Τα ερωτήματα είναι εύλογα και το δίλημμα υπαρκτό. Το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα (τόσο από την πλευρά του θύματος όσο και από την πλευρά του θύτη) συγκρούεται με την ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα του κοινού στην πληροφόρηση. Ποιο υπερτερεί; Υπάρχει τρόπος να εξισορροπηθούν; 

Αρχικά να ξεκαθαριστεί ότι μια καταγγελόμενη ως παραβατική συμπεριφορά ενός εκπαιδευτικού προς έναν ή μία μαθήτρια είναι ένα ζήτημα που υπερβαίνει τις διαπροσωπικές σχέσεις και εισέρχεται ξεκάθαρα στο πεδίο του δημόσιου ενδιαφέροντος. Κάθε συμβάν εγκληματικότητας ή αντικοινωνικής συμπεριφοράς απασχολεί εύλογα την κοινή γνώμη, πόσω μάλλον όταν χώρος της καταγγελόμενης συμπεριφοράς είναι το θεσμικά προστατευμένο σχολικό περιβάλλον.

Σε μια ελεύθερη και δημοκρατική κοινωνία, οι θεσμοί λογοδοτούν και η δημοσιότητα διά του Τύπου αποτελεί έναν θεμελιώδη μηχανισμό ελέγχου, που δεν υποκαθιστά φυσικά τη δικαιοσύνη, αλλά δεν αναιρείται και από αυτήν, δρα συμπληρωματικά. Αν κανείς περίμενε να τελεσιδικήσει στα δικαστήρια μια υπόθεση προτού εκφραστεί δημοσίως γι’ αυτήν, τότε κάθε έννοια ελέγχου και δημόσιας λογοδοσίας θα έχανε το νόημά της, καθώς συνήθως η δικαστική διερεύνηση σοβαρών υποθέσεων διαρκεί πολλά χρόνια. 

Το μότο «η δημοσίευσις είναι η ψυχή της δικαιοσύνης» του Ιωάννη Ιάκωβου Μάγερ που μέχρι πρότινος προβαλλόταν στην κεντρική αίθουσα εκδηλώσεων της ΕΣΗΕΑ αποδίδει με καθαρό τρόπο αυτή την αντίληψη για το ρόλο της δημοσιότητας σε μια φιλελεύθερη κοινωνία. Σε ένα εγχειρίδιο που εξέδωσε η UNESCO το 2019 σχετικά με τους ενδεδειγμένους τρόπους δημοσιοποίησης από τα ΜΜΕ των φαινομένων βίας κατά γυναικών και κοριτσιών, αναφέρεται εμφατικά ως γενική οδηγία: «Μίλησε γι’ αυτό!». Όπως εξηγείται αναλυτικά, η σιωπή υποστηρίζει την ιδέα ότι πρόκειται για αμελητέες πράξεις ή για ένα ασήμαντο φαινόμενο, ενώ αντίθετα η βία κατά των γυναικών πρέπει να βγει από τη σκιά.

Στο ίδιο πνεύμα ενθάρρυνσης της δημοσιότητας κινείται και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, που εξέδωσε έναν οδηγό προς δημοσιογράφους το 2022, στον οποίο υπογραμμίζεται ότι οι αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με την έκθεση των παιδιών στη βία κάθε μορφής βοηθά όχι μόνο την κοινωνία να υιοθετήσει κατάλληλα πρότυπα, αλλά ασκεί πίεση και στις κυβερνήσεις να βελτιώσουν τη νομική προστασία παιδιών, εκπαιδευτικών και γονέων. 

Όμως δεν είναι κάθε δημοσιότητα επιθυμητή. Ο κώδικας δεοντολογίας του δημοσιογραφικού επαγγέλματος, μεταξύ άλλων διευκρινίζει υπό ποιες προϋποθέσεις και περιορισμούς οφείλουν τα μέσα ενημέρωσης να χειρίζονται τέτοιες ευαίσθητες υποθέσεις. Μια πρώτη υποχρέωση των δημοσιογράφων είναι η διασταύρωση των πηγών και η δημοσίευση μόνο έγκυρων πληροφοριών και όχι εικασιών ή διαδόσεων. Επίσης, υποχρέωση των ΜΜΕ είναι να σέβονται το τεκμήριο της αθωότητας και να μην προεξοφλούν τις δικαστικές αποφάσεις, εμφανίζοντας ως ένοχο κάποιον που αντιμετωπίζει μια κατηγορία. Στο σημείο αυτό, η προσεκτική επιλογή των λέξεων και η αποστασιοποίηση των δημοσιογράφων από τα εμπλεκόμενα μέρη –τουλάχιστον λεκτικά– παίζει σημαντικό ρόλο.

Λεπτοί χειρισμοί απαιτούνται όταν απλοί ιδιώτες εισέρχονται στη δημόσια σφαίρα, όπως συνέβη στην περίπτωση του καταγγελλόμενου σχολικού περιστατικού της Βούλας. Σε μια ενδιαφέρουσα έκδοση του Συμβουλίου της Ευρώπης που δίνει «Κατευθυντήριες γραμμές για τη διασφάλιση της ιδιωτικότητας στα μέσα ενημέρωσης» (2018) αναφέρονται παραδείγματα ευαίσθητων υποθέσεων, όπου δράστες και θύματα δεν ήταν στο παρελθόν δημόσια πρόσωπα. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αποκάλυψη της ταυτότητάς τους δεν ήταν απαραίτητη για την κατανόηση των λεπτομερειών της υπόθεσης. 

Συνοψίζοντας:

Πρώτον, η ευαισθησία ενός περιστατικού που αφορά ένα ανήλικο πρόσωπο δεν το καθιστά μια ιδιωτική υπόθεση. Ειδικά στην περίπτωση κατάχρησης εξουσίας μέσα στο σχολικό περιβάλλον, η κοινωνία έχει εύλογο ενδιαφέρον να γνωρίζει αν υπάρχουν κενά στην προστασία των μαθητών. Δεύτερον, η προστασία του θύματος και ο σεβασμός του τεκμηρίου της αθωότητας δεν απαιτεί αποσιώπηση, καθώς η δημοσιογραφική παρουσίαση του θύματος μπορεί να κρατήσει την ανωνυμία και να αποφύγει τον στιγματισμό.

Όμως όλα τα παραπάνω παραμένουν σε μια θεωρητική, εξιδανικευμένη σφαίρα. Στην πράξη, η δημοσιογραφία σήμερα ασκείται κατά κανόνα από μισο-εκπαιδευμένα άτομα και λιγότερο από επαγγελματίες, που κινητοποιούνται περισσότερο από μια εμπορική λογική της εντυπωσιοθηρίας. Πρόκειται για σοβαρή στρέβλωση που θέτει σε δοκιμασία όλο το επικοινωνιακό σύστημα.  

Ποιο πιστεύεις ότι είναι το χαρακτηριστικό που διαφοροποιεί τον Χειμερινό Διάπλου Βουλιαγμένης από άλλες διοργανώσεις;

Είναι ο πιο παλιός και εμβληματικός αγώνας χειμερινής κολύμβησης στην Ελλάδα και μάλιστα πολυπληθής. Γίνεται επίσης σε ένα μέρος που είναι το επίκεντρο των αθλητικών δραστηριοτήτων στην Αθήνα, μια ανάσα από το κέντρο. Γίνεται τέλος σε έναν Όμιλο που έχει πολύ μεγάλη ιστορία. Είναι μια μεγάλη ευκαιρία για όλους τους κολυμβητές και αθλούμενους να δουν αυτές τις εγκαταστάσεις, τον Όμιλο που βγάζει πρωταθλητές και ασχολείται με τον ναυταθλητισμό επί τόσες δεκαετίες. Θα πρόσθετα ακόμα ότι σε αντίθεση με άλλες διοργανώσεις, ο Χειμερινός Διάπλους Βουλιαγμένης είναι φιλικός προς τους πρωταθλητές, προς τις οικογένειες, προς τους αθλητές με αναπηρίες, ένας αγώνας που ανοίγει τις πόρτες του για όλους. Έχει ταυτόχρονα ανταγωνιστικά και μη ανταγωνιστικά χαρακτηριστικά, έχει πολύ κέφι και πολλές παροχές, σε σχέση με το κόστος του.

