιο εύκολη η κολύμβηση στη θάλασσα, αλλά πάλι πρέπει να διαχειριστεί τα κύματα. 

Ποιο είναι το προφίλ των ανθρώπων που επιλέγουν την κολύμβηση ανοιχτής θάλασσας;

Είναι κυρίως άνθρωποι που έχουν περάσει από τις πισίνες όταν ήταν μικροί και τώρα είναι άνω των 35 και θέλουν να κάνουν κάτι διαφορετικό, να έρθουν σε επαφή με τη φύση. Άνθρωποι που θέλουν να κάνουν ένα άθλημα με αερόβια φύση, να δουλεύει καρδιοαναπνευστικά. Αθλούμενοι που είναι λάτρεις του νερού και δεν τους αρκεί το τρέξιμο, το περπάτημα ή η ποδηλασία, έρχονται στην ανοιχτή θάλασσα. 

Είναι μια ενασχόληση που έχει ανέβει τα τελευταία χρόνια;

Θα έλεγα ότι μετά την καραντίνα, όπου ήμασταν περιορισμένοι και δεν είχαμε πολλά να κάνουμε, κι εγώ στη Βουλιαγμένη παρατηρώ περισσότερο κόσμο να κολυμπά. Να σημειώσω βέβαια ότι έχουν εμπεδοθεί οι βασικές οδηγίες για την κολύμβηση στη θάλασσα. Διότι δεν μπορείς να μπεις και να κολυμπήσεις όσο θες, μακριά από την ακτή, χωρίς σημαδούρα και σκουφάκι. Ο κόσμος ακούει πλέον. Οι γιατροί και οι φυσικοθεραπευτές οδηγούν τον κόσμο να μπει στη θάλασσα. Θα έλεγα ότι έχει αυξηθεί η χειμερινή κολύμβηση, που δεν είναι όσο εύκολη και προσιτή όσο η καλοκαιρινή. Αυτό που κάνουμε εμείς άλλωστε είναι μια δομημένη προπόνηση, με ασκήσεις βελτίωσης τεχνικής, δεν πάμε κι ερχόμαστε απλά. Βουτάμε από τον Ναυτικό Όμιλο Βουλιαγμένης, κολυμπάμε ένα χιλιόμετρο μέχρι το εστιατόριο Ακτή και επιστρέφουμε, κάθε Τετάρτη και Σάββατο. 

Τι προετοιμασία χρειάζεται κάποιος για να συμμετάσχει στον Θερινό Διάπλου Βουλιαγμένης;

Η απάντηση είναι διαφορετική ανάλογα με την απόσταση που έχει επιλέξει να κολυμπήσει. Εκείνος που έχει επιλέξει το 1 χιλιόμετρο, αρκεί να κολυμπά λίγο στην πισίνα και να έχει και κάποια επαφή με το κρύο νερό, διότι στο τέλος του Μαΐου δεν είναι ακόμα ζεστή η θάλασσα. Καλό είναι να κάνει καμιά βουτιά από τώρα, ώστε να συνηθίσει το κρύο. Όσοι έχουν επιλέξει τις μεγαλύτερες διαδρομές, 2,5 και 5 χιλιόμετρα, θα πρέπει να έχουν προπόνηση στην πλάτη τους. Για το 5άρι, τουλάχιστον 6 μήνες νωρίτερα θα πρέπει να έχει ξεκινήσει. 

Τι ξεχωριστό έχει για τους κολυμβητές ο όρμος της Βουλιαγμένης;

Η Βουλιαγμένη είναι ένας κόλπος με ιδανικές συνθήκες. Έχει άμμο και προστατεύεται. Παλιοί χειμερινοί κολυμβητές λένε ότι η Βουλιαγμένη έχει ένα δικό της μικροκλίμα. Μπορεί στην Αθήνα να έχει καταιγίδα, αλλά στη Βουλιαγμένη έχει λιακάδα. Μου το έλεγαν πριν 10 χρόνια που ξεκίνησα, αλλά πλέον το έχω τσεκάρει κι εγώ!

