Словенија на убиството на Алеш Шутар стана предупредување за Европа.
Менсур Халити, основач на Фондацијата Роми за демократија
Кога стравот го заменува разумот, демократијата почнува да се распаѓа. Реакцијата на
Словенија на убиството на Алеш Шутар во Ново Место покажа колку брзо правдата
може да отстапи пред гневот, и како потрагата на државата по контрола може да ги
разјаде нејзините сопствени темели. Она што започна како кривичен случај се претвори
во огледало подигнато пред Европа, откривајќи дека кога стравот станува политика, тој
не управува, туку ја разградува владеењето на правото.
Човек е убиен, а државата ја изгуби својата рамнотежа. Смртта на Алеш Шутар требаше
да остане во рацете на судовите. Наместо тоа, случајот се пресели на улиците. За
неколку часа, ромскиот идентитет на осомничениот го замени доказот како главна вест.
Телевизиските водители се натпреваруваа во изразување на гнев, министрите
демонстрираа одговорност со оставки, а толпите скандираа „Доста ромско насилство“.
Кривичниот случај стана национален театар. Жалоста стана сценарио. Стравот стана
политика.
За Ромите оваа приказна не е нова. Секојпат кога власта затреперува, таа бара позната
мета. Во 1942 година Ромите од Доленска беа депортирани во логорите Раб и Гонарс,
речиси сите беа убиени. Во 2006 година семејството Стројан беше протерано од Амбрус
додека полицијата одржуваше ред. Во 2009 година Силво Худоровиќ беше претепан до
смрт. Во 2019 година беше запалена ромска куќа. Во 2022 година тинејџери беа
нападнати во Мурска Собота. Секоја деценија остава лузна и молк.
Стравот е евтина политика. Чини помалку од реформа и купува повеќе медиумско
време отколку компетентност.
Ново Место, епицентарот на немирите, се наоѓа во регион каде што присуството на
Ромите е постаро од државата што се сомнева во нив. Записите од петнаесеттиот век
опишуваат ромски трговци и занаетчии на пазарите околу градот, кои ги поврзувале
населените места многу пред Словенија да има граници. Од тие исти долини, во 1942
година, речиси сите Роми беа депортирани во фашистички логори. Малкумина се
вратија. Нивните потомци ја обновија истата економија што денес ги исклучува.
Кога Југославија се распадна, Ромите, кои ги градеа нејзините фабрики и ги поправаа
нејзините патишта, станаа граѓани на граници што повеќе не ги сакаа. Словенија влезе
во Европа со демократска амбиција и вознемиреност околу идентитетот. Таа
вознемиреност ја претвори во администрација. Три национални планови за вклучување
на Ромите од 2010 година наваму ветија еднаквост, а всушност институционализираа
надзор. Ромските населби се заведени како безбедносни ризици. Буџетите за инклузија
минуваат низ полицијата и службите за социјална заштита. Еднаквоста се управува како
закана.
Само неколку дена пред убиството, Словенија беше домаќин на самитот MED9,
претставувајќи се како прогресивна, иновативна и инклузивна држава. Урсула фон дер
Лајен и кралот Абдулах Втори ја пофалија нејзината дипломатија на отвореност. Една
недела подоцна нејзините улици беа исполнети со повици на омраза и насилство.
Контрастот не е противречност, туку кореографија. Космополитизам за извоз, жртвен
јарец за домашна употреба.
Во Европа каде што Ромите се шест пати побројни од Словенците, односот на Словенија
кон своите ромски граѓани не може да се отфрли како провинциски. Тој ја одразува
континенталната навика да се управува со несигурноста преку нејзино проектирање
врз најнезаштитените.
Стравот во Словенија не е спонтан. Тој се управува како буџетска ставка. Политичарите
го користат за да го обединат поделениот електорат, бирократиите го претвораат во
проектни предлози, а медиумите го продаваат секоја вечер во ударен термин. Стравот
создава податоци, анкети, рејтинзи, финансирања. Тој го напојува малиот државен
економски систем во кој гневот е поевтин од реформата.