Έχει κέφι όπως λες, όμως όταν λέμε όμως «αγώνας», δεν εννοούμε ανταγωνισμός για το βάθρο, για να φτάσεις πρώτος;

Σωστά, αλλά κατά τη γνώμη μου το βάθρο για τον καθένα είναι διαφορετικό. Βάθρο για κάποιον που ήταν ασθενής και ανακάλυψε τα οφέλη της χειμερινής κολύμβησης, είναι η συμμετοχή, να τερματίσει. Για κάποιον άλλο βάθρο είναι να καταφέρει να πέσει στη θάλασσα στα ανοιχτά: Γνωρίζω ανθρώπους που έχουν φοβία με το βυθό και την ατομική κολύμβηση. Θα βρούμε λοιπόν στον Διάπλου τον ανταγωνισμό για το χρυσό, αλλά και χαρακτηριστικά μοιράσματος. Άλλωστε, προβλέπονται πολλές βραβεύσεις ανά ηλικιακή κατηγορία, οπότε όποιος έχει προπονηθεί καλά, θα διεκδικήσει και ένα μετάλλιο στο βάθρο, εκτός από αυτό της συμμετοχής.  

Έχεις προσωπική συμβολή στη διάδοση της χειμερινής κολύμβησης με την κοινότητα του Weswim. Προλαβαίνει τον αγώνα αν κανείς ξεκινήσει τώρα;

Είναι η 11η σεζόν που καλώ τον κόσμο να έρχεται κάθε Κυριακή στην Ακτή Βουλιαγμένης και να δοκιμάσει τη χειμερινή κολύμβηση. Φέτος αναμένουμε πάνω από 300 άτομα. Είναι πιστεύω μια πολύ καλή σύμπτωση ο Διάπλους Βουλιαγμένης, που είναι στον ίδιο «στίβο» όπου κολυμπάμε με το Weswim. Κάποιος που τώρα μπαίνει στη χειμερινή κολύμβηση, διανύοντας 500-600 μέτρα, είναι εξαιρετική ευκαιρία να κάνει και τον πρώτο του αγώνα, τον Διάπλου που προβλέπει και μια διαδρομή 750 μέτρων. Όταν ξεκινήσω την επόμενη Κυριακή, το πρώτο που θα κάνω θα είναι να ενημερώσω γι’ αυτό τον αγώνα τους φίλους του Weswim. Πολλοί από αυτούς δεν έχουν βάλει ποτέ ένα μετάλιο στο στήθος, και μάλιστα από έναν αγώνα χειμερινής κολύμβησης. Έχουν πιστεύω το περιθώριο να προετοιμαστούν, υπάρχει ο στίβος και ο χρόνος. 

Ποια χαρακτηριστικά βλέπεις σήμερα στην κοινότητα των κολυμβητών; 

Στην αρχή ξεκίνησα να παρακινώ τον κόσμο να κατέβει στη θάλασσα για να αντλήσει τα οφέλη που έβλεπα κι εγώ. Στην πορεία ανακάλυψα ότι πολλοί από τους ανθρώπους τις Κυριακές έρχονται και για την κοινωνικοποίηση. Το κολύμπι στη θάλασσα τον χειμώνα είναι ένας τρόπος να βρεθείς κοντά στο καθαρό περιβάλλον, στην ηρεμία χωρίς τους ήχους της πόλης και μαζί με ανθρώπους με τους οποίους μπορείς να επικοινωνήσεις και να μοιραστείς σκέψεις και ανησυχίες γύρω από ένα τραπέζι με νοστιμιές στο τέλος. Θα βρεις ηθοποιούς, δημοσιογράφους, μπετατζήδες, στρατιωτικούς που φορώντας το μαγιό αφήνουν την βασική τους ιδιότητα. Είναι γυναίκες και άνδρες που αγαπούν το νερό και ενδυναμώνουν άλλες πλευρές της ταυτότητάς τους. Είναι μια κοινότητα με ενσυναίσθηση.

Και η ερώτηση που ίσως καλείσαι να απαντήσεις πιο συχνά: Πώς συνηθίζεις το κρύο νερό;

Για μένα το πιο σημαντικό είναι να βρεθείς σε ένα περιβάλλον που με ασφάλεια θα σε βοηθήσει να ξεπεράσεις το φόβο του βυθού, το φόβο για το κρύο ή τα φύκια. Είναι μια ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Υπάρχει ένα ραντεβού, πάντα συγκεκριμένη ώρα, σε μια παραλία με πάρα πολλούς κολυμβητές. Τα υπόλοιπα είναι απλές συμβουλές που μπορείς να τα βρεις παντού. Να προσθέσω ότι στη Βουλιαγμένη η θερμοκρασία δεν πέφτει κάτω από τους 15 βαθμούς που είναι ιδανικές συνθήκες. Το κυριότερο είναι η απόφαση και η παρακίνηση. Μην ξεχνάμε ότι για να κάνεις κάτι και να πετύχει, πρέπει να καταβάλεις και μία προσπάθεια. Η θάλασσα είναι μοναδικό εργαλείο για το σώμα και την ψυχή. Οπότε σχεδόν αρνούμαι την ερώτηση για τη θερμοκρασία.

Ο Χειμερινός Διάπλους Βουλιαγμένης είναι φιλικός προς τους πρωταθλητές, προς τις οικογένειες, προς τους αθλητές με αναπηρίες, ένας αγώνας που ανοίγει τις πόρτες του για όλους

Ένα μεγάλο ερώτημα φαίνεται ότι απασχόλησε τον Τάσο Τέλλογλου, όσο πλησίαζε τη συμπλήρωση 40 ετών από την είσοδό του στη δημοσιογραφία. Έχοντας αρχειοθετήσει δεκάδες σημειωματάρια με πληροφορίες, έχοντας δημοσιεύσει κείμενα που αν κανείς τα έβαζε δίπλα δίπλα θα καταλάμβαναν πολλά τετραγωνικά και έχοντας γυρίσει τηλεοπτικά ρεπορτάζ και ντοκιμαντέρ συνολικής διάρκειας ημερών, πώς κάνει κανείς μια ανασκόπηση; Στο νέο του βιβλίο με τίτλο Πατριδογνωσία, ιστορίες ενός εμμονικού, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, αποθησαύρισε τελικά σημαντικές στιγμές και ενδιαφέρουσες προσωπικότητες, με κριτήριο έναν πολύ προσωπικό κώδικα αξιολόγησης.

Το βιβλίο μετεωρίζεται ως είδος μεταξύ ενός ημερολογίου έντονων αναμνήσεων και μιας ανθολογίας αποκαλύψεων που άφησαν εποχή, ισορροπώντας μεταξύ αυτοβιογραφίας και ρεπορτάζ. Ανάμεσα στις γραμμές γνωρίζουμε καλύτερα τον συγγραφέα (που δεν αυτο-αγιογραφείται, μάλλον τσαλακώνεται) και μαθαίνουμε αφώτιστες κατά κανόνα πτυχές γνωστών και άγνωστων υποθέσεων. Είναι ο χάρτης μιας προσωπικής διαδρομής και ταυτόχρονα μια εικόνα της πατρίδας που αξίζει να δει κανείς. 