Το κλίμα στον Διάπλου είναι ανταγωνιστικό ή φιλικό;

Πάντα υπάρχουν ανταγωνιστικοί αθλητές. Οι θέσεις στα βάθρα καταλαμβάνονται από ανθρώπους που κάνουν προπόνηση και τους αξίζει η διάκριση. Είναι όμως μια ευγενής άμιλλα. Όλοι προσπαθούμε για το καλύτερο. Ασκούμαστε όλοι για την ευεξία μας και θέτουμε τον στόχο του αγώνα για να κάνουμε προπόνηση. Στις πρώτες θέσεις λοιπόν θα βρούμε ανταγωνιστικά άτομα. Όμως μετά είναι άνθρωποι που απολαμβάνουν τη Βουλιαγμένη και τον αγώνα. Είναι πρέπει να πούμε ένας ιστορικός αγώνας, από τους πρώτους που ξεκίνησαν στη χώρα μας, μια πολύ πρωτοποριακή δράση του Ομίλου που έκανε αυτή τη διοργάνωση θρυλική. 

4ος Θερινός Κολυμβητικός Διάπλους Βουλιαγμένης

Ο Ναυτικός Όμιλος Βουλιαγμένης διοργανώνει τον 4ο Θερινό Κολυμβητικό Διάπλου, την Κυριακή 24 Μαΐου 2026, έναν θεσμό που έχει πλέον καθιερωθεί ως ένας από τους πιο αγαπημένους και δυναμικά αναπτυσσόμενους κολυμβητικούς αγώνες ανοιχτής θαλάσσης.

Η φετινή διοργάνωση αναμένεται να προσελκύσει πλήθος κολυμβητών κάθε ηλικίας και επιπέδου, οι οποίοι θα απολαύσουν τη μοναδική εμπειρία κολύμβησης στα καταγάλανα νερά της Βουλιαγμένης, σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά παράκτια τοπία της Αττικής.

Οι συμμετέχοντες θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν ανάμεσα σε τρεις διαφορετικές κολυμβητικές διαδρομές, ανάλογα με το επίπεδο και την εμπειρία τους:

• 1.000 μέτρα
• 2.500 μέτρα
• 5.000 μέτρα

Η διοργάνωση πλαισιώνεται από έμπειρους ναυαγοσώστες, εξειδικευμένο ιατρικό προσωπικό και ομάδα εθελοντών, διασφαλίζοντας την απόλυτη ασφάλεια και την ομαλή διεξαγωγή του αγώνα για όλους τους συμμετέχοντες.

Χορηγοί

• Hydrovit Dermocosmetics by Target Pharma
• Top Cycles
• Bella Frutta
• Μπαρμπουνάκι by Παπαϊωάννου
• Turbo
• Nutribullet
• Third Wind
• Apostolidis Action
• ΓΙΩΤΗΣ
• Ζαχαροπλαστεία Passarella
• «Διακοπές»
• Κυρπόγλου
• Premium Textiles 
• Λεούσης Α.Ε.
• One Zipper

Υποστηριστικτές

• Lifeguard Hellas 
• WeSwim
• Level Zero – Safety Sea Kayak Team
• Race for Autism GR
• Χαϊδεμένος ΑΕΒΕ

Από τη διοργάνωση επισημαίνεται ότι προϋπόθεση συμμετοχής είναι η προσκόμιση ιατρικής βεβαίωσης καρδιολόγου ή ενεργού αθλητικού δελτίου/κάρτας αθλητή. Επίσης, σύμφωνα με την προκήρυξη του αγώνα, είναι υποχρεωτική η χρήση προσωπικής κολυμβητικής σημαδούρας, οι αθλητές που θα χρησιμοποιήσουν wetsuit θα είναι εκτός συμμετοχής.

Ο Δήμος υποστηρίζει πολύ πειστικά και με μια σε βάθος ανάλυση του πολεοδομικού καθεστώτος ότι η μεταβίβαση του ακινήτου το 1958 από τον οργανισμό διαχείρισης της εκκλησιαστικής περιουσίας στον ΕΟΤ είναι άκυρη και ότι η πλαζ πρέπει να επιστρέψει στον Δήμο όπου ανήκει από το 1951 ως δημοτικός κοινόχρηστος χώρος. Η υπόθεση πήρε δικάσιμο για τις 12 Ιανουαρίου 2027.