Брисел помага тоа да се одржи. Веќе две децении Европската унија ја мери инклузијата
со бројот на состаноци, а не со степенот на безбедност. Извештаите го затвораат
моралниот биланс без да ја променат политичката рамнотежа. Системот создаден за
промоција на еднаквост се претвори во систем што ја субвенционира нејзината
отсутност.
Зад секој наслов стои еден дом. Во Жабјак жена заковава дрвени плочи на прозорците.
Во Брезје момче ја брише својата фотографија од социјалните мрежи. Родителите ги
задржуваат децата дома, постарите ги слушаат одеките на други ноќи кога тишината
претходела на насилството.
На државата повеќе не ѝ се потребни декрети за да ги изолира Ромите, неизвесноста го
прави тоа наместо неа. А сепак, во таа неизвесност лежи најстарата ромска умешност,
обновата. Секојпат кога Европа се обидува да ги избрише, тие повторно ја составуваат
заедницата од она што останало. Издржливоста не е покорност, туку знаење, граѓанска
писменост што Европа ја изгуби, а Ромите ја научија преживувајќи ги нејзините
неуспеси.
Правдата за Алеш Шутар и безбедноста на Ромите не се спротивставени барања. Тие се
исто мерило на стабилноста на Словенија. Правдата бара докази, а не емоции.
Безбедноста бара еднаква заштита, а не колективна вина. Кога законот станува
селективен, авторитетот станува привремен.
Доколку Словенија сака да се врати на темелите врз кои е изградена нејзината
демократија и на обврските што ги презела со приклучувањето кон Европската унија,
мора да се случат неколку работи. Убиството на Алеш Шутар мора да се истражи
целосно и непристрасно, без политички влијанија и етнички предрасуди. Владата мора
јавно да го осуди говорот на омраза и колективната вина насочена кон Ромите и
повторно да потврди дека еднаквоста пред законот не е предмет на преговори.
Безбедноста на Ромите мора да биде загарантирана со видлива и ефективна заштита
каде и да се појави закана или заплашување. Независен надзор од Агенцијата на ЕУ за
основни права и од Комисијата на Советот на Европа против расизмот и
нетолеранцијата треба да го следи овој процес, за да се обезбеди словенечките
институции да постапуваат согласно своите обврски според Повелбата на ЕУ за основни
права. Конечно, одговорноста мора да се прошири на сите нивоа на власта. Јавните
функционери кои го нормализирале непријателството или не го спречиле неговото
ширење мора да сносат политичка и правна одговорност. Овие не се исклучителни
мерки, туку минимални услови за кредибилитет на секоја членка што тврди дека ја
почитува владеењето на правото во Европа.
Ромите живеат на словенечка почва веќе шест века, преживеале фашизам, социјализам
и транзиција. Тие совладале нешто што државите никогаш не успеваат, како да се
издржи колапс без повторување. Опстанокот на Ромите не е фолклор, туку политичка
меморија, доказ дека законот има смисла само кога е заеднички. Ако Европа сака
повторно да го открие значењето на цивилизацијата, треба да почне од оние што
најмногу ги запоставила. Моќта не трае преку контрола, туку преку грижа.
Словенија денес стои меѓу настап и принцип. Може да продолжи да управува преку
страв или да ја обнови легитимноста преку законот. Правдата за Алеш мора да биде
целосна и правична, а заштитата на Ромите еднакво вистинска. Тоа не се паралелни
патишта, туку иста патека назад кон демократијата. Државите не пропаѓаат со инвазија,
туку одвнатре, кога довербата меѓу граѓаните и законот исчезнува. Тој распад веќе има
лице, Ромите, кои ја носат тежината на неисполнетите европски ветувања, а сепак
остануваат нејзин најтраен доказ за отпорност. Нивната безбедност ќе одлучи дали
Словенија, и со неа Европа, сè уште се сеќава што значи да се биде цивилизиран. ]]>
Кампањата за локалните избори чиј прв круг е закажан в недела (19.10.2025), е невообичаена во смисла дека сите поголеми парламентарни партии изборите ги ценат како референдум за тоа кој колку вреди за натамошно водење на државата на централно ниво, а не како 81 референдум за тоа кој нуди поквалитетна и остварлива програма за водење на општините и на Град Скопје.