Ηθική του ρεπορτάζ

Κάθε κεφάλαιο θα μπορούσε να αποτελεί ένα αυτόνομο συναρπαστικό βιβλίο «νουάρ» αποχρώσεων – και ειδικά αυτά για τις σχέσεις του καθεστώτος της Ανατολικής Γερμανίας με την Ελλάδα, για την πτώση του Άκη Τσοχατζόπουλου ή για το κύκλωμα λαθρεμπορίας πετρελαίου. Παλαιότερα άλλωστε ο συγγραφέας έχει εκδώσει μονογραφίες για την υπόθεση Ζίμενς και την εγχώρια τρομοκρατία, θέματα για τα οποία αφιερώνονται κεφάλαια στην Πατριδογνωσία. Όμως στο συγκεκριμένο έργο επέλεξε μια λακωνική προσέγγιση, για χάρη προφανώς της συνολικής οικονομίας του βιβλίου, αφήνοντας στον αναγνώστη του ένα αίσθημα ανικανοποίητου σε αρκετά σημεία. 

Ένα αποτέλεσμα αυτής της επιλογής του Τάσου Τέλλογλου, ήταν να εστιαστεί και η δική μου αναγνωστική προσοχή όχι τόσο στο αντικείμενο της εξιστόρησης, αλλά στη μέθοδο του ερευνητή, να κάνω δηλαδή μια μετα-ανάγνωση που δεν στάθηκε στο «τι» αλλά στο «πώς». Και πραγματικά από το βιβλίο του Τάσου Τέλλογλου μπορεί να εξαχθεί μια ηθική του ρεπορτάζ αλλά και ένας οδηγός για αυτό που έχει ονομαστεί «δημοσιογραφία της λογοδοσίας»: Το ανεξάρτητο δηλαδή ρεπορτάζ που ελέγχει την πολιτική και οικονομική εξουσία αλλά και τους δημοκρατικούς θεσμούς. 

Η πρώτη διαπίστωση είναι ότι η σχολή αυτή δημοσιογραφίας πρώτα ερευνά, συγκεντρώνει και διασταυρώνει πληροφορίες, αναζητά πηγές και γεγονότα, και κατόπιν καταλήγει σε συμπεράσματα και τίτλους. Αυτή η ίσως αυτονόητη εκ πρώτης όψης αντιμετώπιση σημαίνει ότι ο δημοσιογράφος δεν αφήνει τις μεροληψίες του να προκαθορίσουν το αποτέλεσμα της έρευνας. Ότι το κίνητρό του είναι η ανακάλυψη της αλήθειας, όσο δυσάρεστη και αν είναι, και όχι η επιβεβαίωση έτοιμων σχημάτων και ιδεών. Μεταξύ άλλων, η στάση αυτή απαιτεί και μια ακεραιότητα. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον που ο συγγραφέας παραδέχεται τις «ανεπάρκειες» κάποιων ρεπορτάζ αλλά και τις ευθύνες που μπορεί να είχε για κάποια μονομερή του δημοσιεύματα. 

Άγνοια κινδύνου

Ένα δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι η δημοσιογραφία –τουλάχιστον στην κοινωνικά χρήσιμη εκδοχή της– απαιτεί εκπαιδευμένους επαγγελματίες με κριτικό πνεύμα και ευρύτερη καλλιέργεια που θα βγουν στο πεδίο να αναμετρηθούν με την πραγματικότητα. Ο Τάσος Τέλλογλου για να κάνει ρεπορτάζ ακολούθησε ένα μπουλούκι μεταναστών στο παράνομο πέρασμά τους από την Αλβανία στην Ελλάδα, διακινδυνεύοντας τη ζωή του. Σε άλλη περίσταση εισήλθε σε μονάδα εντατικής θεραπείας κατά την περίοδο κορύφωσης του κορονοϊού. «Είχαμε άγνοια κινδύνου», αναφέρει για την υπόθεση του λαθρεμπορίου καυσίμων, για την αποκάλυψη της οποίας αναζητούσε κρυμμένες δεξαμενές σε έρημες τοποθεσίες της ελληνικής επαρχίας. Αυτό το είδος ρεπορτάζ δεν θα μπορέσει ποτέ να υποκατασταθεί από την τεχνητή νοημοσύνη, όσο και αν εξελιχθεί η συγκεκριμένη τεχνολογία. 

Πηγές του δημοσιογράφου δεν ήταν το ήδη δημοσιευμένο υλικό στο διαδίκτυο. Ήταν άνθρωποι με αναμνήσεις, απόψεις και μυστικά. Η αλληλεπίδραση με τα πρόσωπα αυτά, που απαιτούσε πάντα ειδικές δεξιότητες σε κάθε περίσταση, ήταν που γέννησε τη δημοσιογραφική πρώτη ύλη και καταγράφηκε ως είδηση, περνώντας φυσικά από το προσωπικό φίλτρο του δημοσιογράφου. Σημαντικό κομμάτι του βιβλίου άλλωστε αφορά στην ιχνογράφηση του κοινωνικού και ψυχολογικού προφίλ των ίδιων των πηγών: Ο Γερμανός αξιωματικός στην κατοχή που παρέβη τις εντολές και ακύρωσε εκτελέσεις αντιστασιακών σε αντίποινα, υπακούοντας σε έναν προσωπικό ηθικό κώδικα. Ο υπάλληλος των τελωνείων που φορτώθηκε με καταδίκες και τιμωρία δυσανάλογες των πραγματικών του πράξεων. Η αγρότισσα από τη Φλώρινα που κατήγγειλε σε πολύ πρώιμο στάδιο τα σκάνδαλα του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ο Άκης Τσοχατζόπουλος που ζούσε «στον δικό του κόσμο» πιστεύοντας ότι είναι ακλόνητος και πειστικός παρά τα συντριπτικά στοιχεία εναντίον του, λίγο πριν περάσει την πύλη της φυλακής. Ο πραξικοπηματίας Ντερτιλής και η άρνησή του να «αναγνωρίσει» τη δημοκρατία, καταθέτοντας αίτηση αποφυλάκισης. Η Πατριδογνωσία είναι μια μεγάλη βιβλιοθήκη χαρακτήρων. 

Ενδιαφέρον τέλος έχει και η προσωπική διαδρομή του συγγραφέα, μια πολιτική και επαγγελματική ωρίμανση που ξεδιπλώνεται από σελίδα σε σελίδα. Χωρίς να φοβάται την κατηγορία της ανακολουθίας, ο Τάσος Τέλλογλου καταθέτει με ειλικρίνεια τη δική του πορεία αναθεώρησης, σε έναν δρόμο που πέρασε από τις κομματικές βεβαιότητες στις απροκατάληπτες αναζητήσεις, με ιστορικό και συναισθηματικό σταθμό την πτώση του τείχους του Βερολίνου. 

Σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ της βρετανικής Daily Mail που δημοσιεύτηκε την 1η Οκτωβρίου, στο γεύμα εκείνο, η μέχρι τότε ανενόχλητη και πανίσχυρη πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα συνοδεύτηκε από τον γιο της Ρόναν και τον πατέρα του, επιχειρηματία Έρικ Βιλένσι. Ο λογαριασμός του τραπεζιού ανήλθε στα 1.586 ευρώ. Όμως η επιμονή της επιχείρησης να εξοφληθεί το οφειλόμενο ποσό φαίνεται ότι παραξένεψε πολύ τους συγκεκριμένους πελάτες. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ένας από τους βοηθούς της Γκίλφοϊλ κάλεσε τότε για να επέμβει τον Γιάννη Χοροζόγλου, ο οποίος δηλώνει επισήμως “σύμβουλος ελληνοαμερικανικής επιχειρηματικότητας”, αλλά στο ρεπορτάζ αναφέρεται ως “γκουρού της φιλοξενίας” που λειτουργούσε ως άτυπος οδηγός της παρέας της πρεσβευτού στην αθηναϊκη νύχτα. Η Γκίλφοϊλ επέμενε ότι το γεύμα έπρεπε να είναι δωρεάν και ότι δεν προτίθετο να πληρώσει. Τελικά, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο λογαριασμός εστάλη στην πρεσβεία των ΗΠΑ για να πληρωθεί με κρατικό χρήμα.

Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ απεχθανόταν τα αρνητικά δημοσιεύματα και σύμφωνα τουλάχιστον με την Daily Mail, στην Ελλάδα κατάφερνε μέσω παρασκηνιακών πιέσεων να αφαιρείται από τα ελληνικά μέσα κάθε δυσμενής αναφορά στο πρόσωπό της. Δεν είχε όμως την ίδια δύναμη και στα μέσα του εξωτερικού.

Λίγες ημέρες πριν την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, και καθώς είχαν δημοσιοποιηθεί στις ΗΠΑ οι καταγγελίες που την ενέπλεκαν σε υποθέσεις διαφθοράς, η πρέσβης απευθύνθηκε σε αξιωματούχους του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών να παρέμβουν ώστε η Daily Mail να αποσύρει από το διαδίκτυο το δημοσίευμα για τον Αστέρα Βουλιαγμένης και το γεύμα της στο Matsuhisa, σύμφωνα με τη Wall Street Journal. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ τότε ζήτησε από την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ να προσκομίσει απόδειξη ότι όντως πλήρωσε εκείνο τον λογαριασμό, κάτι που σύμφωνα με τα δημοσιεύματα δεν έκανε ποτέ.

Σύμφωνα με τον κώδικα δεοντολογίας τον οποίο δεσμεύονται να ακολουθούν οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι στις ΗΠΑ, απαγορεύεται να δεχθούν δώρα λόγω της θέσης τους. Το γεύμα στον Αστέρα έτσι έγινε ένα από τα επεισόδια που έκριναν την τύχη της Γκίλφοϊλ ως προς την παραμονή της στην Ελλάδα.

Η περίπτωση της ανάπλασης στην πλατεία της Βούλας, που καθίσταται με τα εν εξελίξει σήμερα έργα για πρώτη φορά μια πραγματική πλατεία, είναι χαρακτηριστική ως προς τις αντιδράσεις που εγείρει μια μερίδα επαγγελματιών αλλά και πολιτών: Χωρίς νέα πάρκινγκ, υπόγεια, υπέργεια και επιφανειακά, τι νόημα έχει να καθιστούμε έναν χώρο φιλικό στους περιπατητές και τα ποδήλατα;

Ανάλογες ενστάσεις ακούστηκαν και για τη δημιουργία μεγάλου πεζοδρομίου με ποδηλατόδρομο στην οδό Απόλλωνος στον Λαιμό Βουλιαγμένης, στο ακρωτήρι του Αστέρα: Αν απαγορεύσεις στα αυτοκίνητα να παρκάρουν, τότε είναι σαν να ιδιωτικοποιείς έναν δημόσιο δρόμο. 

Κι όμως, κάποιοι από τους σημαντικότερους δημόσιους χώρους της πρωτεύουσας παραδόθηκαν αποκλειστικά στους πεζούς χωρίς η πρόβλεψη για επιπλέον πάρκινγκ να περιλαμβάνεται στις προϋποθέσεις των έργων. Η Διονυσίου Αρεοπαγίτου, κάτω από τον λόφο της Ακρόπολης, μετατράπηκε σε πεζόδρομο 2 χιλιομέτρων το 2001 σηματοδοτώντας μια κορυφαία αστική παρέμβαση που έκανε τα μνημεία της Αθήνας πιο προσβάσιμα από ποτέ.

Παρομοίως, η πεζοδρόμηση της οδού Βουκουρεστίου τη δεκαετία του 1970 και της οδού Ερμού το 1997 δεν συντέλεσε στο να χάσουν τα σημεία αυτά την δυνατότητα πρόσβασης ή τη δημοφιλία τους, μολονότι οι θέσεις στάθμευσης γύρω από τους χώρους αυτούς περιορίστηκαν.

Μια πολύ ενδιαφέρουσα επιστημονική μελέτη σε 14 πόλεις της Ισπανίας (δημοσιεύτηκε το 2022 στο περιοδικό Cities) έδειξε μάλιστα ότι οι πεζοδρομήσεις εμπορικών δρόμων οδήγησαν σε σημαντική αύξηση των πωλήσεων στα καταστήματα.

Κι όμως, πολλοί επαγγελματίες σήμερα στον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης και όχι μόνο συνδέουν τη βιωσιμότητα της επιχείρησής τους με μία ή περισσότερες θέσεις στάθμευσης ακριβώς έξω από το κατάστημά τους, οδηγώντας τους πολλές φορές να τις δεσμεύουν και παράνομα. Αυτή η αντίληψη συνήθως τους κατατάσσει στους πολέμιους κάθε παρέμβασης που περιορίζει τα οχήματα. 

Στην πραγματικότητα, οι θέσεις στάθμευσης είναι που ιδιωτικοποιούν τον δημόσιο χώρο. Δεσμεύουν μια επιφάνεια που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από εκατοντάδες ή και χιλιάδες επισκέπτες ημερησίως, ώστε να εξυπηρετηθεί ένας συγκεκριμένος τρόπος μετακίνησης από λίγους κατόχους ΙΧ.

Αποτελεί μια πολύ οικεία εικόνα στις ελληνικές πόλεις να θεωρείται απαράγραπτο δικαίωμα η στάθμευση, την ίδια στιγμή που δεν υπάρχει παραδίπλα επαρκές πλάτος να σταθεί κανείς σε ένα πεζοδρόμιο. Ο περιορισμός της στάθμευσης και ο αυστηρός έλεγχος της νομιμότητας είναι που παραδίδει τον δημόσιο χώρο σε όλους τους πιθανούς χρήστες του.

Στην περίπτωση της Βασιλέως Παύλου στη Βούλα, η απομάκρυνση κάποιων θέσεων στάθμευσης επί της οδού (που μεταφέρθηκαν λίγα μέτρα παρακάτω) επέτρεψε να δημιουργηθεί για πρώτη φορά χώρος για μια ανεμπόδιστη βόλτα στην πλατεία, με τα πόδια, με καρότσι, με αμαξίδιο, με ποδήλατο ή με πατίνι. Είναι αυταπόδεικτο ότι η πλατεία τώρα θα αποκτήσει περισσότερους και πιο ευτυχισμένους χρήστες. 

Και πώς προσεγγίζει κανείς έναν τέτοιο δημόσιο χώρο; Όπως προσεγγίζει κάθε χώρο: Με τα πόδια, με τα μέσα μαζικής μεταφοράς, με ποδήλατο, με ταξί ή, αν απαιτείται, με το αυτοκίνητο μέχρι το πλησιέστερο σημείο όπου μπορεί να σταθμεύσει. Αν αυτό απαιτεί κάποιες ημέρες αρκετά μέτρα περπάτημα, η συγκεκριμένη δυσκολία δεν μπορεί να συνιστά λόγο διαφορετικού αστικού σχεδιασμού.

Και επειδή δεν έχουν όλοι τις ίδιες δυνατότητες μετακίνησης, θα πρέπει να προβλέπονται πάντα κοντινές θέσεις στάθμευσης για άτομα με αναπηρίες, ασφαλή σημεία αποβίβασης και επιβίβασης και άλλες προσαρμογές στις υποδομές, όπως ράμπες και οδεύσεις τυφλών, για όσους πραγματικά τις χρειάζονται. 

Υπό αυτό το πρίσμα, οι πολίτες πρέπει να πιέζουν την τοπική και εθνική διοίκηση όχι να εγκαταλείψει τις πεζοδρομήσεις και τα σχέδια αναπλάσεων που είναι προσανατολισμένα σε μια βιώσιμη κινητικότητα, αλλά να κατανοήσει τους πιο ευάλωτους πολίτες, όπως τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με περιορισμούς στην κινητικότητά τους, των οποίων η εμπειρία της προσβασιμότητας στην πόλη διαφέρει σημαντικά από όσα παίρνουν ως δεδομένα συνήθως οι αρχιτέκτονες τοπίου και οι πολιτικοί μηχανικοί. Οι ίδιες ομάδες σήμερα υποφέρουν από την αναρχία των ΙΧ.