Η σύμβαση Κατσαφαρόπουλου

Το σκεπτικό της αγωγής είναι στη βάση του αρκετά απλό. Το αίτημα τεκμηριώνεται στη συμβολαιογραφική πράξη του 1951 η οποία αποτέλεσε και την πρώτη πολεοδόμηση της Βουλιαγμένης, τη διευθέτηση δηλαδή που έγινε μεταξύ της Εκκλησίας και του Δημοσίου για την ένταξη της μεγάλης εκκλησιαστικής περιουσίας σε ένα οργανωμένο σχέδιο πόλης. Η «σύμβαση Κατσαφαρόπουλου», όπως έμεινε γνωστή από το όνομα του συμβολαιογράφου που την συνέταξε, ακολούθησε ασφαλώς την ισχύουσα τότε νομοθεσία. Συγκεκριμένα, νομοθετικό διάταγμα του 1948 εισήγαγε για πρώτη φορά στην πολεοδομική νομοθεσία την έννοια της εισφοράς του ιδιοκτήτη σε γη για την επαρκή δημιουργία κοινόχρηστων χώρων, προκειμένου να εγκριθεί ένα σχέδιο πόλης. Ο ιδιοκτήτης, δηλαδή η Εκκλησία, έπρεπε να παραδώσει χωρίς αντάλλαγμα κομμάτια της ενιαίας περιουσίας της προκειμένου να χαραχθούν οι δρόμοι, να προβλεφθούν κοινόχρηστοι χώροι για πλατείες, άλση αλλά και οι χώροι για σχολεία ή κοινοτικά κτήρια. 

Εφαρμόζοντας τις σχετικές διατάξεις, η «σύμβαση Κατσαφαρόπουλου» που υπεγράφη τον Φεβρουάριο του 1951 και δημοσιεύτηκε σε ΦΕΚ τον Απρίλιο του 1951 καθόρισε όλη την έκταση της σημερινής ακτής Βουλιαγμένης ως κοινόχρηστο χώρο. Υπογράφοντας τη σύμβαση αυτή, η Εκκλησία παραιτήθηκε ρητά από κάθε εμπράγματο δικαίωμα. Παραιτήθηκε «από πάσης τυχόν απαιτήσεως αποζημιώσεως κατά του Δημοσίου ή της Κοινότητος Βουλιαγμένης ή οιουδήποτε τρίτου, ερειδομένης επί των αφ’ ων παραιτούνται εμπραγμάτων δικαιωμάτων», όπως είναι συγκεκριμένα η διατύπωση. Ακόμη και σήμερα είναι ζωηρά ευδιάκριτος στο πρωτότυπο της υπογεγραμμένης σύμβασης που διατηρεί ο Δήμος στο αρχείο του ο χρωματισμός των χώρων της υπό πολεοδόμηση Βουλιαγμένης ανάλογα με τον χαρακτήρα τους: Η ακτή έχει κίτρινο χρώμα, ως κοινόχρηστος χώρος, όπως και οι δρόμοι. Από το 1951 λοιπόν, η ακτή δεν ανήκει στην Εκκλησία αλλά στην Κοινότητα Βουλιαγμένης. 