Во таа смисла во медиумите во делот на информативната програма доминираат пораките од лидерите на политичките партии наместо од кандидатите за градоначалници кои тие ги испраќаат од секој митинг во изборната кампања или од секое гостување во медиумите. Тоа го покажува и следењето на изјавите на лидерите на двете најголеми парламентарни партии во македонскиот блок ВМРО-ДПМНЕ и СДСМ, Христијан Мицкоски и Венко Филипче, кои зборуваат на национални теми, теми со кои се занимава централната власт, користејќи често притоа и навредлив говор за политичкиот противник, а тоа после го правдаат дека другата страна прва почнала (види тука и тука).
Повеќе на линк https://meta.mk/kako-pochna-taka-i-zavrshuva-prviot-del-od-kampanjata-ocrnuvanja-vramuvanja-navredi/
]]>
Министерството за внатрешни работи информира дека в недела, на денот на одржување на првиот круг од локалните избори, во близина на избирачките места и на клучните сообраќајни точки ќе има полициско присуство со цел зголемена ефикасност и навремено откривање на можни нарушувања на јавниот ред и мир.
„Безбедноста на граѓаните ќе биде гарантирана со стандардните материјално-технички средства, мобилни тимови и пунктовско работење, а ќе се користи и современа технологија – дронови за воздушна контрола со цел побрза реакција и преземање соодветни мерки и активности во случај на инциденти“,
наведуваат од МВР и додаваат дека во пресрет на изборите се преземаат сите потребни мерки за непречено и безбедно спроведување на изборниот процес.
Министерството апелира граѓаните и политичките партии да придонесат за мирна и демократска атмосфера, да ги почитуваат упатствата на полициските службеници, повикувајќи ги на воздржаност од какви било активности кои би можеле да го нарушат изборниот процес. Додаваат дека во текот на изборниот ден МВР ќе ја информира јавноста за одвивањето на изборниот процес.
]]>O kandidati baši dizjakoro šerutno bašo Šuto Orizari, d-r Šaban Saliu, ko poro video vakeribe bičalela mesažo dži ko dizutne tari akaja skopjeski komuna kaj ka čivel agor ko manušengoro peravibe thaj palo leibe e dizutnengo pakjaibe bašo dizjako šerutno ka šurarkerel sistematikani akcija bašo gunoesko užarkeribe.
„Sakova zdivi ko Šuto Orizari avdive anela manušengoro peravibe . E gunoeskiri khand peravela sakova drom, gušinela amenge e čhaven. Dosta si“, vakergja o Saliu.
Ko mesažo o Saliu vakerela konkretnikane napija panda taro avgo dive taro leskoro mandati sar dizjakoro šerutno.
„O avgo dive sar dizjakoro šerutno ka anav jek decizija: Šuto Orizari ka ovel la uži hava. Ka šurarkera avrijal ničale akcijaja bašo užarkeribe – nane niso te mukel pal pale“, vakerela o Saliu.
Džipherela kaj prioriteti ka ovel lungovakteski decizija bašo gunoj.
„Ka ana investicia baši fabrika gunoeske savi so ka kerel energija. Ka reciklirina o gunoj, a i komuna ka ovel energetikani saikerdi. Ka kera neve bukjarne thana bašo amare manuša ko Šuto Orizari“, vakjerela o prezidenti ko Romengere demokratikane takatija(RDT) thaj kandidati baši dizjakoro šerutno bašo Šuto Orizari, d-r Šaban Saliu.
O Šaban Saliu vakjergja thaj i moralnikani dajatva ko majterne thaj akarela ki dizutnengi mobilizacija thaj den tumaro hango bašo gendo 24.
„Akava si lafi anglal tumende, anglal o džijani: amare čhavenge si zaruri užu hava, na ladž. Phraljalen thaj phenjalen Romalen, akava si amaro dakiko bašo iraniba. O Šuto Orizari ka dišinel. Thaj adava ka dikhel pe“, vakergja o Saliu.