Επείγον αίτημα προς τις κυβερνητικές αρχές είναι επίσης να δρομολογήσει τακτικές και αξιόπιστες συγκοινωνίες. Οι θέσεις στάθμευσης άλλωστε δεν θα είναι ποτέ επαρκείς σε ένα μοντέλο μετακινήσεων που είναι προσανατολισμένο αποκλειστικά στο ΙΧ και σε ένα καταναλωτικό μοντέλο κατά το οποίο κάθε μέλος ενός νοικοκυριού πρέπει να διαθέτει και ένα δικό του αυτοκίνητο.

Είναι καταφανές ότι η εποχή αυτή τελειώνει διότι έχει φτάσει τις υποδομές των πόλεων σε ένα οριακό σημείο. Η εποχή του διαμοιρασμού οχημάτων και των εναλλακτικών μετακινήσεων είναι πολύ κοντά μας. Θα ήταν εγκληματικό αν ο αστικός σχεδιασμός δεν αναγνώριζε αυτή την πραγματικότητα που πλησιάζει και αντίθετα έμενε προσκολλημένος στις συνήθειες και τις τάσεις των προηγούμενων δεκαετιών.  

Με απόφασή του στις 31 Αυγούστου 2026, το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης ενέκρινε τον κανονισμό εφαρμογής του πρωτοποριακού συστήματος που δίνει σημαντικά κίνητρα στο διαχωρισμό των αποβλήτων, συνδέοντας για πρώτη φορά τον όγκο των αποβλήτων που «παράγει» ένα νοικοκυριό με το ποσό των τελών διαχείρισης αποβλήτων που χρεώνεται.

Πρόκειται για μια ακόμη πρωτοβουλία που εγγράφεται στη διαχρονική στρατηγική του Δήμου για τη «μετάβαση στην κυκλική οικονομία και στο μηδενισμό των αποβλήτων που θα οδηγούνται σε ταφή», όπως σημειώνεται εισαγωγικά στην απόφαση.

Προπληρωμένη σακούλα

Η φιλοσοφία του νέου συστήματος που ονομάζεται «Πληρώνω όσο πετάω» βασίζεται στη σταδιακή αποσύνδεση της χρέωσης των δημοτικών τελών για την καθαριότητα από την επιφάνεια των ακινήτων, όπως ισχύει εδώ και δεκαετίες, και προβλέπει τη ρύθμισή τους βάσει της ποσότητας των παραγόμενων αποβλήτων.

Πρόκειται για μια λύση εξορθολογισμού καθώς τα μεγαλύτερα ακίνητα χρεώνονται αδικαιολόγητα πολλά τέλη και αντίστοιχα τα μικρά ακίνητα ανεδαφικά μικρά τέλη, τη στιγμή που η υπηρεσία καθαριότητας κοστίζει στο δημοτικό ταμείο βάσει του όγκου των απορριμμάτων που καλείται να διαχειριστεί. Αυτό που έλειπε μέχρι σήμερα ήταν ένα σύστημα μέτρησης που να εξατομικεύει τα απόβλητα κάθε νοικοκυριού.

Η υιοθέτηση του νέου συστήματος συνδέεται βέβαια με την ανάπτυξη ενός παράλληλου δικτύου εναλλακτικής αξιοποίησης των αποβλήτων. Προϋπόθεση για να μπει ένα νοικοκυριό στο καθεστώς του «Πληρώνω όσο πετάω» είναι να έχει φτάσει στη γειτονιά το σύστημα των καφέ κάδων.

Οι καφέ κάδοι που προορίζονται για τα απόβλητα κουζίνας και οι καθιερωμένοι μπλε κάδοι ανακύκλωσης όλων των συσκευασιών, μπορούν να περιορίσουν τις ποσότητες των οικιακών αποβλήτων σε ένα εντυπωσιακά μεγάλο ποσοστό που υπερβαίνει το 70%. Αν αφαιρεθούν αυτά, απομένει για τον πράσινο κάδο των λεγόμενων «συμμείκτων» ένα μικρό μόνο υπόλειμμα από υλικά. Αυτές τις ποσότητες θα μετρά στο εξής ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης για να υπολογίζει ένα κομμάτι από τα δημοτικά τέλη. 

Όπως τόνισε ο Δήμαρχος Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, οι δημοτικές υπηρεσίες αναζήτησαν επί μακρόν την καταλληλότερη τεχνολογία και μέθοδο για την εφαρμογή του συστήματος. Η σχετική τεχνογνωσία υπήρχε ασφαλώς μόνο στο εξωτερικό και η μελέτη και δοκιμή των διαθέσιμων μέσων κατέληξε ότι αντί της ζύγισης, η πιο πρόσφορη λύση είναι αυτή της προπληρωμένης σακούλας με την οποία χρεώνεται ο όγκος.

Τα νοικοκυριά θα αγοράζουν από αυτόματους πωλητές στη γειτονιά συγκεκριμένες σακούλες απορριμμάτων, τις μοναδικές που θα αποδέχεται στο εξής η υπηρεσία αποκομιδής. Στο κόστος των σακουλών αυτών θα έχει ενσωματωθεί ένα κομμάτι των δημοτικών τελών. Στόχος είναι η διαλογή των υλικών στο σπίτι, με απόρριψη των υπολειμμάτων της κουζίνας στον καφέ κάδο και των συσκευασιών στον μπλε κάδο, να οδηγεί τα νοικοκυριά στην αραιή χρήση των προπληρωμένων σακουλών για τα σύμμεικτα.

Λιγότερες σακούλες στον πράσινο κάδο σημαίνει λοιπόν και μικρότερα έξοδα, το οικονομικό κίνητρο για τη διαλογή στην πηγή και τον περιορισμό των αποβλήτων που καταλήγουν στη χωματερή. 

Υποχρέωση από τον νόμο

Μπορεί η συγκεκριμένη πρωτοβουλία να φαίνεται πρωτοποριακή – και πράγματι υλοποιείται για πρώτη φορά στη χώρα μας – ωστόσο δεν αποτελεί παρά εφαρμογή της ελληνικής και της κοινοτικής νομοθεσίας. Από το 2021 έχει ψηφιστεί ο νόμος 4819 για τη διαχείριση των αποβλήτων ο οποίος ενσωμάτωσε στο εθνικό δίκαιο ευρωπαϊκές οδηγίες που εκδόθηκαν ήδη το 2018. Σύμφωνα με τον νόμο αυτό, το σύστημα «Πληρώνω όσο πετάω» με το οποίο «οι παραγωγοί αποβλήτων χρεώνονται με βάση την πραγματική ποσότητα των παραγόμενων από αυτούς αποβλήτων» θα είναι υποχρεωτικά εφαρμοστέο από την 1η Ιανουαρίου 2028 σε όλους τους δήμους με πληθυσμό άνω των 20.000 κατοίκων, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται ασφαλώς και ο Δήμος 3Β.

Η χαρακτηριστική καθυστέρηση όλων ανεξαιρέτως των υπόλοιπων Δήμων της χώρας να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα και στα περιβαλλοντικά δεδομένα της «ασφυξίας» που δημιουργεί η σημερινή εθνική πολιτική διαχείρισης αποβλήτων, δεν αποτέλεσαν δικαιολογία για τη δημοτική αρχή του Γρηγόρη Κωνσταντέλλου να ολιγωρήσει ή να αδιαφορήσει. Αντίθετα, από την πρώτη σχεδόν ημέρα της θητείας του, το 2015, έθεσε σε πρώτη προτεραιότητα τον συγκεκριμένο τομέα δημοτικής ευθύνης, συνιστώντας την εμπροσθοφυλακή της αυτοδιοίκησης. 

Αναμφισβήτητα, πρόκειται για μια πρωτοβουλία που θα φέρει σημαντικές αλλαγές στην καθημερινή διαχείριση ενός νοικοκυριού και σίγουρα θα απαιτήσει μια άβολη περίοδο προσαρμογής. Ωστόσο η αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών και των μοτίβων απόρριψης των αποβλήτων από τα νοικοκυριά είναι μια επιτακτική αναγκαιότητα. 