Μια ανυπόστατη αγοραπωλησία ενός κοινόχρηστου χώρου

Το ιστορικό αυτό δεδομένο βρίσκεται σε προφανή αντίφαση με το σημερινό καθεστώς της πλαζ. Τι συνέβη και άλλαξε το ιδιοκτησιακό καθεστώς του οικοπέδου και σήμερα εμφανίζεται ιδιοκτήτρια η ΕΤΑΔ, η «κληρονόμος» εταιρεία του ΕΟΤ; Για να ιχνηλατήσει η σημερινή δημοτική αρχή την πορεία του τόσο σημαντικού αυτού ακινήτου ξεκίνησε από την αναζήτηση των τίτλων που κόμισε η ΕΤΑΔ στο Κτηματολόγιο για να κατοχυρώσει την ιδιοκτησία της. Την έρευνα του ιδιοκτησιακού και πολεοδομικού ιστορικού ανέλαβε εξειδικευμένο τεχνικό γραφείο που παρέδωσε στον Δήμο μια τεχνική έκθεση 70 σελίδων. Από τη μελέτη αυτή προκύπτει ότι η πλήρης κυριότητα παραχωρήθηκε από τον ΕΟΤ στην εταιρεία Παράκτιο Αττικό Μέτωπο ΑΕ με ΦΕΚ το 2014 και εν συνεχεία στην εταιρεία ΕΤΑΔ ΑΕ με ΦΕΚ του 2015. Το πρώτο ΦΕΚ του 2014 συνοδεύεται τοπογραφικό διάγραμμα του 1988 που αναφέρει ως ιδιοκτήτη της έκτασης τον ΕΟΤ. Στο ίδιο φύλλο αναφέρεται ότι η πλήρης ιδιοκτησία της ακτής πέρασε στον ΕΟΤ με συμβόλαιο αγοραπωλησίας που φέρει τον αριθμό 3517/1958 ως τμήμα των 500 στρεμμάτων, τα οποία μεταβίβασε ο Οργανισμός Διαχείρισης Εκκλησιαστικής Περιουσίας στον ΕΟΤ προς 2.500.000 δραχμές. 

Το συγκεκριμένο πωλητήριο του 1958 είναι το «μήλον» της δικαστικής έριδος που δρομολογήθηκε με την κατάθεση της αγωγής και ενδέχεται να αλλάξει ριζικά όλα τα δεδομένα. Διότι αυτή η πώληση αφορούσε μια μεγάλη έκταση συνολικά 500.000 τ.μ. μέρος της οποίας ήταν η ακτή Βουλιαγμένης, έκταση περίπου 86.000 τ.μ. Το υπόλοιπο κομμάτι που πούλησε η Εκκλησία στον ΕΟΤ ήταν η χερσόνησος του Μικρού Καβουρίου, δηλαδή ο σημερινός Αστέρας και οι εγκαταστάσεις του ΝΟΒ. Το πρόβλημα του πωλητηρίου είναι το εξής: Το μεν Μικρό Καβούρι είχε από τη σύμβαση Κατσαφαρόπουλου ένα πολεοδομικό καθεστώς (πράσινο χρώμα) που άφηνε στην Εκκλησία την ψιλή κυριότητα, η δε ακτή Βουλιαγμένης (με κίτρινο χρώμα) είχε μεταβιβαστεί στην κοινότητα. Με άλλα λόγια, η Εκκλησία δεν μπορούσε να πουλήσει κάτι που δεν κατείχε. Ένα μεγάλο κομμάτι των 72 σελίδων της αγωγής που κατέθεσε ο Δήμος αποδεικνύει διεξοδικά ότι από το 1951 μέχρι και σήμερα, στις αλλεπάλληλες τροποποιήσεις της σύμβασης Κατσαφαρόπουλου και του σχεδίου πόλης που έγιναν στη Βουλιαγμένη ο κοινόχρηστος χαρακτήρας της ακτής ποτέ δεν τροποποιήθηκε. 

Επαναφορά στη νομιμότητα

Η αγωγή του Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης έχει ως αίτημα να αναγνωριστεί ως αποκλειστικός ιδιοκτήτης της ακτής και να διορθωθεί η πρώτη εγγραφή στο Κτηματολόγιο με τίτλο κτήσης τη «σύμβαση Κατσαφαρόπουλου» του 1951. Ο πυρήνας του νομικού επιχειρήματος είναι η βασική αρχή δικαίου ότι για να μεταβιβασθεί με σύμβαση η κυριότητα ακινήτου, απαιτείται κατ’ αρχήν το ακίνητο να μην είναι κοινόχρηστος χώρος (δηλαδή πράγμα εκτός συναλλαγής) και εν συνεχεία εφόσον το ακίνητο είναι δεκτικό εξουσίασης, να υπάρχει το δικαίωμα σ’ εκείνον ο οποίος το μεταβιβάζει σε τρίτο. Η νομική και τεχνική ανάλυση τεκμηριώνει ότι στα χρόνια που πέρασαν από το 1951 η ακτή δεν έχασε ποτέ τον κοινόχρηστο χαρακτήρα της, επομένως δεν επανήλθε και ποτέ στην ιδιοκτησία της εκκλησίας που την πούλησε. 