]]>-На овие избори би се задржал на оние прогнози кои што ги имавме пред да почне кампањата и чувствувам дека довербата кај граѓаните е таа која што ја имаме, и чувствувам дека бројките ќе бидат тие кои што ги кажав. Тоа е очекувана варијанта. Има и оптимистичка варијанта, која што дел од моите соработници ме убедуваат дека ќе се случи дека ќе бидеме над 50 градоначалници, но еве би се задржал до онаа моја проценка помеѓу 45-50 градоначалници – рече Мицкоски на Канал 5.
-Таа понуда која што ја презентиравме на овие избори е со јасно дефинирани цели со проекти со термини, вредности итн. Од другата страна имавме исклучиво негативна и црна кампања, ad hominem напади, ниски страсти итн. Јас ниту во еден момент не навредив во оваа кампања никого, а за себе читав би било штосно во оваа кампања да ме најдат на парчиња спакуван во оној куфер што го најдоа во близината на штабот на ВМРО-ДПМНЕ, за којшто постоеше основано сомневање бидејќи имаше пријава за подметната бомба – посочи Мицкоски.
]]>Со отворањето на оваа канцеларија, повеќе од 25 000 жители на Општина Шуто Оризари ќе можат во рамки на својата општина да поднесуваат барања и да ги подигнуваат готовите лични документи – лични карти, пасоши и возачки дозволи.
„Досега жителите на Шуто Оризари овие услуги ги добиваа преку полициската станица Бутел или во зградата на МТВ. Од денес натаму тие ќе можат тоа да го прават овде, во својата општина. Ова е континуитет на нашата цел – да ги приближиме услугите на МВР до граѓаните,“ истакна помошник министерот Алтанџиев.
Алтанџиев посочи дека министерството за внатрешни работи паралелно спроведува две фази на подобрување на пристапот до услуги – дигитализација на дел од услугите и отворање нови канцеларии за управни работи во средини каде што тоа е најпотребно според бројот на жители и пристапноста.
Во изминатите 15 месеци, МВР отвори седум нови канцеларии за управни работи во општините Сарај, Липково, Долнени, Демир Капија, Јегуновце, Желино и Жеровјане кое ги опфаќа Брвеница и Боговиње. Со денешното отворање во Шуто Оризари, бројот на вакви канцеларии се зголемува на осум.
Со тоа, министерството за внатрешни работи опфаќа над 200 000 жители низ државата – односно околу 13% од вкупното население – со цел да се подобри ефикасноста и квалитетот на услугите што им се нудат на граѓаните.
Алтанџиев најави дека во наредниот период се планира отворање нови канцеларии за управни работи и во новите објекти на полициските станици Аеродром и Кисела Вода, со што министерството продолжува со својата стратегија за подобра достапност и современо функционирање на јавните услуги.
]]>„Ohto berša šunaja jekhajekh lafija: bare lafija, tikne bukja“, vakergja o Saliu.
Kerindoj lafi bašo adava so ačola katar aktuelnikano šerutnipe, ov vakjerela kaj „avdive o Kurto Duduš na džanela tari savi partija si. Jekh drom SDSM, aver drom LDP, DOM, DUI thaj panda so na“.
Ko video mesaži o Saliu vakjerela kaj ko Šuto Orizari zaruri si te oven transformiriba, baši pošukar infrastruktura thaj urbanikano bajroibe.
„Te ovel pošukar edukacija, kultura thaj identiteti. Te ovel pošukar sastipaskiro thaj socijalnikano arakhibe. Te ovel pošukar lokalnikani ekonomija thaj neve bukjarne thana. Bašo čarjalo thaj transparentnikano Šuto Orizari“, džipherela o Saliu
O Saliu vakjerela kaj leskiri kampanja si kerdi upral resarina save so šaj te merinen pe thaj isi len institucionalnikano džovapjalipe .
„Amen adava so ka da le si – buti so ka šaj te dikhel pe thaj evaluacija savi so šaj te hošinel pe. I komuna zaruri si te ovel dizutnengoro servisi, a na privatnikani scena taro poedincija, vakerela o Saliu.
O video agorkerela akaribaja e dizutnen baši mobilizacija ko dive taro alusariba, thaj dela apeli:“ Ko 19 oktomvri rotakeren o gendo 24! NA DAJA LAFI, AMEN KERAJA“!