Δραστική μείωση δημοτικών τελών

Στόχος του «Πληρώνω όσο πετάω» είναι να αλλάξει μια παγιωμένη νοοτροπία στα νοικοκυριά που οδηγεί σε ένα περιβαλλοντικό αδιέξοδο. Η υιοθέτηση σε κάθε σπίτι μιας πρακτικής κατά την οποία καθημερινά τα απόβλητα διαχωρίζονται σε τουλάχιστον τρία ρεύματα (ανακυκλώσιμες συσκευασίες – υπολείμματα τροφών – λοιπά απόβλητα) έχει ένα άμεσο όφελος για το περιβάλλον, αφού θα οδηγούνται σημαντικά μικρότερες ποσότητες στον πράσινο κάδο και σε ταφή σε μια χωματερή. Έχει όμως και θετικό οικονομικό αποτέλεσμα για τον Δήμο. Για το λόγο αυτό το σχέδιο της δημοτικής αρχής είναι να επωφεληθούν τα νοικοκυριά μέσω της μείωσης των τελών που πληρώνουν.

Με την ένταξη ενός νοικοκυριού στο σύστημα «Πληρώνω όσο πετάω», τα δημοτικά τέλη που χρεώνονται μέσω του λογαριασμού ηλεκτρικού ρεύματος θα πέσουν στο 80% του σημερινού συντελεστή. Στο ποσό αυτό θα γίνει μείωση 20% για τη χρήση του καφέ κάδου. Και μια επιπλέον μείωση 10% για τον διαχωρισμό των ανακυκλώσιμων υλικών με το σύστημα του Δήμου που συγκεντρώνει τα υλικά πόρτα – πόρτα ή σε γωνιές ανακύκλωσης.

Προπληρωμένες σακούλες

Το επιπλέον κόστος που θα καλείται κάθε σπίτι να καταβάλλει θα είναι η αγορά των ειδικών σακουλών για τα σύμμεικτα. Κατά την πρώτη φάση εφαρμογής του συστήματος (που εκτείνεται μέχρι το τέλος του 2027) ένα πακέτο με 20 σακούλες των 30 λίτρων θα κοστίζει μόνο 0,10 ευρώ. Με άλλα λόγια, αν ένα νοικοκυριό απορρίπτει μια σακούλα 30 λίτρων συμμείκτων την εβδομάδα (ένας στόχος ρεαλιστικός αν γίνει συστηματικός διαχωρισμός), τότε θα καταβάλλει μόλις 35 λεπτά του ευρώ επιπλέον όλο τον χρόνο. 

Με βάση τα σημερινά ισχύοντα, ένα ακίνητο επιφάνειας 100 τ.μ. πληρώνει 152 ευρώ τον χρόνο για δημοτικά τέλη. Το νέο πάγιο τέλος με το «Πληρώνω όσο πετάω» θα διαμορφωθεί στα 121 ευρώ και με τις εκπτώσεις θα φτάσει 85 ευρώ. Με άλλα λόγια τα τέλη στον μηνιαίο λογαριασμό ρεύματος θα μειωθούν από 12,7 ευρώ σε 7 ευρώ.

Σε αυτά θα προστεθεί μόνο το κόστος των προπληρωμένων σακουλών που για την εισαγωγική φάση του συστήματος είναι πρακτικά μηδενικό. Αργότερα, θα γίνει αναπροσαρμογή του κόστους με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου. 

Στόχος η κατάργηση της ταφής

Το «Πληρώνω όσο πετάω» έχει ήδη δοκιμαστεί σε επιχειρήσεις του Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης με μεγάλη επιτυχία. Η επέκταση του προγράμματος δεν είναι μια επικοινωνιακή φωτοβολίδα, αλλά εντάσσεται σε μια πολύ μελετημένη στρατηγική για την εκτροπή των αποβλήτων από την ταφή. Το περιεχόμενο των πράσινων κάδων και τα ογκώδη απορρίμματα που παράγει ο Δήμος μπορούν σε ένα μεγάλο βαθμό να οδηγούνται προς ενεργειακή αξιοποίηση και έτσι να αποφεύγεται η ταφή. 

Όπως ενημέρωσε ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος το Δημοτικό Συμβούλιο, το ποσοστό των απορριμμάτων που εκτρέπονται από την ταφή σήμερα υπερβαίνει το 40% και ο στόχος της δημοτικής αρχής είναι οι επιδόσεις αυτές να φτάσουν το 50% μέχρι το τέλος του 2026 και το 85% στο τέλος του 2028.  Η επί της ουσίας κατάργηση των δρομολογίων στη χωματερή της Φυλής είναι μια πολύ φιλόδοξη, πλην ρεαλιστική πλέον στόχευση για τον Δήμο. Θα είναι μια τομή που υπερβαίνει τα τοπικά όρια και θα εγγραφεί στα επιτεύγματα μιας αυθεντικά βιώσιμης πόλης. 

Στις εντατικές πρόβες αυτών των μηνών γνώρισε την ιστορία της πόλης. Με αφορμή τη συμμετοχή του στην εκδήλωση, που συνδέει την ιστορία της περιοχής με τη μουσική κάθε εποχής, μιλά για όσα τον εντυπωσίασαν, για τη σχέση των κατοίκων με τον τόπο τους και για τον τρόπο με τον οποίο το παρελθόν φωτίζει το παρόν και το μέλλον.

Τι σας έκανε περισσότερο εντύπωση από τη γνωριμία σας με την ιστορία της Βούλας;

Μου δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσω όλη την πορεία μιας περιοχής που είναι θαυμαστή για την Αττική. Μέσα σε αυτό τον αιώνα πέρασε μέσα από τη Βούλα όλη η ιστορία της Ελλάδας. Βούλα, Βάρη και Βουλιαγμένη έζησαν στο πετσί τους ακόμη και την κατοχή, κάτι που δεν το γνώριζα. Είδα χρόνο με το χρόνο αυτή την αλλαγή που μπορεί να επέλθει σε μια θαυμαστή περιοχή, που συνδυάζει το βουνό και τη θάλασσα σε μία αρμονία. Γι’ αυτό άλλωστε έγινε ένα από το ακριβότερα προάστια της Αττικής. Επίσης, είδα το πώς οι άνθρωποι σιγά σιγά, καθώς εγκαθίστανται σε μια περιοχή, αποκτούν μια νέα πατρίδα, πώς την αγαπούν και πώς οι ίδιοι την προστατεύουν. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση η ιστορία της Βούλας, την οποία αφηγούμαι στον κόσμο. Η καταπληκτική ιδέα της συναυλίας είναι ότι σε κάθε δεκαετία θυμόμαστε τις μεγάλες επιτυχίες, τα μεγάλα κομβικά μουσικά γεγονότα της εποχής. Όπως και να το κάνουμε, η μουσική και ο στίχος είναι συνδεδεμένα με τη ζωή μας. 

Τι ξεχωριστό να περιμένουμε από την εκδήλωση;

Όταν μου περιέγραψαν την ιδέα της παράστασης ενθουσιάστηκα, διότι έχει μια ευαισθησία και μια άμεση σύνδεση με τους θεατές – κατοίκους. Κατά κάποιο τρόπο τους βάζει μέσα στην παράσταση, βλέπουν την ιστορία της γειτονιάς τους, γεγονός που τους κάνει να συνδέονται περισσότερο με τον τόπο τους. Πρέπει να πω εδώ ότι είναι πολύ σημαντικό οι Δήμοι να στραφούν σε τέτοιου είδους εκδηλώσεις, που έχουν βάθος, ποιότητα, ευαισθησία, προβάλλουν την τον τόπο και στέκονται στα κομβικά σημεία της ιστορίας του. Πολλές φορές, ειδικά στις μεγάλες πόλεις, καταφθάνουν άνθρωποι από όλες τις περιοχές της χώρας και δεν γνωρίζουν την ιστορία του τόπου. Είναι πολύ σωστό οι Δήμοι σε όλη τη χώρα να στραφούν εκεί. Καιρός είναι να σταματήσουμε να επενδύουμε απλά και μόνο στη διασκέδαση, πρέπει να έχουμε και ψυχαγωγία. Ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης κάνει ποιοτικές επιλογές.