Το ερώτημα που προκύπτει είναι: Γιατί τώρα; Η διοίκηση του Γρηγόρη Κωνσταντέλλου πρέπει να θυμίσουμε ότι βρίσκεται από την αρχή της θητείας της σε μια διαρκή ένταση με την ΕΤΑΔ για τις ακτές. Η διημερίδα του 2014 στη Βούλα με αίτημα τη διαχείριση των ακτών από τους δήμους πέρασε στην ιστορία και οδήγησε τελικά στις συμβάσεις παραχώρησης των ακτών Βάρκιζας, κάμπινγκ και Β’ Βούλας. Πριν την κατάθεση του δικογράφου, έχει προηγηθεί μια έρευνα αρκετών ετών από ένα σημαντικό νομικό επιτελείο που περιλαμβάνει καθηγητές πανεπιστημίου. Ο Δήμαρχος έδωσε εντολή συνολικής αναψηλάφησης των θεμάτων με την ΕΤΑΔ γνωρίζοντας τα δικαιώματα που απέρρεαν από τη «σύμβαση Κατσαφαρόπουλου». Και η έρευνα αυτή απέδωσε καρπούς. Μεταξύ άλλων προέκυψαν σημαντικά ευρήματα και για την ακτή του Αστέρα, τη χερσόνησο του Αστέρα και την Α’ πλαζ Βούλας, τα οποία εξετάζονται διεξοδικά για άσκηση ένδικων μέσων. Κατά τα φαινόμενα πάντως η Κοινότητα Βουλιαγμένης το 1958, με κοινοτάρχη τον Λάμπρο Λαμπρόπουλο, δεν αντέδρασε στην αρπαγή της περιουσίας της. Η ισχυρή πολιτική βούληση της τότε κυβέρνησης Καραμανλή για την πολιτική τουριστικής αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας ίσως ήταν καταλυτικός παράγοντας που αδρανοποίησε τις όποιες αντιδράσεις και δημιούργησε ένα status quo που αποδέχτηκαν αδιαμαρτύρητα οι επόμενες διοικήσεις. Ένα συνεχές άγνοιας ή και ευθυνοφοβίας από τις παλιές δημοτικές διοικήσεις της Βουλιαγμένης δημιούργησε τετελεσμένα. 

Οι επιπτώσεις

Η κατάθεση της αγωγής είναι ένα πρώτο βήμα μιας μεγάλης νομικής πορείας. Στο ευνοϊκό αλλά και στο κακό για τον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης σενάριο, το Πολυμελές Πρωτοδικείο αποφασίζει σε πρώτο βαθμό και η απόφαση αυτή επιδέχεται ένδικα μέσα, ενώ για να τελεσιδικήσει η υπόθεση ίσως απαιτηθεί η κρίση του Αρείου Πάγου. Γεγονός παραμένει ότι για πρώτη φορά στην ιστορία της περιοχής αμφισβητείται με ξεκάθαρα επιχειρήματα η εγκυρότητα του χαρτοφυλακίου ακινήτων της ΕΤΑΔ, ενώ ανοίγει και ο δρόμος για τη διεκδίκηση απολεσθέντων δημοτικών εσόδων σε βάθος δεκαετιών. Ακόμα και αν καθυστερήσει να διατυπωθεί η θέση της δικαιοσύνης για το θέμα, η κίνηση αυτή του Δήμου είναι πολύ πιθανό να δημιουργήσει άμεσα αντανακλαστικά αποτελέσματα στη δρομολογημένη τους τελευταίους μήνες αξιοποίηση του ακινήτου. Η αμφισβήτηση των τίτλων της ΕΤΑΔ δεν μπορεί παρά αξιολογηθεί από τους νέους επενδυτές οι οποίοι προς το παρόν βρίσκονται στη φάση υπογραφής για τη μακροχρόνια μίσθωση (ως 30 έτη) του ακινήτου.