]]>„Сите капитални проекти што ги спомнува господинот Ѓорѓиевски од мостови до инфраструктура стојат на истата точка како во 2021 година. Изминативе четири години не видовме ниту обид тие процеси да се продолжат и реализираат”, изјави Шукова.
Таа додаде дека проблемот е резултат на несоработка помеѓу градоначалникот на Град Скопје и градоначалниците на општините, без разлика на нивната политичка припадност. „Ова јасно покажува дека кога кандидат кој е поддржан, но не соработува со општините како што тоа го направи ВМРО-ДПМНЕ во изминативе четири години резултатот е застој и нефункционалност”, подвлече Шукова.
Таа заклучи дека Скопје има потреба од континуитет во капиталните проекти, ефикасна соработка и системски пристап, за граѓаните да добијат резултати кои заслужуваат.
]]>На ден 13 октомври 2025 година (понеделник) со почеток од 11:00 часот пред Плоштад Amaro
Mall во општина Шуто Оризари, се одржа креативен активизам со наслов: „Граѓаните избираат:
здравје за сите!“ жените бараат бесплатни услуги за време на бременоста, при породувањето и
за доенчињата,
Почитувани,
„Во Програмата за партиципација при користењето на здравствена заштита на одделни
заболувања на граѓаните и здравствена заштита на родилките и доенчињата, предвидени
се сите прегледи за време на бременоста, породувањето и здравствената заштита на
доенчињата да бидат бесплатни за граѓаните. Меѓутоа податоците од нашето
истражување покажаа дека над 80% од жените Ромки плаќаат за прегледите и тоа
најмногу за ехо-преглед, за време на бременоста и тоа пред се кај матичните гинеколози“
Иако истата Програмата за партиципација обезбедува бесплатни ортопедски прегледи за
доенчињата, нашето истражување покажа дека само 55% од испитаничките ги направија
овие прегледи и од нив околу 6% платиле, иако им следува бесплатно.Како причина за
ова наведуваат дека дека нема доволно термини на „МОЈ ТЕРМИН“.
Токму ова истражување ни покажа и дека освен што недостига искористеност на
превентивните мерки недостига и информираност кај Ромките и маргинализираните
заедници. Дури 92% од испитаничките одговориле дека воопшто не знаат за овие
превентивни мерки и начинот за нивно искористување.
Истражувањето се спроведе на територија на Шуто Оризари, Штип и Куманово во
2023година. Целото истражување е достапно на следниов линк:
Во пресрет на локалните избори 2025, преку симболиката на изборен ден за
здравје,креативниот активизам има за цел да потсети дека секој граѓанин има право на
глас не само во изборниот процес, туку и во борбата за еднаков пристап до квалитетна
здравствена заштита. Воедно, денес во екот на изборната кампања ги поканивме сите
кандидатите за Градоначалници на Општина Шуто Оризари да дојадат и да се заложат за
барањата од граѓаните, каде ниту еден не се појави!
Токму од тука Шуто Оризари, општина каде живее најголем број од ромската заедница
укажуваме на долгогодишен проблем со немање на матични општи лекари кои треба да
бидат директни имплементатори на овие превентивни мерки, предвидени од
Министерство за здравство. Освен матични општи лекари недостигаат и педијатри а
воедно и здравствен медицински кадар кој треба да превенира и лекува 25.726 жители
согласно последниот Попис 2021година.
1. Бараме од Министерство за здравство и Фонд за здравствено осигурување веднаш
да даде приоритет за изнаоѓање на решение на овие проблеми со кои се соочуваат
жените и да осигура соодветно спроведување на превентивни мерки и воедно да го
зголеми буџетот на превентивните мерки со цел да се заштити здравјето навремено
токму кај најранливите групи, односно жените за време на бременоста и
доенчињата. Посебен фокус треба да се даде на соодветно информирање и
искористување на мерките од страна на ранливите и маргинализираните категории
на граѓани.