Πολλές φορές οι άνθρωποι εξιδανικεύουν το παρελθόν και το σκέφτονται με ρομαντικούς όρους. Εσείς πώς αντιμετωπίζετε το χθες; 

Δεν ξέρω αν είναι ρομαντισμός, είναι όμως ένας κανόνας που θεωρώ ότι πρέπει να έχουμε: Το παρόν μας είναι το παρελθόν. Ό,τι έχουμε μαζέψει από το παρελθόν ζούμε και καταναλώνουμε τώρα. Και ό,τι είναι το παρελθόν και το παρόν μας, μας οδηγεί στο μέλλον. Αυτά είναι άρρηκτα δεμένα σε μία σπείρα και πρέπει το ένα να επηρεάζει το άλλο, ξεκινώντας από πίσω και πηγαίνοντας μπροστά. Καμιά φορά επίσης χρειάζεται να ξεκινήσουμε από το παρόν και να διορθώσουμε λάθη του παρελθόντος. Έτσι αυτή η διάδραση του χρόνου πρέπει να είναι συνεχής. Δεν βλέπω το παρελθόν μόνο με έναν ρομαντικό ή ρηχό τρόπο. Το παρελθόν είναι ένας σηματωρός, ένας κήρυκας, μας διδάσκει. Όποιος το παραβλέπει και πατάει μόνο στο παρόν, πρέπει να είναι προσεκτικός γιατί το κάθε παρόν κρύβει παγίδες. Στο παρελθόν τις έχουμε αναγνωρίσει. Καλό είναι λοιπόν να διδασκόμαστε από αυτές. 

Εκατό χρόνια ιστορίας της Βούλας ζωντανεύουν μέσα από τον λόγο, την εικόνα και τη μουσική, σε μια μεγάλη επετειακή οπτικοακουστική παράσταση που διοργανώνει ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, στις 8 μ.μ., στην πλατεία Ιμίων.

Με αφετηρία το 1926, η εκδήλωση θα παρουσιάσει τη διαδρομή της Βούλας μέσα στον χρόνο, φωτίζοντας πρόσωπα, γεγονότα και στιγμές που διαμόρφωσαν την ταυτότητα της πόλης. Ο Γρηγόρης Βαλτινός, η Φωτεινή Δάρα και ο Θοδωρής Βουτσικάκης θα μεταφέρουν το κοινό από τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα έως τη σημερινή Βούλα, συνδέοντας την ιστορική αφήγηση με χαρακτηριστικές μουσικές και τραγούδια κάθε εποχής.

Τη σκηνοθετική επιμέλεια έχει ο Γρηγόρης Βαλτινός, ενώ τη μουσική επιμέλεια και ενορχήστρωση ο Γιώργος Παπαχριστούδης. Ξεχωριστή θέση στη βραδιά θα έχει το drone show, με τον ουρανό της Βούλας να μετατρέπεται σε έναν φωτεινό καμβά αφιερωμένο στην εκατονταετή πορεία της πόλης. Οι επετειακές δράσεις συμπληρώνονται από την έκθεση φωτογραφίας «100 χρόνια Βούλα – Με χρώμα και κίνηση», σε επιμέλεια του Στέφανου Χατζηστεφάνου, που θα λειτουργεί στην Πνευματική Εστία Βούλας, από 2 έως 4 Οκτωβρίου, καθώς και από μουσικοχορευτικά δρώμενα, κεράσματα και εκπλήξεις στην πλατεία Ιμίων με τη συμμετοχή του Εμπορικού Συλλόγου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, το Σάββατο από τις 6 μ.μ.

Κοινός παρονομαστής των μαθητικών έργων είναι φυσικά τα ομηρικά έπη και οι επιδράσεις τους στην παγκόσμια γραμματεία. Το Γυμνάσιο Βουλιαγμένης ανέβασε μια δραματοποιημένη εκδοχή της Νέκυιας ραψωδίας της Οδύσσειας (της λ’) κατά την οποία ο Οδυσσέας ταξιδεύει στον Άδη. 

Ο θεατρικός όμιλος του Γυμνασίου Βουλιαγμένης, υπό τις οδηγίες της φιλολόγου Κωνσταντίνας Αϊδωνά, από την 1η Σεπτεμβρίου πραγματοποιούσε καθημερινά πρόβες ώστε να παρουσιάσει στη Χίο ένα άρτιο αποτέλεσμα. Οι μαθητές είχαν ανεβάσει την ίδια παράσταση και την προηγούμενη σχολική χρονιά τόσο στο σχολείο τους, όσο και σε εκπαιδευτικές τους εκδρομές στην Ουγγαρία και την αρχαία Επίδαυρο.

Η διαφορά της τελευταίας παράστασης ήταν ότι παρουσιάστηκε στο πλαίσιο ενός πολύ ξεχωριστού και ποιοτικά αναβαθμισμένου φεστιβάλ, στο οποίο συμμετείχαν θεατρικές ομάδες από σχολεία –ως επί το πλείστον λύκεια– από τη Χίο, τη Λέσβο, την Αττική, τη Θεσσαλία, τη Μακεδονία και την Ισπανία, σε ένα μοναδικό κλίμα καλλιτεχνικής έκφρασης και συναδέλφωσης. Η Νέκυια του Γυμνασίου Βουλιαγμένης ανέβηκε στη σκηνή της Δασκαλόπετρας στον Βροντάδο της Χίου, ένα σημείο όπου σύμφωνα με τη χιακή παράδοση, καθόταν ο Όμηρος ως δάσκαλος και απήγγελλε τα έπη του στους μαθητές του.

Τους «νέους Ομηρίδες» διοργάνωσε η πολιτιστική εταιρεία Έθος Αιγαίου μαζί με τη Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Χίου και είχε την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού. 

«Γνωρίσαμε τι σημαίνει φιλοξενία ομηρική»

Σημείωσε μεταξύ άλλων για την πρωτότυπη αυτή εκδρομή η Κωνσταντίνα Αϊδωνά:

Ο πατήρ Αντώνιος, περιβόητος επικεφαλής της οργάνωσης «Κιβωτός του Κόσμου» έχει καταδικασθεί σε δεύτερο βαθμό από το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων τον Φεβρουάριο του 2026 για τιμωρητικές συμπεριφορές που είχαν υποστεί ανήλικοι τρόφιμοι υπό την προστασία του. Παράλληλα, εκκρεμούν σε βάρος του δίκες στις οποίες κατηγορείται για κατάχρηση δύο ανηλίκων σε ασέλγεια.

Όταν δημοσιοποιήθηκαν οι πρώτες καταγγελίες το 2022 και ξεκίνησε η διερεύνηση της συγκλονιστικής αυτής υπόθεσης κακοποίησης ευάλωτων παιδιών επενέβη ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος ο οποίος με μια δημόσια δήλωση στις 20 Νοεμβρίου 2022 τόνισε κατηγορηματικά ότι του απαγόρευσε τις ιεροπραξίες:

«Διέταξα χθες το απόγευμα τη διενέργεια κανονικών ανακρίσεων, κατόπιν επώνυμων καταγγελιών ενώπιον των αρμόδιων αρχών, σε βάρος του κληρικού της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών π. Αντωνίου Παπανικολάου, στον οποίο και επέβαλα, με απόφασή μου την απαγόρευση ιεροπραξιών μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσης».