2. Бараме од Министерство за здравство да овозможи еднаков пристап до здравствени
услуги и да овозможи правилно распоредување на здравствените услуги. Како што
се општи лекари, педијатар, лаборатории и дежурна служба во и во Здравствен
Дом- Шуто Оризари. Веднаш и најитно да воспостави управителска и менаџерска
администрација во Здравствен Дом-Шуто Оризари, со цел успешно функционирање
на институцијата и пристап до здравствени услуги!
3. Бараме од идниот Градоначалник и Советот на Општина Шуто Оризари да се
заложат за горе наведените барања а исто така да овозможат и дополнителни
акциски планови наменети за здравство со посебен фокус на здравјето на
жените во Шуто Оризари!
Со ова ги потсетуваме и Министерство за здравство и надлежните институции да
го слушнат гласот на народот и пораките кои денес беа испратени од Шуто
Оризари:
„Да се зголеми бројот на матични лекари во Шуто Оризари“
„Да се зголемат термините за закажување специјалистички прегледи преку „мој
термин“
„Да се реновира Амбулантата Шуто Оризари за пристојни и квалитетни
здравствени услуги“
„Да се овозможи дежурна служба и итна помош во Шуто Оризари“
„Да се зголемат специјалистички услуги во Амбуланта Шуто Оризари како:
педијатар, психолог, интернист итн.“
„ Да се овозможат патронажни посети во Шуто Оризари“
„Да се овозможат бесплатни прегледи во текот на бременост и по породувањето“.
Креативен активизам „Граѓаните избираат: здравје за сите!“ произлегува од проектот
„Унапредување на здравствени права на жените, девојките и ранливите групи“, кој е поддржан од
Влада на Швајцарија преку ЦИВИКА Мобилитас. Преку овој проект се анализираат следните
превентивни програмите од Министерство за здравство: Програма за партиципација, Програма за
малигни заболувања, Програма за активна здравствена заштита на мајки и деца и Програма за
ХИВ.
Вака изјави претседателот на Социјалдемокртаскиот сојуз на Македонија, д-р Венко Филипче, на митингот што се одржа во Струмица. Филипче тврди дека Владата на Мицкоски за година ипол на власт и не направила ништо. Затоа, Филипче смета дека претстојните избори закажани за следната недела не се обични избори, туку морална битка за Македонија.
– Власта ја клекна економијата на колена, го заборави народот и го остави со уништен животен стандард. Го закочи патот напред кој СДСМ му го остави отворен – рече Филипче.
Во обраќањето Филипче праша што очекува премиерот Мицкоски после ваквиот колапс на државата.
– Човек што не поднесува критика и затоа секојдневно понижува, напаѓа и навредува. Човек кој се жали дека сите го мразеле – а цела година ги нарекуваше луѓето глодари, лешинари, предавници. Се прашувам – што точно очекува Христијан Мицкоски? Дека народот ќе му аплаудира додека го понижува? Дека ќе го сакаат додека ги плаши и дели? Дека ќе го следат додека гледа само за себе, а ги игнорира барањата на граѓаните, на работниците, на земјоделците? – рече Филипче.
При тоа, тој додаде дека единствената стратегија на премиерот Мицкоски е за секој свој неуспех да ги обвинува другите.
– Да каже дека сите други се криви – само тој не. Дека Македонија ја уништиле другите – а тој не можел сега ништо да направи. Кажува дека државата е заложник, а тој е жртва на хибридни напади, странски служби и стотици измислени приказни за да ја покрие својата неспособност. Но да зборуваме реално, што направи ВМРО-ДПМНЕ за една и пол година централна и четири години локална власт? Ниту една реформа, ниту една нова визија, ниту еден план за младите, ниту еден концепт за економијата – рече Филипче и додаде дека состојбата во државата што се случува поради политиките на ВМРО-ДПМНЕ не е само политички проблем, туку ова поведение на власта е државна закана.
– Јас сум човек што 25 години работел со луѓе. Сум ги гледал во очи кога им било најтешко во болница, во операциона сала, во моменти кога надежта и стравот се спојуваат во едно. Верувам дека на секој мора да му се помогне – порача Филипче.
Тој истакна дека политиката не смее да биде борба за власт, туку должност кон луѓето и нивните животи.
]]>