Η υπόθεση έκτοτε έχει εκδικαστεί και ο ιερέας έχει καταδικαστεί σε πρώτο και δεύτερο βαθμό για σειρά σοβαρών κατηγοριών, ενώ επίκεινται και άλλα δικαστήρια μεταξύ άλλων και για σοβαρά οικονομικά εγκλήματα. Εύλογη είναι η υπόθεση ότι η απόφαση του Αρχιεπισκόπου δεν έχει ανατραπεί από το 2022, εφόσον μάλιστα δεν έχει δημοσιοποιηθεί κάτι σχετικό.

Πάντως στις 6 Σεπτεμβρίου, ο πατήρ Αντώνιος και η πρεσβυτέρα του βρέθηκαν καλεσμένοι σε ανοιχτό γάμο στη Βουλιαγμένη. Δεν ήταν όμως απλός θεατής. Ο ιερέας πάνω από το ράσο του, όπως αποκαλύπτεται και από τις φωτογραφίες της εκδήλωσης, φόρεσε τα άμφια, το λειτουργικό δηλαδή ένδυμα που χρησιμοποιεί στα μυστήρια και είχε ενεργό ρόλο στην τέλεση του γάμου, πλάι στον κληρικό της Μητρόπολης.

Σύμφωνα με μαρτυρίες τόσο στην τέλεση του μυστηρίου όσο και στο τραπέζι που ακολούθησε, παρούσα ήταν και η ευρωβουλευτής Αφροδίτη Λατινοπούλου.

Η μνήμη και οι εκκλησιαστικές αποφάσεις ξεθωριάζουν άραγε τόσο γρήγορα;

Αναλυτικά ρεπορτάζ για την υπόθεση της Κιβωτού του Κόσμου, με στοιχεία που αναδείχθηκαν κατά τη διάρκεια της εκδίκασης της υπόθεσης έχει δημοσιεύσει η ιστοσελίδα ερευνητικής δημοσιογραφίας The Manifold Files

Στις αναφορές του Αλέξη Τσίπρα απάντησε ακαριαία ο Δήμαρχος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, με μια ανακοίνωση σε πολύ αυστηρό ύφος που είχε τίτλο «Όταν μιλάς για μια πόλη, οφείλεις πρώτα να τη γνωρίζεις». Σε αυτήν ο Δήμαρχος παρέθετε μια σειρά από κορυφαίες πρωτοβουλίες που ελήφθησαν σε κάθε πόλη μετά τη συνένωση τονίζοντας ότι «ο Δήμος μας αποτελείται από τρεις διαφορετικές δημοτικές ενότητες, με διαφορετική ιστορία, διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικές προτεραιότητες», και προσθέτοντας ότι «η δημοτική αρχή δεν τις αντιμετωπίζει με συνθήματα, αλλά με σχέδιο και έργο».

Νέος «χάρτης» με κανόνες

Ωστόσο, το θέμα παρέμεινε ασαφές ως προς τις προθέσεις του κόμματος που κατά τον αρχηγό του διεκδικεί τη διακυβέρνηση της χώρας. Ζητήσαμε διευκρινίσεις από τον Γιώργο Ιωακειμίδη, επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης στο Περιφερειακό Συμβούλιο Αττικής και «τομεάρχη» στα θέματα αυτοδιοίκησης της ΕΛΑΣ. Όπως τόνισε, ο τομέας αυτοδιοίκησης του κόμματος εισηγήθηκε εμφατικά την πρόταση για επανασχεδιασμό του αυτοδιοικητικού χάρτη της χώρας, με αναθεώρηση κάποιων από τις συνενώσεις του «Καλλικράτη». Αυτό όμως σήμερα είναι μόνο μια γενική διακηρυκτική πρόταση που χρειάζεται περαιτέρω μελέτη και εξειδίκευση που θα γίνει σε δεύτερο χρόνο. 

«Συζητάμε μόνο για 100 ως 150 δήμους παραπάνω συνολικά», απάντησε ο Γιώργος Ιωακειμίδης όταν τον ρωτήσαμε αν το σκεπτικό είναι η επιστροφή στον «Καποδίστρια» των 1.000 δήμων. Και συμπλήρωσε: «Έχουν γίνει πολλά στραβά και ο Καλλικράτης δεν έχει αξιολογηθεί ποτέ. Ο νέος χάρτης όμως θα γίνει με κανόνες. Δεν θα γίνει με βάση τι μας αρέσει και τι όχι. Θα γίνει με πληθυσμιακά κριτήρια, θα ορίσουμε χιλιομετρικές αποστάσεις από την έδρα του Δήμου και μια σειρά άλλων παραμέτρων που θα τηρηθούν για όλους». Ο τομέας αυτοδιοίκησης δεν μπήκε σε λεπτομέρειες και δεν έχουν τεθεί ακόμα στο τραπέζι συγκεκριμένες περιπτώσεις.

«Όταν φτάσουμε στην ώρα των αποφάσεων, αυτές θα ληφθούν με όρους που θα ισχύουν καθολικά και αφού μελετήσουμε τα τοπικά δεδομένα. Αμφιβάλλω αν τους όρους αυτούς θα τους πληροί ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης. Δεν είμαστε όμως ακόμα έτοιμοι για να γίνουμε συγκεκριμένοι», είπε ο Γιώργος Ιωακειμίδης. Και σημείωσε χαρακτηριστικά ότι για να ωριμάσει προς υλοποίηση η συγκεκριμένη πρόταση «χρειάζεται μια προετοιμασία τουλάχιστον τριών ετών».  

Ρητορική υπερβολή;

 Όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ, η αναφορά του Αλέξη Τσίπρα στα 3Β ήταν περισσότερο …ρητορική παρά ουσιαστική και προφανώς προστέθηκε από τους λογογράφους του προέδρου ως ένα χτυπητό παράδειγμα για να μη μείνει ασαφής η πρόταση της θεσμικής αλλαγής.

Συμπίπτουν πάντως οι αναφορές αυτές με τα άρθρα γνώμης που δημοσιοποίησε τις επόμενες ημέρες της εκδήλωσης σε τέσσερα διαφορετικά μέσα ο Δημήτρης Τζιώτης, ο οποίος συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων που υπέγραψαν την ιδρυτική διακήρυξη του κόμματος και σήμερα έχει τοποθετηθεί στο λεγόμενο «Εθνικό Συμβούλιο» της ΕΛΑΣ, μαζί με άλλα 400 μέλη. Στα άρθρα αυτά, υποστηρίζεται ότι η Βουλιαγμένη θα έπρεπε να αυτονομηθεί από τις άλλες δημοτικές ενότητες. Δεν παρατίθεται κάποια τεχνική, κοινωνική ή οικονομική επιχειρηματολογία που να δικαιολογεί την αλλαγή ή την ανεπάρκεια του σημερινού μοντέλου.

Για να υποστηρίξει τη θέση του, ο Δημήτρης Τζιώτης επικαλείται μόνο ένα υπόμνημα που έχει την υπογραφή του Γρηγόρη Κασιδόκωστα από το 2011, με το οποίο ο πρώην Δήμαρχος ζητούσε από την τότε κυβέρνηση να εξαιρεθεί η Βουλιαγμένη από τον «Καλλικράτη». Βέβαια, ο ίδιος ο Γρηγόρης Κασιδόκωστας όχι απλώς αποδέχτηκε την ενοποίηση, αλλά εξελέγη και πρώτος Δήμαρχος του ενιαίου Δήμου.

Έχει ενδιαφέρον επίσης ότι ο Δημήτρης Τζιώτης το 2006 είχε κατέλθει ως υποψήφιος Δήμαρχος Βουλιαγμένης, αντίπαλος με τον Γρηγόρη Κασιδόκωστα, ζητώντας «ανανέωση» σε μια καμπάνια όπου κατηγορούσε τον τότε Δήμαρχο για ανεπάρκεια και μετριότητα. Ενώ το 2019 είχε δηλώσει πρόθεση να τεθεί υποψήφιος Δήμαρχος του Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, προτείνοντας μάλιστα και νέο όνομα για τον Δήμο, «Απολλωνία», στη βάση ενός σκεπτικού για την ενιαία όπως τότε υποστήριζε ριβιέρα.